--- title: Mutaflık slug: mutaflik-70272 url: /detay/mutaflik-70272 type: article language: Türkçe entity: primary: Mutaflık type: article disambiguation: Keçi kılından yapılan geleneksel Mutaflık dokumacılığı; heybe, çuval gibi dayanıklı ürünler üretir. Osmanlı'dan günümüze gelen nadir bir zanaat. categories: - name: El Sanatları Ve Geleneksel Sanatlar slug: el-sanatlari-ve-geleneksel-sanatlar url: /kategori/el-sanatlari-ve-geleneksel-sanatlar - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur tags: - Keçi kılı - Mutaflık - Geleneksel Zanaat - Dokuma author: Elif Laçin created_at: 2025-07-12T21:38:18.746814+03:00 updated_at: 2025-07-13T17:48:38.033132+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/07/12/cR9le5VSibtDIaRMC75woHAcqcaVBqQN.png --- # Mutaflık ## Article Content ***Mutaflık***, temel hammaddesi [keçi kılı](/tr/detay/mutaflik-0e076/llms.txt) olan geleneksel bir dokumacılık zanaatidir. Farsça kökenli “mu” (kıl) ve “tab” (dokuyan kişi) kelimelerinden türeyen “muytab” sözcüğü, zamanla “mutaf” biçimine dönüşerek hem zanaatkârı hem de üretimi tanımlamak için kullanılmıştır. Bu terim, “keçi kılından dokunmuş şey” ya da “kıldan çul gibi dokuyan ve satan adam” anlamında yerleşmiştir. Halk arasında “mutaf” ya da “mutafçı” olarak anılan bu esnaf grubu, Osmanlı arşivlerinde “muytap esnafı” olarak kaydedilmiştir. Belleme, payvant, kebe, kolan ve gebre gibi ürünler mutaflık kapsamında yer alan kıl işlerindendir. [^1]  ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/07/12/9YUDnmBOcQLasw5NGE9zqfwy0z8aJimp.png) *Temsilî Mutaf Görseli (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur)* ### **Hammaddeler ve Hazırlık Süreci** Mutaflıkta temel hammadde keçi kılıdır. Özellikle bir yaşını doldurmuş keçilerin kılı olan **çebiç kılı**, yumuşak yapısı sebebiyle atkı ipliğinde (argaç) tercih edilir. Çözgü ipliği (eriş) için genellikle erkek keçi kılları kullanılır; uzun ve sert yapıdadır. Dişi keçi kılları ise kısa yapılıdır. Kıl kırkımı yılda bir kez, Mayıs–Temmuz aylarında yapılır. **Kırklık** adlı geleneksel aletle gerçekleştirilen kırkım sonrası kıllar kıl tarağında taranır ve pıtrak gibi maddelerden arındırılır. Yayda atılarak özeme hâline getirilir. Dokumaya uygun hâle gelen kıllar, “çark” ya da yöresel adıyla “[çıkrık](/tr/detay/cikrikcilik-986f5/llms.txt)” ile bükülür, ardından mukavemet kazandırmak için gergileme işleminden geçirilir. ### **Kullanılan Araç Gereçler** Mutaflık zanaatında kullanılan başlıca araç gereçler şunlardır: - **Çark (Çıkrık):** Keçi kıllarının eğrilerek ip haline getirilmesini sağlar. - **Mutaf Tezgâhı:** Ahşap germe tipi dokuma tezgâhıdır; genellikle çam ağacından yapılır. Eni yaklaşık 250 cm, boyu 300 cm'dir. - **Şimşire:** Ağızlık açmaya yarayan, kertikli yüzeylere sahip çubuklardır. - **Çözgü Kalıbı:** Silindirik yapıda, çözgü iplerinin çözülmesini sağlar. - **Gücü Kalıbı / Gücü Ağacı:** Çözgü tellerini ayırır ve dokuma ilerledikçe yukarı kaldırılır. - **Cağ:** Çözgü arasında ağızlık açmak için kullanılır; ağaç malzemelidir. - **Mutaf Tarağı:** Atkı ipliğini sıkıştırmak için kullanılır; metal dişli, sağlam ağaçlardan yapılır. - **Cımbar:** Dokuma eninin düzenini sağlar; ayarlanabilir yapıda ve uçları sivridir. - **Kirman (Eğirtmeç):** Kıllara büküm vermek için kullanılan geleneksel alettir. ### **Dokuma Üslubu ve Motifler** Dokumalarda kaz ayağı, kuş gözü, sıçan dişi gibi geleneksel motifler tercih edilmiştir. Motifler, dokumaların hem estetik değerini hem de yerel kimliğini yansıtmıştır. ### **Ürünler ve Kullanım Alanları** Mutaflık ürünleri yüksek dayanıklılık nedeniyle özellikle **taşıma amaçlı **olarak değerlendirilmiştir. Ürün çeşitliliği şunları içerir: - Heybe - Çuval - At Torbası - At Örtüsü - Çadır Bu ürünler, kırsal yaşam koşullarına uygun biçimde** uzun ömürlü ve sağlam** yapıdadır. ### **Zanaatın Gerilemesi** Plastik çuval ve endüstriyel malzemelerin yaygınlaşmasıyla birlikte doğal keçi kılından yapılan [dokumalara](/tr/detay/dokuma-3/llms.txt) olan ilgi azalmıştır. Yaşam tarzlarındaki dönüşüm ve teknolojiye bağlı değişim süreci, mutaflığın ekonomik bir uğraş olmaktan çıkmasına neden olmuştur. ## Academic Sources and References 1. Genç, Mustafa, Noman Öztürk ve Deniz Çeliker. “Isparta’da Mutaflık ve Son Mutaf Nuri Akkulak.” Art-e Sanat Dergisi 10, no. 20 (31 Aralık 2017): 354–371. Erişim 12 Temmuz 2025. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sduarte/issue/33202/358725#article\_cite.T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. “Mutaflık.” Kültür Portalı. Erişim 12 Temmuz 2025. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/afyonkarahisar/kulturatlasi/mutaflik. ## Citations [^1]: Mustafa Genç, Noman Öztürk ve Deniz Çeliker, “Isparta’da Mutaflık ve Son Mutaf Nuri Akkulak,” Art-e Sanat Dergisi 10, no. 20 (31 Aralık 2017): 355, https://dergipark.org.tr/tr/pub/sduarte/issue/33202/358725#article\_cite. ## Related Articles - [Kalaycılık](//detay/kalaycilik-76dc7/llms.txt) - [Kaşıkçılık](//detay/kasikcilik-85f13/llms.txt) - [Çıkrıkçılık](//detay/cikrikcilik-986f5/llms.txt) - [Keçecilik](//detay/kececilik-e4bd6/llms.txt)