--- title: Oligopol Kuramı slug: oligopol-kurami url: /detay/oligopol-kurami type: article language: Türkçe entity: primary: Oligopol Kuramı type: article disambiguation: Oligopol Kuramı: Az sayıda firmanın rekabetini, fiyat ve üretim stratejilerini inceleyen mikroekonomi teorisi. categories: - name: Ekonomi Ve Finans slug: ekonomi url: /kategori/ekonomi tags: - Sweezy Modeli - Cournot Modeli - oligopol - Piyasa - Rekabet author: Sümeyra Uzun created_at: 2025-03-07T14:09:05.798827+03:00 updated_at: 2025-04-17T11:24:20.837624+03:00 --- # Oligopol Kuramı ## Article Content [Oligopol](/tr/detay/oligopol/llms.txt), az sayıda üreticinin bulunduğu [piyasa](/tr/detay/piyasa/llms.txt) yapısını tanımlar. Bu tür bir piyasa, birkaç büyük firmanın, çok sayıda alıcıya ürün sunduğu ve bu firmaların birbirlerinin kararlarından etkilendiği bir yapıyı ifade eder. Oligopol kuramı, mikroekonomik teorinin [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) bir parçasıdır ve bu piyasa yapısının fiyatlar, [üretim](/tr/detay/uretim-750525/llms.txt) miktarları ve firmaların stratejik kararları üzerindeki etkilerini inceler. Oligopol, genellikle [tam](/tr/detay/tam/llms.txt) [rekabet](/tr/detay/rekabet-2/llms.txt) ve [monopol](/tr/detay/monopol/llms.txt) piyasa yapılarının arasında [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) alır ve firmaların birbirlerine bağımlı olduğu, fiyatların ve üretim miktarlarının karşılıklı etkileşimle belirlendiği bir piyasayı ifade eder. #### **Tarihçe ve Gelişim** Oligopol terimi, ilk kez 16. yüzyılda Thomas More tarafından Latince *oligopolium* olarak kullanılmıştır. Ancak ekonomi terimi olarak yaygınlaşması, 1933 yılına dayanmaktadır. Amerikalı iktisatçı Edward Chamberlin, bu terimi ekonomiye kazandırmış ve "az sayıda şirket tarafından kontrol edilen piyasa" anlamında kullanmıştır. İngilizce *oligopoly* kelimesi, Eski Yunanca *olígos* (az) ve *pōlíon* (satıcı) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir. *Pōlíon*, Eski Yunanca *pōléō* (satmak) fiilinden türetilmiştir. Bu [kavram](/tr/detay/kavram-2/llms.txt), zamanla monopol ve oligopol [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) piyasa yapılarını tanımlamak için kullanılmaya başlanmıştır. Oligopol kuramının temelleri, 19. yüzyılda, Fransız ekonomist Augustin Cournot tarafından atılmıştır. Cournot, 1838 tarihli eserinde oligopol piyasalarını inceleyerek, bu piyasalarda firmaların birbirlerinin üretim kararlarına nasıl [tepki](/tr/detay/tepki/llms.txt) verdiklerini açıklamıştır. Cournot'un bu çalışması, oligopol kuramının ilk sistematik analizini sunmuş ve daha sonra birçok ekonomi teorisyeni tarafından geliştirilmiştir. Cournot'dan sonra oligopol piyasalarındaki firmaların davranışlarını açıklamak amacıyla birçok model ortaya konulmuştur. Bu modeller arasında, Cournot modelinin yanı [sıra](/tr/detay/sira-3/llms.txt) Bertrand, Edgeworth, Chamberlin ve Sweezy modelleri de yer almaktadır. #### **Oligopol Piyasasının Temel Özellikleri** Oligopol piyasalarının temel özelliği, az sayıda firmanın piyasada etkinlik göstermesidir. Firmalar, birbirlerinin stratejik hareketlerinden etkilenerek karar alırlar. Oligopoldeki firmalar, üretim miktarları, fiyatlar ve diğer stratejik kararlar konusunda birbirleriyle etkileşim içindedir. Bu etkileşim, her firmanın fiyatını ve üretim miktarını belirlerken, rakiplerinin hareketlerini göz önünde bulundurmasına [yol](/tr/detay/yol-3/llms.txt) açar. Oligopol piyasasında, fiyatların tekel fiyatının altında oluşması beklenir. Bunun nedeni, piyasada daha fazla firma bulunduğunda, rekabetin fiyatları düşürmesidir. Ancak, oligopol piyasasında, firmaların stratejik kararları nedeniyle fiyatlar, tam rekabet piyasasına göre daha yüksek olabilir. ##### **Cournot Modeli** Cournot modeli, oligopol piyasa yapısının ilk ve en temel modellerinden biridir. Bu model, iki [rakip](/tr/detay/rakip/llms.txt) firmanın üretim miktarlarını belirlerken, rakiplerinin üretim miktarlarını [sabit](/tr/detay/sabit-751366/llms.txt) kabul ettikleri varsayımına dayanır. Cournot, homojen ürün üreten ve maliyetsiz çalışan iki firma üzerinde modelini geliştirmiştir. Modelin temel varsayımlarından biri, her firmanın karını maksimize etmeye çalıştığı, ancak bu karı sağlarken rakiplerinin üretim miktarını sabit kabul ettiğidir. Cournot modeline göre, firma sayısı arttıkça, fiyatlar düşer ve piyasa fiyatı, monopol fiyatının altında oluşur. Bu model, oligopol piyasalarının dinamiklerini [anlamak](/tr/detay/anlamak-751178/llms.txt) için önemli bir temel oluşturmuştur. ##### **Sweezy Modeli (Dirsekli Talep Eğrisi Modeli)** Sweezy modeli, oligopol piyasalarında fiyat istikrarını açıklayan bir diğer önemli teoridir. Sweezy, oligopol firmalarının fiyatlarını indirirse, rakip firmaların da fiyatlarını indireceğini, ancak fiyatları artırdığında, rakiplerin fiyat artışını takip etmeyeceklerini savunmuştur. Bu, [talep](/tr/detay/talep-749365/llms.txt) eğrisinin dirsekli (kinked) bir yapıya sahip olduğunu gösterir. Sweezy'nin modelinde, firma fiyatlarını düşürdüğünde, diğer firmalar da fiyatlarını düşürerek rekabeti sürdürür, ancak fiyatları artırdığında, diğer firmalar fiyat artışına gitmez ve firma [pazar](/tr/detay/pazar-2/llms.txt) payını kaybetme riskiyle karşı karşıya kalır. Bu model, oligopol piyasalarında fiyatların genellikle sabit kalmasını ve fiyat istikrarının sağlanmasını açıklar. #### **Oligopol Piyasasında Karteller ve Anlaşmalar** Oligopol piyasalarında, firmalar arasında genellikle açık veya gizli anlaşmalar yapılabilir. Bu anlaşmalar, fiyatların sabitlenmesini, üretim miktarlarının sınırlanmasını ve pazarların bölüşülmesini içerebilir. Kartel, firmaların fiyatları belirlemek, üretim miktarlarını kısıtlamak ve pazarları paylaşmak amacıyla yaptıkları bir anlaşmadır. Kartel, üyelerinin [bağımsız](/tr/detay/bagimsiz-2/llms.txt) karar alma yetkilerini sınırlayarak, tek bir monopolcü firma gibi [hareket](/tr/detay/hareket-3/llms.txt) etmelerini sağlar. Oligopol firmaları arasında yapılan kartel anlaşmalarının üç [ana](/tr/detay/ana-751169/llms.txt) türü vardır: fiyat karteli, miktar karteli ve [bölge](/tr/detay/bolge-2/llms.txt) karteli. #### **Oligopol Kuramının Uygulamaları** Oligopol piyasaları, pek çok [gerçek](/tr/detay/gercek-2/llms.txt) dünyadaki endüstriyi yansıtır. Bu tür piyasalar, özellikle petrol şirketleri, otomobil üreticileri, bankalar ve telekomünikasyon sektörleri gibi alanlarda görülür. Oligopol piyasa yapıları, piyasaya yeni firmaların girişini sınırlayarak, mevcut firmaların pazar paylarını korumasını sağlar. Bunun yanı sıra, bu piyasalarda, fiyat rekabeti yerine ürün farklılaştırması ve pazarlama stratejileri ön plana çıkar. Firmalar, birbirlerinin stratejik hamlelerine göre karar alırken, yeni ürünler ve hizmetler sunarak rekabet avantajı sağlamaya çalışırlar. ## Academic Sources and References 1. "Oligopoli." Etimoloji Türkçe. Erişim Tarihi: 5 Mart 2025. https://www.etimolojiturkce.com/kelime/oligopoli. 2. Balbay, Murat. Oligopol Piyasasında Fiyatlama ve Uygulamalı Bir Örnek (Yüksek Lisans Tezi). Anadolu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2003. 3. Gürsel, Volkan. Oligopol Piyasasında Rekabeti Kısıtlayan Uygulamalar: Türkiye Çimento Sanayi Örneği (Doktora Tezi). Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Anabilim Dalı, 2018. 4. Çelik, Kenan. Mikroiktisat 16. Bölüm: Oligopol Piyasaları. Erişim Tarihi: 5 Mart 2025. https://kenancelik.net/wp-content/uploads/2021/01/MIKRO16BOLUM.pdf.