--- title: Parçaları Yeniden Birleştirmek: İslam Düşünce Atlası’nın Yeni Versiyonunda Bizi Neler Bekliyor? slug: parcalari-yeniden-birlestirmek-islam-dusunce-atlas url: /detay/parcalari-yeniden-birlestirmek-islam-dusunce-atlas type: blog language: Türkçe entity: primary: Parçaları Yeniden Birleştirmek: İslam Düşünce Atlası’nın Yeni Versiyonunda Bizi Neler Bekliyor? type: blog categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur - name: Tarih slug: tarih url: /kategori/tarih - name: İslam slug: islam url: /kategori/islam tags: - İslam Düşünce Tarihi - Atlas - İslam author: Veysel Eliş created_at: 2026-02-07T22:29:41.981980+03:00 updated_at: 2026-02-10T11:52:30.985887+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2026/02/07/ii8Znaw8nr2YXWrpEOrjQ0BQGSq7aNt8.jpg --- # Parçaları Yeniden Birleştirmek: İslam Düşünce Atlası’nın Yeni Versiyonunda Bizi Neler Bekliyor? ## Article Content Bazı çalışmalar vardır ki insanlar sadece ortaya konulan ürüne bakar; arka planında nasıl bir yazım sürecinden geçtiğini ve nasıl bir kurgu ile şekillendiğini çoğu zaman bilemezler. **İslâm Düşünce Atlası** da arkasında birçok yol arkadaşının emeği ve hayaliyle ortaya çıkan bir projedir. Zira bu tarz çalışmaların hayalini kurmak için “gerçek varlığa” sahip insanlara ihtiyaç vardır. Atlasın hikâyesini araştırma imkânı bulduğumda, doğrusu basına yansımayan bir yaşanmışlıkla karşılaştım. Kim derdi ki bu atlasın hayali ve yazım çerçevesi, Kocaeli’nin bir dağında yapılan bir kampta ortaya çıkacaktı? İlk duyduğumda ben de şaşırmıştım. Lakin hakikat bu şekildeydi: Ele ele vermiş zihindaşların ortak çalışması… İstanbul’da hayal edildi, Kocaeli’nin bir dağında kurulan kampta temeli atıldı. Böyle bir çabanın meyvelerinin de elbette çok olması beklenirdi. Bu yönüyle atlas, **İslâm düşünce tarihini bir süreklilik içinde okuyabilme**, yeni bir dönemlendirme sunma ve hafızamızı bütün bileşenleriyle yeniden ele alma gayesini taşımaktadır. İslâm medeniyetinin kayıp yüzyıllarını ve coğrafyalarını yeniden yazmaya ve araştırmaya davet etmektedir. Kaybolan geçmişimizi yeniden hatırlama, tevarüs eden birikimimizin parçalarını yeniden birleştirme ve büyük geleneğimizi keşfetme imkânı sunmaktadır. Bunu yaparken geçmişten günümüze **dinamik, süregelen ve bütüncül bir İslâm düşünce tarihi** ortaya koymaktadır. Avrupa merkezci anlayışla “yok sayılan” İslâm geleneğini ayrıntılı biçimde görünür kılmaktadır. ### **Atlasın Yeni Versiyonu** İlk üç cildi 2017 yılında yayımlanan [İslâm Düşünce Atlası’nın yeni versiyonu](/tr/detay/reassembling-the-parts-what-awaits-us-in-the-new-v/llms.txt) (2022) tamamlandı. Editörlüğünü Prof. Dr. İbrahim Halil Üçer’in yaptığı, İlmi Etüdler Derneği (İlem) ve Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Daire Başkanlığı’nın katkılarıyla hazırlanan atlas, beş yıllık aranın ardından geniş bir ekip çalışmasıyla altı cilt olarak yeniden basıldı. Atlasın yürütücülüğünü yapan Prof. Dr. İbrahim Halil Üçer’in ifadesiyle bu çalışma şu mottoyla yola çıkmaktadır: > *“Tarihsel hafızasını kaybetmiş bir şimdi boş, şimdiye dönük bir ilgi ve meraktan mahrum tarihsel idrak kör, gelecek tasavvurundan yoksun bir şimdi ise istikametsizdir. Bizim şimdiki düşünme etkinliğimizin yapısına sıhhat kazandırmak için geçmişteki envanteri bugüne getiriyor ve onu eleştirel bir anlama çabasının önüne takdim ediyoruz.”*[^1] Bu ifade, atlasın yalnızca bir bilgi derlemesi değil, aynı zamanda **bir zihniyet inşası girişimi** olduğunu açıkça göstermektedir. ### **Yeni Versiyonda Neler Değişti?** Yeni versiyonda, ilk edisyondaki bilgilerin önemli ölçüde genişletildiği görülmektedir. İslâm düşüncesine yönelik [Batı merkezli](/tr/detay/islam-ve-bati-kitap-1483e/llms.txt) yapılan **oryantalist dönemlendirmeler terk edilmiş**, [İslâm düşünce geleneğinin](/tr/detay/islam-2/llms.txt) kendi iç dinamikleriyle tutarlı, objektif, dinamik ve sürekli bir dönemlendirme yapılarak [İslâm düşünce tarihi](/tr/detay/islam-bilimi/llms.txt) yeniden kurgulanmıştır. Önceki edisyondaki birçok bölüm ve madde genişletilip güncellenmiştir. Tasvir sanatı ve nakkaşların tarihi gibi yeni bölümler eklenmiştir. [YouTube Video](https://www.youtube.com/watch?v=e-BAS62KGSQ) *İslam Düşünce Atlası Yeni Edisyon Web Site Tanıtımı (İLEM TV)* Yeni versiyonun en dikkat çekici katkılarından biri, **fıkıh geleneğinin atlasa dâhil edilmesi** ve yaklaşık üç yüz [fıkıh](/tr/detay/kelam-3/llms.txt) âliminin tanıtılmasıdır. Zira fıkıh, nazarî gelenekler arasında yer almakta ve İslâm düşünce geleneğinin büyük resmini görmek için vazgeçilmez bir alan teşkil etmektedir. Bu doğrultuda, fıkıh ilminin tarihsel süreçteki değişim ve dönüşümünü ele alan yazıları hazırlanmıştır. Her dönemde fıkhın nasıl bir mahiyet kazandığı ortaya konulmuştur. Özellikle dil felsefesi, kelâm ve ahlâk bilimi alanlarında yeni ilaveler yapılmıştır. Altıncı ciltte ise yeni dönemlendirmelerle karşılaşılmaktadır. “Arayışlar ve Muhasebe Dönemi” genişletilmiş ve yeni bir perspektif önerilmiştir. Bu yönüyle atlas, yeni bir **“çağdaş İslâm düşüncesi” perspektifi** sunmaktadır. Atlasta ayrıca ilimlerde birlik vurgusunun yansımalarını da görmek mümkündür. Diğer taraftan atlas, önceki edisyona kıyasla kapsamlı haritalar, grafikler ve videolarla desteklenmiştir. Açık erişimli web sitesi (www.islamdusunceatlasi.org) tamamen güncellenmiş ve mobil ara yüzleri oluşturulmuştur. ### **Bir Atlas Ne Yapar?** Her çalışmanın az da olsa kusurları olabilir. Bu atlasta madde yazarlığı yapmış biri olarak içeriden bir gözle şunu ifade edebilirim: Atlasta yer alan birçok madde, başka ansiklopedilerde daha ayrıntılı biçimde bulunabilir. Ancak atlasın asıl değeri, maddelerin tek tek içeriğinden ziyade, birlikte oluşturdukları bütünlüklü resimde ortaya çıkar. Atlas, yazılan maddeleri adeta bir yapbozun parçaları gibi bir araya getirerek genel tabloyu görünür kılmaktadır. Bu yönüyle kapsamlı bir İslâm düşünce tarihi manzarası sunmaktadır. ### **Edisyon Meselesi ve Gelecek** Atlasın yeni versiyonunun basım sürecinde, ilk edisyonu alanların “eski versiyon ne olacak?” şeklindeki sitemleri de gündeme gelmiştir. Her ne kadar bu serzenişler anlaşılır olsa da, her büyük atlas projesinde olduğu gibi bu çalışma da ikinci edisyonunu yapmıştır. Nitekim İngilizce [İslâm Ansiklopedisi](/tr/detay/islam-ansiklopedisi/llms.txt) üçüncü edisyonuna, Türkçe İslâm Ansiklopedisi ise ikinci edisyonuna ulaşmaktadır. Zira bilgi sürekli yenilenmektedir; yeni eserler ve yeni yaklaşımlar yeni bilgileri beraberinde getirmektedir. Yeni edisyonu alanlar arasında ise ileride on ya da on iki ciltlik bir versiyon çıkarsa ne olacağı sorusu gündeme gelmektedir. Ancak edindiğim bilgilere göre, bir sonraki versiyon basılı olmayacak; yalnızca web sitesi üzerinden yeni bilgilerle güncellenen dijital bir yapı tercih edilecektir. ## Academic Sources and References 1. Üçer, İbrahim Halil. "Düşünce Tarihinin Yapısı ve Düşünce Tarihi Çalışmasının Anlamı Üzerine." İslam Düşünce Atlası içinde, editör İbrahim Halil Üçer, 1:10–41. İstanbul: İlem Yayınları, 2022. Erişim tarihi: 8 Şubat 2026. https://isamveri.org/pdfdrg/D301832/2022/2022\_UCERIH1.pdf. 2. İLEM TV. "İslam Düşünce Atlası Yeni Edisyon Web Site Tanıtımı." YouTube. Erişim tarihi: 8 Şubat 2026. https://www.youtube.com/watch?v=e-BAS62KGSQ. 3. İslam Düşünce Atlası. "Ana Sayfa." Erişim tarihi: 8 Şubat 2026. https://islamdusunceatlasi.org/. ## Citations [^1]: İbrahim Halil Üçer, "Düşünce Tarihinin Yapısı ve Düşünce Tarihi Çalışmasının Anlamı Üzerine," İslam Düşünce Atlası içinde, ed. İbrahim Halil Üçer (İstanbul: İlem Yayınları, 2022), 1:10, erişim 8 Şubat 2026, s. 12. Ayrıca bknz. https://islamdusunceatlasi.org/dusunce-tarihinin-yapisi-ve-dusunce-tarihi-calismasinin-anlami-uzerine#:\~:text=k%C4%B1lar.%20Denilebilir%20ki-,tarihsel%20haf%C4%B1zas%C4%B1n%C4%B1,-kaybetmi%C5%9F%20bir%20%C5%9Fimdi.