--- title: Oniks Taşı slug: oniks-tasi-c3465 url: /detay/oniks-tasi-c3465 type: article language: Türkçe entity: primary: Oniks Taşı type: article disambiguation: Oniks Taşı: Bantlı, renkli traverten. Süs eşyası ve takı yapımında kullanılır. Türkiye'de önemli rezervleri mevcut. categories: - name: Jeoloji Ve Yeryüzü Bilimleri slug: jeoloji-ve-yeryuzu-bilimleri url: /kategori/jeoloji-ve-yeryuzu-bilimleri - name: El Sanatları Ve Geleneksel Sanatlar slug: el-sanatlari-ve-geleneksel-sanatlar url: /kategori/el-sanatlari-ve-geleneksel-sanatlar - name: Coğrafya slug: cografya-2 url: /kategori/cografya-2 tags: - İşlemecilik - Oniks - Traverten - Kırşehir - El sanatları author: Nursena Güller created_at: 2025-05-15T19:06:32.252704+03:00 updated_at: 2025-05-27T17:24:06.789573+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/05/15/ikQqUhXNU6ISI6D8UiskNULR4ZiTtIzf.jpeg --- # Oniks Taşı ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Oniks Taşı ![oniks taş işlemeciliği.jpeg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/05/15/f4vlYELERN98isG8bxwswym5s0rd7n05.jpeg) | Field | Value | |-------|-------| | Yoğunluk(Metin) | ~2,63 gr/cm³ | | Kullanım Alanı(ları) | Dekoratif Obje Üretimi,Hediyelik Eşyalar,Süs Taşı ve Takı Yapımı | | Başlıca Rezerv Bölgeleri | Aksaray,Nevşehir,Kırşehir,Bolu,Manisa | | Renk | Yeşilimsi, Sarımsı, Kahverengimsi, Kehribar sarısı, Grimsi bantlar | | Parlaklık | Cilaya son derece uygundur | | Gözeneklilik | Düşük | | Jeolojik Tür | Bantlı traverten | | Mineralojik Sınıflandırma | Kalsit (CaCO₃) kökenli | ## Article Content **Oniks taşı**, mineralojik olarak kalsit (CaCO₃) kökenli, bantlı görünüme sahip, süstaşı niteliğindeki bir [traverten](/tr/detay/denizli-traverteni-c90bf/llms.txt) türüdür. Jeolojik olarak traverten oluşumları içinde yer almakla birlikte özellikle renkli bantlar içermesi ve süsleme amaçlı kullanım potansiyeli bakımından farklılık gösterir. Renkli görünümü, soğuk bikarbonatlı yer altı sularının yeryüzüne çıkarken taşıdığı kalsiyum karbonatın çeşitli metal iyonları (örneğin demir, mangan gibi) içeren ortamlarda çökelmesiyle oluşur. Bu süreçte biriken farklı mineraller taşın içinde yeşilimsi, sarımsı, kahverengimsi ve grimsi gibi ardalanmalı bantlar meydana getirir. Bant kalınlıkları birkaç santimetreden 75 cm’ye kadar değişebilir. Oniks, genellikle damarlar veya mercekler şeklinde oluşur ve bu yapılar birkaç santimetreden 75 santimetreye kadar değişebilen kalınlıkta olabilir. Yapısal olarak düşük gözeneklilik, iyi cilalanabilirlik ve yüksek estetik değer taşır. Bu özellikleri oniks taşını süs ve takı eşyalarının yapımına uygun hâle getirir. Bu taş, halk arasında zaman zaman "damarlı akik" ya da "su mermeri" olarak da anılmaktadır. ### **Türkiye’de Oniks Yatakları** [Türkiye](/tr/detay/turkiye-2/llms.txt) genelinde yaklaşık 1.307.000 m³ [oniks taşı](/tr/detay/oniks-tasi-b54fb/llms.txt) rezervi tespit edilmiştir. Bu rezervlerin büyük bir kısmı (%76,51) Manisa ili sınırlarında, özellikle Demirci ilçesi Saraycık köyü çevresinde yer almaktadır. İkinci büyük rezerv grubu Bolu ilinde bulunmaktadır (%22,95). Diğer rezervler daha küçük oranlarda farklı illerde dağılmış durumdadır. Türkiye’de oniks üretimi 1980’li yıllarda yükselişe geçmiş, ancak günümüzde Çin ve Pakistan menşeli ucuz ürünlerin pazara girmesiyle yerli üretim azalmıştır. [Kırşehir](/tr/detay/malatya-il-3/llms.txt) ili de [oniks taşlarının](/tr/detay/oniks-ec5a9/llms.txt) bantlı traverten formunda gözlendiği önemli merkezlerdendir. Bu ildeki başlıca oluşum alanları şunlardır: Terme (Merkez, Kırşehir), Avcı (Mucur, Kırşehir), Bekdik (Aksaray). Bu bölgelerdeki bantlı traverten oluşumları 10-50 metre genişliğe ve 1,5 kilometre uzunluğa kadar ulaşabilen traverten seviyeleri içinde, damarlar veya mercekler hâlinde bulunur. ### **Kırşehir Oniksi** Kırşehir’deki “Kırşehir Oniksi”, bölgesel bir ürün adı olarak 1980’li yıllarda yaygınlık kazanmış ve Türkiye’de tanınan bir marka niteliği kazanmıştır. O dönemde Kırşehir’de onlarca atölye faaliyet göstermiştir. İşlenmiş oniks ürünleri hediyelik eşya ve takı alanında değerlendirilmektedir. Günümüzde ise yalnızca iki küçük ölçekli atölye faaliyetine devam etmektedir. Bu atölyeler, hammaddeyi çevre illerden temin etmektedir. Terme ve Bekdik sahaları günümüzde jeotermal enerji üretimi, fizik tedavi, termal turizm ve seracılık gibi amaçlarla kullanıldığı için taş üretimi yapılmamaktadır. Avcı (Mucur) sahası ise üretim potansiyeli taşımasına karşın, hâlihazırda aktif değildir. Avcı sahasından elde edilen oniks taşları, belirgin fiziksel ve mekanik özellikleriyle süs taşı olarak kullanım açısından elverişlidir. Taşların yoğunluğu 2,63 gr/cm³ olup bu değer kompakt ve dayanıklı bir yapıya işaret eder. Renk özellikleri bakımından beyaz, sarı ve [kehribar](/tr/detay/kehribar-88a5e/llms.txt) sarısı tonlarında bantlı damarlar içeren örnekler gözlemlenmektedir. Düşük gözenekliliğe sahip olan bu taşlar, cilaya son derece uygun olup yüzey işlemlerine iyi yanıt verir. Aynı zamanda kolay işlenebilir yapısı sayesinde takı ve süs eşyası üretimi için tercih edilen doğal taşlar arasında yer almaktadır. ### **Nevşehir’de Oniks İşlemeciliği** [Nevşehir](/tr/detay/nevsehir-il-9/llms.txt) ili somut olmayan kültürel miras kapsamında önemli bir el sanatları merkezidir. Oniks taş işlemeciliği; [Ürgüp](/tr/detay/kapadokya-daf35/llms.txt), [Avanos](/tr/detay/avanos-comlegi-76ec9/llms.txt), Uçhisar ve Göreme bölgelerinde yapılmaktadır. Ayrıca Hacıbektaş ilçesinde 69 yaşındaki taş ustası Besim Badem, yılda yaklaşık 30 ton oniks taşı işleyerek binlerce süs eşyası ve takı üretmektedir. Bu ürünler yerel hediyelik eşya mağazalarında satışa sunulmaktadır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/05/15/OppE7mjdkhSpcjEuC0aujFpcckK702Cr.jpg) *İşlenmiş Oniks Taşları (Anadolu Ajansı)* ### **Oniks Taşının İşlenme Süreci** Kırşehir’de oniks taş işlemeciliği ilk kez 1949 yılında **Kırşehir Erkek Sanat Enstitüsü** bünyesinde başlatılmıştır. Günümüzde taş işleme faaliyetleri aşağıdaki aşamalardan oluşmaktadır: | Hammadde Temini: İşlemeye uygun bantlı traverten taşları, genellikle damarlar ya da mercekler hâlinde oluşmuş bloklar olarak temin edilir. Bu bloklar çoğunlukla yaklaşık 1,5 metre uzunluğunda olup geçmişte Kırşehir’deki Terme, Bekdik ve Avcı sahalarından sağlanırken; günümüzde bu sahalardaki üretim durduğu için çevre illerden temin edilmektedir. | | Ebatlandırma: Atölyeye getirilen ham taş bloklar, büyük taş kesme makineleri yardımıyla istenilen ölçülere uygun olarak parçalara ayrılır. Bu işlem, hem taşın taşınabilirliğini artırmakta hem de sonraki işleme aşamaları için uygun boyutlu yarı mamul elde edilmesini sağlamaktadır. | | Şekillendirme: Ebatlandırılmış taşlar, torna ve oyma makineleri yardımıyla şekillendirilir. Bu aşamada taşlara istenilen form verilir. Hayvan ve meyve figürleri, şekerlik, havan, vazo gibi süs eşyaları ile takı kalıpları bu aşamada belirginleşir. | | Zımparalama: Şekillendirilen taşların yüzeyindeki pürüzler, çeşitli derecelerde zımpara makineleri ile giderilir. Bu işlem, taşın yüzeyinin düzgünleşmesini ve detayların netleşmesini sağlar. | | Parlatma: Zımparalama işlemini takiben, taş yüzeyi keçeler ve cilalama pastaları kullanılarak parlatılır. Bu aşamada taşın doğal renkleri ve bantlı yapısı daha canlı ve belirgin hâle gelir. Cila aynı zamanda ürünün dayanıklılığını artırarak uzun ömürlü kullanım sağlar. | | Ürünleştirme ve Sunum: İşlenmiş ve parlatılmış taşlar, kullanım amacına göre gruplandırılır ve satışa hazır hâle getirilir. Ürünler genellikle hediyelik eşya, süs objesi ya da takı kategorilerinde vitrinlerde yerini alır. | ### **Ürün Türleri** Oniks taşından üretilen ürünler, taşın doğal estetiği, renkli bantlı yapısı ve cilalanabilir yüzeyi sayesinde hem görsel hem de işlevsel nitelik taşır. Bu ürünler genel olarak iki ana kategoride değerlendirilebilir: hediyelik eşyalar ve takılar. Hediyelik eşya grubunda; hayvan ve meyve figürleri, likör ve kahve takımları, havan, şekerlik, tepsi, kase, isimlik ve anahtarlık gibi süs ve kullanım amaçlı objeler öne çıkar. Bu ürünler hem dekoratif hem de işlevsel yönleriyle ilgi görmektedir. Figüratif ürünlerde özellikle fil, kartal, baykuş gibi sembolik anlam taşıyan hayvanlar tercih edilirken, meyve formlarında elma, armut ve üzüm gibi şekiller sıklıkla kullanılmaktadır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/05/27/dqgbXYk31W7j4TJB2WOAkqZ3PLmt9NfT.jpg) *Oniks Taşından Yapılmış Hediyelik Eşyalar (Anadolu Ajansı)* Takı grubunda ise kolye, bilezik, bileklik, küpe, yüzük, broş ve [tespih](/tr/detay/tesbih-4/llms.txt) gibi ürünler yer alır. Oniksin cilalanmış yüzeyi ve yarı saydam dokusu bu takılara estetik bir değer katmakta, doğal taş takı meraklıları tarafından ilgiyle karşılanmaktadır. Bu ürünler, özellikle turistik bölgelerde, yerel el sanatları pazarlarında ve hediyelik eşya dükkânlarında satışa sunulmakta ve bölgenin kültürel zanaatkârlığını yansıtan örnekler olarak değerlendirilmektedir. ## Academic Sources and References 1. Akbudak, İlkay Kaydu., Başıbüyük, Zeynel., Ekincioğlu, Gökhan., ve Ekdur, Engin. "KIRŞEHİR VE AKSARAY BÖLGESİ BANTLI TRAVERTEN OLUŞUMLARININ SÜSTAŞI OLARAK KULLANIMI." Uluslararası Disiplinlerarası ve Kültürlerarası Sanat, (2023): 1–12. Erişim tarihi: 15 Mayıs 2025. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/3482099Anadolu Ajansı. "Nevşehirli usta yılda 30 ton oniks taşını takı ve süs eşyasına dönüştürüyor." Anadolu Ajansı. Erişim tarihi: 15 Mayıs 2025. https://www.aa.com.tr/tr/yasam/nevsehirli-usta-yilda-30-ton-oniks-tasini-taki-ve-sus-esyasina-donusturuyor/2943468Kaya, Kenan ve Budak, Ayşe. "Somut Olmayan Kültürel Mirasın Aktarımında Turizm Acentelerinin Rolü: Nevşehir Örneği." Yüksek lisans tezi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, 2021. Erişim tarihi: 15 Mayıs 2025. http://acikerisim.nevsehir.edu.tr/handle/20.500.11787/6419Köylü, Bülent."Kırşehir ilinin kültürel değerlerinin resim sanatı ile yorumlanması." Yüksek lisans tezi, Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi, 2020. Erişim tarihi: 15 Mayıs 2025. https://search.proquest.com/openview/528c22b2b6177bd9b57416320e30f59e/1?pq-origsite=gscholar&cbl=2026366&diss=yŞahin, Güven., ve Balcı Akova, Süheyla. “Türkiye'nin Coğrafi İşaret Niteliğindeki Jeolojik Değerleri.” Asia Minor Studies 7, no. 2 (2019): 335–354. Erişim tarihi: 15 Mayıs 2025. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/780200Anadolu Ajansı. "Oniks taşı ustaları zamana direniyor." Anadolu Ajansı. Erişim tarihi: 27 Mayıs 2025. https://www.aa.com.tr/tr/yasam/oniks-tasi-ustalari-zamana-direniyor/1473221 ## Related Articles - [Kırşehir (İl)](//detay/kirsehir-il-2/llms.txt) - [Oltu Taşı](//detay/oltu-tasi-fa320/llms.txt) - [İyidere Pileki Taşı](//detay/iyidere-pileki-tasi-bab55/llms.txt) - [Kırşehir Ahilik Müzesi](//detay/kirsehir-ahilik-muzesi-33a3f/llms.txt)