--- title: Nusaybin (İlçe) slug: nusaybin-ilce-14743 url: /detay/nusaybin-ilce-14743 type: article language: Türkçe entity: primary: Nusaybin (İlçe) type: article disambiguation: Nusaybin: Mardin'in tarihi ilçesi, Mezopotamya'nın incisi. Zengin tarihi ve kültürel mirası keşfedin! categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur - name: Seyahat Ve Turizm slug: seyahat-ve-turizm url: /kategori/seyahat-ve-turizm - name: Coğrafya slug: cografya-2 url: /kategori/cografya-2 tags: - İlçe - Nusaybin - Mardin author: Muhammed Samed Acar created_at: 2025-04-09T18:50:29.914669+03:00 updated_at: 2025-04-17T09:51:26.948446+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/09/jRdQ5hn2XqegduqdQx50pLvXhH7fyD7Y.jpg --- # Nusaybin (İlçe) ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Nusaybin (İlçe) ![4-890462299-1.jpeg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/09/QxB34bT9x8LdbZezUrm4o1XvIfz1c5iu.jpeg) *Nusaybin (District)* | Field | Value | |-------|-------| | Jeoloji | Kalker katmanlı Tur Abdin, III. Jeolojik devirde Toros Kıvrımları’yla oluştu. | | Tarihi Köken | 6.500 yıllık geçmiş; bilinen en eski isim "Nisibis". | | İdari Birimler | Merkez ilçe ile Akarsu Duruca ve Girmeli kasabaları (toplam 4 belediye). | | Yükseklik(ler)(Metin) | Tur Abdin dorukları 1000-1100 m.,Çağ Çağ Vadisi 500 m | | Konum | Mardin - Türkiye,E-90 İpek Yolu üzerinde.,Suriye sınırı sıfır noktası,Yukarı Mezopotamya | ## Article Content Nusaybin, Türkiye’nin Mardin iline bağlı, Yukarı Mezopotamya’nın en [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) antik yerleşim alanlarından biridir. E-90 İpek Yolu üzerinde, Suriye sınırında sıfır noktasında [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) alan ilçe, Dicle ve Fırat nehirleri arasındaki Mezopotamya havzasının kuzeyinde konumlanmıştır. Altı bin beş yüz yıllık bir geçmişe sahip olan Nusaybin, tarih boyunca ticari ve kültürel ilişki ağlarının kesişim noktası olmuş, 11. yüzyıla kadar bölgenin en önemli sosyal, siyasal, ekonomik ve kültürel merkezi kabul edilmiştir. "Verimli [Hilal](/tr/detay/hilal-3/llms.txt)" olarak adlandırılan bölgede yer alan Nusaybin, [Neolitik](/tr/detay/neolitik/llms.txt), Kalkolitik, Eski [Çağ](/tr/detay/cag-4/llms.txt) ve Orta Çağ kültürlerinin geliştiği önemli bir arkeolojik yöredir. İlçenin nüfusu 2013 verilerine göre 115.380 olup, bu nüfusun %49,75’i erkek (57.403), %50,25’i ise kadındır (57.977). Nusaybin, biri [merkez](/tr/detay/merkez/llms.txt) ilçe olmak üzere Akarsu, Duruca ve Girmeli kasabalarında toplam dört [belediye](/tr/detay/belediye-4/llms.txt) idaresine sahiptir. ### **Tarihçe** Nusaybin, bilinen en eski adıyla Nisibis, köklü bir geçmişe sahip eski bir yerleşim merkezidir. MÖ 3000’lerde Hurrilerin yurdu olan [bölge](/tr/detay/bolge-2/llms.txt), MÖ 14. yüzyılda Mitanni Krallığı’nın egemenliğine girmiştir. Nusaybin’in 4 km kuzeyindeki Gırnavaz Höyüğü’nün güney eteklerindeki kalıntılar, buranın Mitanni Krallığı’nın merkezi olduğunu kanıtlar. 1980’de yapılan yüzey araştırmaları, Gırnavaz’ın MÖ 4. bin sonlarından (Geç Uruk Devri) MÖ 7. yüzyıla (Yeni Asur Devri) kadar kesintisiz iskân edildiğini göstermektedir. Höyükte tespit edilen [kültür](/tr/detay/kultur-2/llms.txt) tabakaları sırasıyla Geç Uruk, Erken Hanedanlar, Eski Asur, Orta ve Yeni Asur devirlerine aittir. Özellikle Hurrili sanatçılara ait bir [kült](/tr/detay/kult/llms.txt) vazosu, buranın önemli bir Hurri-Mitanni merkezi olduğunu doğrular. Tarih boyunca bölgeye Aramiler, Asurlular (MÖ 13. yüzyıl), Medler, Babiller, Persler ve MÖ 331’de Makedonyalılar hakim olmuştur. İskender’in ölümünden sonra Seleukoslar ve Tigranes’in egemenliğine giren Nusaybin, Roma döneminde Sasanilerle sık sık el değiştirmiştir. MS 5. yüzyılda Nasturilerin dini merkezi haline gelen ilçe, [Arap](/tr/detay/arap/llms.txt) akınlarına maruz kalmış ve Bizans-Arap çatışmalarına [sahne](/tr/detay/sahne-3/llms.txt) olmuştur. Hamdani, Mervani, Selçuklu, Artuklu ve Eyyubi yönetimlerinden sonra 13. yüzyılda [Moğollar](/tr/detay/mogollar-2/llms.txt), [Karakoyunlular](/tr/detay/karakoyunlular-2/llms.txt), [Akkoyunlular](/tr/detay/akkoyunlular-2/llms.txt) ve Safaviler bölgeye egemen olmuştur. Nihayet 1517’de Yavuz Sultan Selim’in Mısır Seferi sırasında Osmanlı topraklarına katılmıştır. Antik dönemde Sümerler tarafından “Nırbo”, Babiller tarafından “Aramis”, Hurri-Mitanniler tarafından “Nabila” veya “[Nas](/tr/detay/nas-2/llms.txt)-ü-[bina](/tr/detay/bina-2/llms.txt)”, Asurlular tarafından “Nabula” ya da “Naşibina” ve Strabon tarafından “Mygdonia” olarak adlandırılan Nusaybin’in ilk adı bilinmemektedir. Roma ve Erken Bizans dönemlerinde önemli bir konuma sahip olan ilçe, [ticaret](/tr/detay/ticaret-3/llms.txt) yollarının kesişiminde stratejik bir merkezdi. ### **Coğrafi Yapı** Nusaybin, Yukarı Mezopotamya’da, [Tur](/tr/detay/tur-750009/llms.txt) Abdin Dağları’nın güneyinde, Cezire ovasına [yakın](/tr/detay/yakin-750943/llms.txt) bir konumda yer alır. Tur Abdin, 200 km uzunluğunda bir [dağ](/tr/detay/dag-3/llms.txt) silsilesi olup, III. Jeolojik devirde Toros Kıvrımları’nın oluşumuyla ortaya çıkmıştır. Genellikle [kalker](/tr/detay/kalker/llms.txt) katmanlı bir yapıya sahip olan dağlarda, [kül](/tr/detay/kul-749812/llms.txt) [renkli](/tr/detay/renkli-47aad/llms.txt) veya [sarı](/tr/detay/sari/llms.txt) marnlı kalkerler ile paleosen döneme ait kırmızı ve pembe kalkerler bulunur. Çağ Çağ Vadisi’nin ortalama yüksekliği 500 metre iken, Tur Abdin’in dorukları 1000-1100 metreye ulaşır. İlçeyi sulayan Çağ Deresi, ovanın verimliliğine katkı sağlar. Gırnavaz Höyüğü ve Çağ Çağ Vadisi, Nusaybin’in coğrafi ve arkeolojik zenginliğini tamamlayan önemli unsurlardır. ### **İklim ve Bitki Örtüsü** Nusaybin’in iklimi, Mezopotamya’nın genel özelliklerini yansıtır ve tarıma elverişli bir yapıya sahiptir. Çağ Çağ Vadisi, bereketli bahçeleriyle dikkat çeker. Vadide Şarpıze, Verdani, Çurık, Dêvani, Caniyê, Devrovi [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) [üzüm](/tr/detay/uzum-748904/llms.txt) çeşitleri; Kulhırmi, Zerê Bırahimki, Sor-i Sosini, Şinek, Payızi, Rızki gibi incir çeşitleri ile [nar](/tr/detay/nar-748913/llms.txt), [şeftali](/tr/detay/seftali-748897/llms.txt), [elma](/tr/detay/elma-748890/llms.txt), tüysüz şeftali, [kayısı](/tr/detay/kayisi-748898/llms.txt), badem ve [erik](/tr/detay/erik-748926/llms.txt) gibi meyveler yetişir. Ayrıca [pamuk](/tr/detay/pamuk-2/llms.txt) ve tahıl tarımı da bölgenin [bitki](/tr/detay/bitki-2/llms.txt) örtüsünü zenginleştirir. Tarih boyunca asma bahçeleriyle [ünlü](/tr/detay/unlu-749478/llms.txt) olan Nusaybin, bu özelliğini günümüzde de korumaktadır. ### **Sosyal Yapı** Nusaybin, tarih boyunca farklı medeniyetlerin buluşma noktası olduğundan zengin bir kültürel ve dini mirasa sahiptir. [Mor](/tr/detay/mor-90070/llms.txt) Yakup Manastırı (MS 419) ve Zeynel Abidin Camii Külliyesi (12. yüzyıl), ilçenin dini ve sosyal yapısının önemli örnekleridir. Mor Yakup Manastırı, Nasturi Hristiyanlar için bir merkez olmuş, 8. yüzyılda metropolitlik, 1364-1839 arasında ise Turabdin bölgesi için patriklik makamı olarak hizmet vermiştir. Zeynel Abidin Camii Külliyesi ise Hz. [Muhammed](/tr/detay/muhammed-2/llms.txt)’in 13. kuşaktan torunları Zeynel Abidin ve Sitti Zeynep’in türbelerini barındırır ve İslam aleminde [kutsal](/tr/detay/kutsal-2/llms.txt) kabul edilir. Günümüzde külliyenin [medrese](/tr/detay/medrese/llms.txt) odaları Kız Kuran Kursu olarak kullanılmaktadır. İlçede Süryani, Arap ve Kürt toplulukları bir arada yaşamış, bu da sosyal yapının çok kültürlü karakterini ortaya koymuştur. ### **Ekonomik Yapı** Nusaybin’in ekonomisi tarım, ticaret ve yer altı kaynaklarına dayanır. Çağ Deresi’nin suladığı ovada pamuk ve tahıl tarımı önemli bir yer tutar. Çağ Çağ Vadisi’nde bağcılık, [meyve](/tr/detay/meyve-751557/llms.txt) üretimi ve kerestecilik gelir kaynakları arasındadır. Suriye ile sınır konumu, ilçeye zengin bir sınır ticareti potansiyeli sunar. Ayrıca petrol çıkarılan bölgelerdeki gelişmişlik, Nusaybin’in yer altı zenginliklerinin ekonomik katkılarını gözler önüne serer. Antik dönemde Kaşiyari yolunun stratejik önemi, bölgeyi [Anadolu](/tr/detay/anadolu-4/llms.txt) ve Mezopotamya’yı bağlayan bir ticaret merkezi haline getirmiştir. ### **Turizm Potansiyeli** Nusaybin, tarihi ve doğal zenginlikleriyle önemli bir turizm potansiyeline sahiptir. Gırnavas Höyüğü, Mor Yakup Manastırı, Zeynel Abidin Camii Külliyesi, Çağ Çağ Vadisi (2007’de arkeolojik [sit alanı](/tr/detay/sit-alani/llms.txt) ilan edilmiştir), Marin Kalesi, Dimitros Kalesi, Mor Evgin Manastırı ve Mor Yuhanna Kilisesi gibi yapılar, turistler için [çekim](/tr/detay/cekim/llms.txt) merkezidir. Çağ Çağ Vadisi’nde Roma ve Erken Bizans dönemine ait [yol](/tr/detay/yol-3/llms.txt) kalıntıları, kaya mezarlar, kaleler ve kiliseler bulunur. İlçenin mesire alanları ve parkları (15 [Temmuz](/tr/detay/temmuz-748429/llms.txt) Parkı, Mitanni Parkı, [Demokrasi](/tr/detay/demokrasi-3/llms.txt) Parkı gibi) doğal güzellikleriyle dikkat çeker. Kültür ve inanç turizmi açısından, Mor Yakup Kilisesi ile Zeynel Abidin Camii’nin birleştirilmesiyle oluşturulan kültür inanç parkı projesi, turizmi canlandırmayı hedeflemektedir. ### **Demografik Yapı** 2013 verilerine göre Nusaybin’in nüfusu 115.380’dir ve cinsiyet dağılımı neredeyse eşittir (%49,75 erkek, %50,25 kadın). İlçede merkez dışında Akarsu, Duruca ve Girmeli kasabaları bulunur. Tarih boyunca farklı etnik ve dini grupların bir arada yaşadığı Nusaybin, çok kültürlü bir demografik [yapı](/tr/detay/yapi-2/llms.txt) sergiler. Süryani Hristiyanlar, Müslüman Araplar ve [Kürtler](/tr/detay/kurtler-2/llms.txt), ilçenin nüfusunu şekillendiren [ana](/tr/detay/ana-751169/llms.txt) topluluklardır. Bu çeşitlilik, Nusaybin’in sosyal ve kültürel dokusunu zenginleştirir. Nusaybin, Mezopotamya’nın miladı olarak anılan bir yerleşim yeri olup, tarihi, doğal ve kültürel zenginlikleriyle hem geçmişten günümüze bir [köprü](/tr/detay/kopru-3/llms.txt) kurmakta hem de geleceğe yönelik önemli bir potansiyel sunmaktadır. ## Academic Sources and References 1. Mardin Valiliği. “Nusaybiin,” Erişim 8 Nisan 2025. http://www.mardin.gov.tr/nusaybiin. 2. Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. “Nusaybin Tarihçesi,” Erişim 8 Nisan 2025. https://mardin.ktb.gov.tr/TR-56488/nusaybin-tarihcesi.html. 3. Nusaybin Belediyesi. “Nusaybin Belediye Başkanlığı,” Erişim 8 Nisan 2025. http://www.nusaybin.bel.tr/nusaybin-belediye-baskanligi. 4. Nusaybin Belediyesi. “Parklarımız,” Erişim 8 Nisan 2025. http://www.nusaybin.bel.tr/parklarimiz. 5. Nusaybin Kaymakamlığı. “Mor Gabriel Manastırı,” Erişim 8 Nisan 2025. http://www.nusaybin.gov.tr/mor-gabriel-manastiri. 6. Nusaybin Kaymakamlığı. “Zeynel Abidin Camii,” Erişim 8 Nisan 2025. http://www.nusaybin.gov.tr/zeynel-abidin-camii.