---
title: Nispi Gelir Hipotezi
slug: nispi-gelir-hipotezi-b2127
url: /detay/nispi-gelir-hipotezi-b2127
type: article
language: Türkçe
entity:
  primary: Nispi Gelir Hipotezi
  type: article
  disambiguation: Nispi Gelir Hipotezi: Duesenberry'nin tüketim teorisi, mutlak değil, nispi gelire odaklanır. Toplumsal karşılaştırma ve alışkanlıkların etkisi incelenir.
  categories:
    - name: Ekonomi Ve Finans
      slug: ekonomi
      url: /kategori/ekonomi
  tags:
    - Toplumsal Karşılaştırma
    - James S. Duesenberry
    - Nispi Gelir Hipotezi
    - tüketim
    - Gelir dağılımı
author: Melike Saraç
created_at: 2025-05-14T11:30:19.922274+03:00
updated_at: 2025-05-22T20:13:25.219055+03:00
---

# Nispi Gelir Hipotezi

<!-- CONTEXT: Article Content for "Nispi Gelir Hipotezi" -->

## Article Content

[Nispi Gelir Hipotezi](/tr/detay/relative-income-hypothesis-3168c/llms.txt) (Relative Income Hypothesis), ilk olarak **James S. Duesenberry** tarafından 1949 yılında geliştirilmiş bir tüketim teorisidir. Bu hipotez, bireylerin [tüketim kararlarının](/tr/detay/tuketim-2/llms.txt) yalnızca mutlak gelir düzeylerine değil, aynı zamanda toplum içindeki **diğer bireylerle olan gelirlerine kıyasla** şekillendiğini savunur. Duesenberry'nin bu yaklaşımı, dönemin klasik Keynesyen [mutlak gelir hipotezinin](/tr/detay/mutlak-gelir-hipotezi-a4acc/llms.txt) yetersizliklerini gidermeye yönelik olarak geliştirilmiştir.

### **Temel Varsayımlar**

Nispi Gelir Hipotezi, tüketim davranışını belirleyen bazı temel varsayımlar üzerine inşa edilmiştir:

1. **Toplumsal Karşılaştırma (Demonstration Effect):** Bireyler, tüketim kararlarını verirken yalnızca kendi ihtiyaçlarını değil, çevrelerinde gözlemledikleri tüketim düzeylerini de dikkate alırlar. Bu nedenle, bir bireyin tüketim düzeyi, benzer gelir grubundaki bireylerin tüketim düzeyiyle yakından ilişkilidir.
2. **Alışkanlıkların Yapışkanlığı (Habit Persistence):** Bir bireyin tüketim seviyesi, önceki dönemlerdeki tüketim alışkanlıklarıyla şekillenir. Gelir düşse bile, birey daha düşük tüketime kolayca dönemez. Bu durum, tüketimde bir tür yapışkanlık veya gecikme etkisi yaratır.
3. **Gelir Dağılımına Duyarlılık:** Toplum içindeki bireyler, gelir artışlarını kendi mutlak değerlerinden çok, gelir dağılımı içindeki yerlerinin değişimi bağlamında değerlendirirler. Bu, tasarruf ve tüketim kararlarını doğrudan etkiler.

### **Matematiksel Modelleme**

Duesenberry’e göre tüketim, bireyin **nispi gelirine**, yani kendi gelirinin toplumdaki gelir düzeyine oranına bağlıdır. Bu bağlamda, bireylerin tüketim fonksiyonu aşağıdaki gibi ifade edilebilir:

**C = f(Yᵣ)**

Burada C tüketimi, Yᵣ ise nispi geliri ifade etmektedir. Nispi gelir, bireyin kendi geliri ile toplumda belirli bir referans grubunun ortalama geliri arasındaki ilişkiye dayanmaktadır.

### **Teorik Katkılar ve Eleştiriler**

Duesenberry’nin hipotezi iki önemli noktada Keynesyen Mutlak Gelir Hipotezi’nden ayrılır:

1. **Tüketim Bağımsız Değildir:** Nispi Gelir Hipotezi'ne göre, bireylerin tüketim kararları birbirinden bağımsız değildir. Toplumsal etkileşim, tüketim kararlarında belirleyici bir unsurdur. Keynesyen modele göre ise bireylerin tüketim kararları yalnızca kendi gelirlerine bağlıdır.
2. **Tüketim ve Tasarruf Davranışı Kalıcıdır:** Bireylerin bir kere ulaştıkları tüketim düzeyini gelir düşse dahi korumaya çalışma eğilimleri, teoriyi geleneksel modellerden ayırır.

Bu yönüyle Nispi Gelir Hipotezi, **psikolojik ve sosyolojik etmenleri** de dikkate alarak daha gerçekçi bir tüketim modeli sunar. Ancak bu modelin **ekonometrik uygulanabilirliği** bazı araştırmalarda zorlayıcı bulunmuş, bireyler arası etkileşimin kantitatif olarak ölçülmesinin karmaşıklığı nedeniyle eleştirilmiştir.

<!-- CONTEXT: Academic Sources and References for "Nispi Gelir Hipotezi" -->

## Academic Sources and References

1. Akal, Mustafa. “Tüketim Modelleriyle Bilimsel Gelişmenin Açıklanması.” Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi 11, no. 3 (2022): 398–427. Erişim 14 Mayıs 2025. https://dergipark.org.tr/en/pub/sid/issue/72576/1143910.
2. Demiral, Mehmet. “Türkiye Ekonomisi İçin Tüketim Fonksiyonu Tahmini (1980–2005).” Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi 2007, no. 2 (2007): 347–366. Erişim 14 Mayıs 2025. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kmusekad/issue/10223/125691.
3. Çokgezer, Aliye. “Tüketim ve Tüketim Teorileri.” Kesit Akademi 10, no. 41 (2024): 699–720. Erişim 14 Mayıs 2025. https://kesitakademi.com/?mod=makale\_tr\_ozet&makale\_id=76609.