--- title: Nysa slug: nysa-752387 url: /detay/nysa-752387 type: article language: Türkçe entity: primary: Nysa type: article disambiguation: Nysa Antik Kenti: Aydın'da Helenistik-Roma dönemi çifte kenti keşfedin. Tarihi kalıntılar ve mimari harikalar sizi bekliyor. categories: - name: Seyahat Ve Turizm slug: seyahat-ve-turizm url: /kategori/seyahat-ve-turizm - name: Arkeoloji slug: arkeoloji url: /kategori/arkeoloji - name: Tarih slug: tarih url: /kategori/tarih tags: - nysa - örenyeri - Aydın - Antik kent - Sultanhisar author: Meryem Şentürk Çoban created_at: 2025-04-02T12:24:06.281150+03:00 updated_at: 2025-07-27T10:44:17.280083+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/02/EGDSnqKcUjlwZTiRvDNacSCHLsaytmWS.png --- # Nysa ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Nysa Antik Kenti ![Ekran görüntüsü 2025-04-02 122346.png](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/02/CYP5fgCYOzuFPM4Lc80AwKd1NiLgmdAD.png) | Field | Value | |-------|-------| | Kuruluş(Metin) | M.Ö. 3. yüzyıl sonları | | Öne Çıkan Kişiler | Strabon (Coğrafyacı), Aristodemos (Öğretmen) | | Arkeolojik Bulgular | Uyuyan Eros kabartması, Roma eyalet sikkeleri, Hellenistik ve Roma Dönemi’ne ait sofra kapları ve unguentariumlar, Anıtsal podyum frizleri | | Mimari Yapılar | Tiyatro, Kütüphane, Gymnasion, Gerontikon (Yaşlılar Meclisi), Stadyum, Tünel, Köprüler, Plateia (Ana Cadde), Agora | | Özelliği | Eğitim ve kültür kenti | | Konum | Sultanhisar,Türkiye,Aydın | ## Article Content Antik dönemde [Anadolu](/tr/detay/anadolu-4/llms.txt)'nun batısında [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) alan Karia Bölgesi yerleşimlerinden biri olan Nysa Antik Kenti, günümüzde Aydın ili Sultanhisar ilçesinin 3 km kuzeybatısında yer almakta olup antik [yazar](/tr/detay/yazar-749526/llms.txt) Strabon tarafından "çifte [kent](/tr/detay/kent/llms.txt)" olarak tanımlanan antik kenttir. Strabon, kentin Mesogis Dağları’nın eteğine yayıldığını ve ortasından geçen bir akarsu ile ikiye ayrıldığını ifade etmektedir.[^1]  ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/02/VGmJp3bTN1eQDBX0hEN6XEXH1EQH61ui.jpg) [Nysa Antik Kenti](https://www.sultanhisar.bel.tr/nysa-antik-kenti.html) ### **Tarihçe** Kentin kuruluşu Helenistik [Dönem](/tr/detay/donem-3/llms.txt)'e, özellikle Seleukos Krallığı dönemine dayanmaktadır. Strabon'un aktarımına göre, kentin kuruluşu Sparta kökenli Athymbros, Athymbrados ve Hydrelos adlı üç kardeşe dayandırılmakta [fakat](/tr/detay/fakat/llms.txt) Strabon'un zamanında Nysa halkı yalnızca Athymbros'u kurucu olarak tanımaktaydı. Nysa, Mesogis Dağları'nın eteklerinde, ortasından geçen bir akarsu ile ikiye ayrılan çifte kent yapısına sahipti. Bu özelliğiyle Strabon tarafından "[sel](/tr/detay/sel-2/llms.txt) akıntısıyla meydana gelmiş boğazla ikiye ayrılmış çifte kent" olarak tanımlanmıştı. Roma döneminde Nysa, mimari ve sosyal açıdan önemli bir gelişme göstermiş, Karia bölgesinin Roma egemenliği altına girmesiyle birlikte Provincia Asia'nın bir parçası haline gelmiştir. Kentteki yapılara ve yazıtlara bakıldığında, Nysa'nın belirli bir aristokrat sınıfın etkisi altında olduğu, kamu yapılarının yapım ve onarımına bu sınıf tarafından destek verildiği anlaşılmaktadır. Kent, Roma Dönemi'nde hem mimari açıdan zenginleşmiş hem de kültürel olarak öne çıkmıştır. Arkeolojik veriler, Nysa'nın Helenistik Dönem'den Bizans Dönemi sonuna kadar kesintili de olsa yerleşim gördüğünü göstermektedir. M.S. 3. yüzyıla ait seramiklerin kentte az bulunması, bu dönemde sınırlı bir [faaliyet](/tr/detay/faaliyet-abc4c/llms.txt) olduğuna işaret etmektedir. Bununla birlikte 7. yüzyılda yaşanan ani kesintinin, Sasaniler tarafından düzenlenen akınlar ve depremlerle ilişkili olduğu düşünülmektedir. Yerleşim ancak 12. yüzyılda yeniden canlanmıştır. Nysa'nın Roma dönemindeki canlılığı, [tiyatro](/tr/detay/tiyatro-2/llms.txt), gymnasion, [kütüphane](/tr/detay/kutuphane-2/llms.txt), gerontikon ve agora [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) yapılarla birlikte sosyal ve entelektüel yaşamının da ön plana çıktığını göstermektedir. Aynı zamanda Strabon gibi önemli entelektüellerin burada yetişmiş olması, kentin [tarihsel](/tr/detay/tarihsel-2/llms.txt) değerini daha da artırmaktadır. ### **Mimari Yapılar** Nysa Antik Kenti, Roma mimarisinin Anadolu’daki etkileyici örneklerinden bazılarını barındıran, topoğrafyaya uyumlu bir şekilde planlanmış zengin mimari dokuya sahip bir yerleşimdir. Kentin yapıları, [sadece](/tr/detay/sadece-e8b50/llms.txt) estetik değil aynı zamanda işlevsel olarak da dönemin mühendislik becerilerini gözler önüne sermektedir. #### **Tiyatro** Nysa Tiyatrosu, yaklaşık 73x99 metrelik bir alanı kaplamakta ve Geç Helenistik Dönem’de (M.Ö. 1. yüzyıl) inşa edilmiş olmasıyla dikkat çekmektedir. Cavea (oturma alanı) yarım [daire](/tr/detay/daire-2/llms.txt) formunu 12 [derece](/tr/detay/derece-3/llms.txt) aşan bir açıyla düzenlenmiştir. Tiyatro sahnesine ait scaenae frons (çok katlı [sahne](/tr/detay/sahne-3/llms.txt) cephesi), M.S. 120–140 yıllarında inşa edilmiş, M.S. 178 depreminde yıkılmış ve 180–200 yılları arasında üç katlı olarak yeniden inşa edilmiştir. Bu [yapı](/tr/detay/yapi-2/llms.txt), Perge, Side ve Hierapolis tiyatrolarında görülen yüksek podyum mimarisi ve zengin kabartmalarla benzerlik taşır. Frizlerde Dionysos’un yaşamı, Pluton ile Kore’nin evliliği gibi mitolojik temalar işlenmiştir. #### **Gerontikon (Yaşlılar Meclisi)** Agora’nın kuzeybatısında yer alan Gerontikon, yaklaşık 700 kişilik kapasitesiyle dikkat çeken, cavea ve iki katlı sahne cephesi ile tanımlanmış kapalı bir toplantı alanıdır. Yapının mimari bütünlüğü, propylon (anıtsal giriş), ön [avlu](/tr/detay/avlu-2/llms.txt) ve iç yapıları ile birlikte değerlendirildiğinde, M.S. 2. yüzyılda Sextus Iulius Antoninus Pythodoros tarafından inşa ettirildiği anlaşılmaktadır. Kültürel ve politik toplantılara [ev](/tr/detay/ev-2/llms.txt) sahipliği yaptığı düşünülen yapı, dönemin kent yaşamında önemli bir yere sahiptir. #### **Gymnasion ve Kütüphane** Gymnasion, genç erkeklerin bedensel ve zihinsel eğitimi için kullanılmıştır. Soyunma, yıkanma, derslik ve [spor](/tr/detay/spor/llms.txt) alanlarını içeren bu kompleks, Antik [Çağ](/tr/detay/cag-4/llms.txt) eğitim kurumlarının bir örneğidir. Hemen bitişiğinde yer alan kütüphane ise Anadolu’daki en iyi korunmuş antik kütüphanelerden biridir. Efes Kütüphanesi ile mimari benzerlikler gösteren yapı, belirli bir aristokrat sınıfın maddi katkısıyla inşa edilmiştir. İç duvarlardaki nişler, kitap rulolarını barındırmak üzere tasarlanmıştır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/02/TQCQtlOKpyARgx2EVa7BdsXdms6bkxnj.jpg) *Nysa Kütüphanesi* #### **Stadyum ve Tünel** Nysa’nın stadyumu, özellikle kuzey-güney yönlü olarak yerleştirilmiş Plateia ([ana](/tr/detay/ana-751169/llms.txt) cadde) ile bağlantılı olarak planlanmıştır. Stadionun [doğu](/tr/detay/dogu-751789/llms.txt) kenarından geçen ve bir [köprü](/tr/detay/kopru-3/llms.txt) ile Plateia’ya bağlanan [tünel](/tr/detay/tunel-749259/llms.txt), mimari ve mühendislik açısından son derece etkileyicidir. Kentin farklı bölgeleri arasındaki ulaşımı sağlamak üzere tasarlanmış olan bu tünel sistemi, Roma mühendisliğinin kent planlamasına yansıyan bir örneğidir. #### **Köprüler** Nysa kentinde, özellikle Plateia çevresinde inşa edilmiş olan üç adet [taş](/tr/detay/tas/llms.txt) köprü, hem mimari açıdan hem de işlevsellik açısından dikkat çekicidir. Bu köprüler, kentin doğu ve [batı](/tr/detay/bati-4/llms.txt) yamaçlarını bağlayarak, topografyanın getirdiği doğal ayrımı mühendislik yoluyla aşmaktadır. Kazılarda ortaya çıkarılan 2 numaralı köprü çevresinde yoğun mimari kalıntılar bulunmuştur. #### **Cadde 1 (Plateia)** Kentin en geniş caddesi olan Plateia, yaklaşık 9 metre genişliğindedir. Bu caddenin çevresinde yapılan kazılarda çok sayıda mimari kalıntıya rastlanmıştır. Caddenin kuzey ve güney portikoları boyunca uzanan yapı adaları, üzerleri revaklı alışveriş ve kamusal kullanım alanları olarak planlanmıştır. Caddede açığa çıkarılan [seramik](/tr/detay/seramik-2/llms.txt) ve unguentariumlar, günlük yaşamın izlerini taşır. #### **Agora ve Çarşı Bazilikası** Agora, Nysa’nın sosyal ve ekonomik merkezidir. Kuzeyinde yer alan Çarşı Bazilikası, hem ticari hem de idari işlevlere sahip büyük bir kamusal yapıdır. Bu yapı, sütunlu galerileri ve çok katlı planlamasıyla dikkat çeker. ### **Kent Yaşamı ve Sosyal Yapı** Nysa, sosyal yaşamının merkezi olan agora, kentin ekonomik ve ticari faaliyetlerinin yürütüldüğü bir alan olup bununla bağlantılı olarak Plateia (ana cadde) boyunca sürdürülen kazılarda ele geçen sofra kapları ve unguentariumlar, kentin günlük yaşamının detaylarını verir. Helenistik ve Roma dönemine ait bu seramikler, özellikle Doğu Sigillatası B tipi kaplar ile Geç Antik çağa ait Phocaea kırmızı astarlı kaplar ile temsil edilir. Ayrıca kentte ortaya çıkarılan "Uyuyan Eros" kabartmalı urne kapağı, Nysa’da kremasyon geleneklerinin de varlığını belgeleyen nadir örneklerden biridir. [Aslan](/tr/detay/aslan-3/llms.txt) postu [üzerine](/tr/detay/uzerine/llms.txt) uzanmış kanatlı Eros betimlemesi, Helenistik döneme uzanan bir geleneğin Roma döneminde nasıl uyarlanıp kullanıldığını gösterir. [YouTube Video](https://www.youtube.com/watch?v=H7CY_5rrL4E) *Nysa Antik Kenti Belgeseli - TRT 2* ### **Mitolojik ve Dini Yapı** Nysa Antik Kenti, yalnızca bir eğitim ve [kültür](/tr/detay/kultur-2/llms.txt) merkezi değil, aynı zamanda güçlü mitolojik ve dini temsillere sahip bir yerleşim olarak da dikkat çekmektedir. Kentin mitolojik kimliği büyük ölçüde Dionysos kültü etrafında şekillenmiştir. Bu bağlamda hem yazılı kaynaklar hem de arkeolojik buluntular, Nysa'nın [kutsal](/tr/detay/kutsal-2/llms.txt) anlatılarla iç içe [geçmiş](/tr/detay/gecmis-750335/llms.txt) yapısını ortaya koyar. #### **Dionysos Kültü ve Mitolojik Bağlam** Mitolojik anlatıya göre, bebek Dionysos [tanrı](/tr/detay/tanri-749757/llms.txt) [Hermes](/tr/detay/hermes-3/llms.txt) tarafından Nysa Dağı'ndaki perilerin yanına bırakılmış ve burada büyütülmüştür. Bu [olay](/tr/detay/olay/llms.txt), Dionysos’un Nysa ile ilişkilendirilmesini sağlamış, kent onun kutsal mekânlarından biri haline gelmiştir. Dionysos'un Nysa’da büyütüldüğüne dair bu efsane, kentin mitolojik temsiline temel teşkil etmiştir. Nysa halkı da bu bağlamda Dionysos’u kentin koruyucu tanrısı olarak benimsemiş, özellikle tiyatro yapısında onun hayatına dair mitolojik sahneleri betimleyen kabartmalara yer vermiştir. Nysa Tiyatrosu’nun sahne binasına ait podyum frizlerinde Dionysos’un doğumu, çocukluğu ve hayatından çeşitli sahneler betimlenmiştir. Özellikle Dionysos ile Ariadne'nin karşılaşması, Dionysos’un [sarhoşluk](/tr/detay/sarhosluk-2/llms.txt) ve doğayla ilişkili nitelikleri gibi ikonografik detaylar bu frizlerde yer almaktadır. Aynı frizlerde Pluton ile Kore’nin (Persephone) evliliği gibi yeraltı dünyasına ait mitolojik sahnelere de yer verilmiştir. Bu sahnelerin işlenmiş olması, Nysa’da sadece Dionysos değil, aynı zamanda yeraltı tanrıları ve tarım döngüsüyle ilgili inançların da [etkin](/tr/detay/etkin/llms.txt) olduğunu göstermektedir. #### **Kült Alanları ve Mezarlık Geleneği** Kent içinde bulunan dini yapılar doğrudan tanımlanamasa da nekropolis alanları ve [mezar](/tr/detay/mezar-750492/llms.txt) mimarisi üzerinden dini inançlar hakkında [bilgi](/tr/detay/bilgi-4/llms.txt) edinmek mümkündür. Kentin batısında yer alan nekropolis alanında yapılan kazılarda kremasyon mezar geleneğine ait örnekler bulunmuştur. Bu bağlamda, “Uyuyan Eros” kabartmalı urne kapağı önemli bir dini simge niteliği taşır. Aslan postu üzerine uzanmış kanatlı bir Eros figürünün yer aldığı bu [mermer](/tr/detay/mermer-2/llms.txt) [parça](/tr/detay/parca-702ab/llms.txt), hem [çocuk](/tr/detay/cocuk-2/llms.txt) ölümleriyle ilişkilendirilen duygusal bir temsiliyet hem de ölümsüzlük ve yeniden doğuş gibi inanç sistemlerine gönderme yapmaktadır. Roma İmparatorluk Dönemi’ne tarihlenen bu [eser](/tr/detay/eser-3/llms.txt), Nysa’daki mezar geleneklerinin çeşitliliğini ve dini simgeciliğin sanatsal yansımalarını ortaya koyar. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/02/eD4ZO79h6fdEdu9CRbfLbcYxanrMYk46.png) *Nysa Antik Kenti'nden bir kabartma* Nysa Antik Kenti, Anadolu’nun batısında, Roma döneminde eğitim, kültür, [sanat](/tr/detay/sanat/llms.txt) ve mühendislik alanlarında ulaşılan seviyeyi gösteren çok yönlü bir yerleşimdir. Strabon gibi önemli entelektüellerin yetiştirildiği, anıtsal yapıların ve estetik anlayışın bir arada bulunduğu Nysa, Karia bölgesinde önemli bir eğitim ve kültür merkezi olarak tarihsel değerini sürdürmektedir. ## Academic Sources and References 1. Ankara Üniversitesi. "Nysa Antik Kenti." Erişim tarihi: 02.04.2025. https://www.ankara.edu.tr/dizin/akademik\_kazilar/nysa-antik-kentiDiler, Muhammed, ve Serdar Hakan Öztaner. “Nysa Antik Kenti Kazıları Konservasyon-Restorasyon Çalışmaları.” ASBİDER Akademi Sosyal Bilimler Dergisi 8, no. 22 (2021): 183–203.Keskin, Hava. “‘Uyuyan Eros’ Kabartmalı Urne Kapaklarına Nysa Kentinden Bir Örnek.” Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 12, no. 3 (Eylül 2022): 1701–1710.Köroğlu, Tolga, ve Serdar Hakan Öztaner. “Nysa ad Maeandrum’un Son Dönem Sakinlerine Dair Yeni Antropolojik Bulgular.” Antropoloji 45 (2023): 96–108.Müze Kart. "Nysa Sultanhisar Örenyeri." Erişim tarihi: 02.04.2025. https://muze.gov.tr/muze-detay?DistId=MRK&SectionId=NYS01Sönmez, Burak. “Nysa Ad Maeandrum Cadde 1–Plateia Hellenistik ve Roma Dönemi Sofra Kapları ve Unguentariumları.” Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, no. 45 (Aralık 2018): 11–42.Sultanhisar Belediyesi. "Nysa Antik Kenti." Erişim tarihi: 02.04.2025. https://www.sultanhisar.bel.tr/nysa-antik-kenti.htmlT.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. "Nysa." Erişim tarihi: 02.04.2025. https://aydin.ktb.gov.tr/TR-64434/nysa.htmlT.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. Eğitim ve Kültür Kenti Nysa. Broşür. Erişim tarihi: 02.04.2025. https://muze.gov.tr/s3/MysFileLibrary/Ayd%C4%B1n%20Nysa%20%C3%96ren%20Yeri-58b03f15-4703-489d-85e3-2c110fa6dcbc.pdfTRT 2. "Nysa Antik Miras 11. Bölüm." Belgesel. Erişim tarihi: 02.04.2025. https://www.trt2.com.tr/kultur/antik-miras/nysa-or-antik-miras-or-11-bolum-23082399Turkish Museums. "Aydın Nysa Örenyeri." Erişim tarihi: 02.04.2025. https://www.turkishmuseums.com/museum/detail/1987-aydin-nysa-orenyeri/1987/1Özbil, Canan. “Nysa ad Maeandrum’da Ele Geçen Roma Eyalet Sikkeleri.” Anadolu / Anatolia 49 (2023): 113–155.Üreten, Hüseyin. “Bir Antikçağ Okul—Gymnasion-Kütüphanesi: Nysa Kütüphanesi.” Türk Kütüphaneciliği 20, no. 2 (2006): 207–216.Youtube. "Nysa | Antik Miras | 11. Bölüm" TRT 2. Erişim tarihi: 02.04.2025. https://www.youtube.com/watch?v=H7CY\_5rrL4E&t=1202s ## Citations [^1]: Muhammed Diler ve Serdar Hakan Öztaner, “Nysa Antik Kenti Kazıları Konservasyon-Restorasyon Çalışmaları,” ASBİDER Akademi Sosyal Bilimler Dergisi 8, no. 22 (2021): 183–203. s. 185