--- title: MUM-T (İnsanlı - İnsansız İşbirliği) slug: mum-t-insanli-insansiz-isbirligi url: /detay/mum-t-insanli-insansiz-isbirligi type: article language: Türkçe entity: primary: MUM-T (İnsanlı - İnsansız İşbirliği) type: article disambiguation: MUM-T (İnsanlı-İnsansız İşbirliği): Askeri operasyonlarda üstünlük sağlayan İHA kontrol sistemi. Yerli ve yabancı örnekler. categories: - name: Havacılık Ve Uzay slug: havacilik-ve-uzay url: /kategori/havacilik-ve-uzay tags: - İnsanlı-İnsansız İşbirliği - MUM-T - KAAN - kızılelma author: Ömer Faruk Dağlıoğlu created_at: 2025-01-20T01:22:20.672732+03:00 updated_at: 2025-05-26T11:26:40.990363+03:00 --- # MUM-T (İnsanlı - İnsansız İşbirliği) ## Article Content [MUM](/tr/detay/mum-00e0c/llms.txt)-T yani İnsanlı - İnsansız İşbirliği sistemi askeri operasyonlarda büyük avantaj sağlamaktadır. Örneğin bir insanlı [savaş](/tr/detay/savas-3/llms.txt) uçağı olan KAAN’ın pilotu, etrafındaki birden fazla insansız hava aracını kontrol ederek belirli bölgelere gönderebilir ve keşif görevi gerçekleştirebilir. Bu sayede pilot daha güvenli bir mesafede iken tehlikeli bölgelerde [operasyon](/tr/detay/operasyon/llms.txt) kabiliyetine sahip olur. İnsanlı [sistem](/tr/detay/sistem-2/llms.txt) kontrolündeki İHA’lar operasyon sırasında [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) kontrol istasyonu ile iletişime gerek duymayacağı için aradaki haberleşme kesilerek [sinyal](/tr/detay/sinyal/llms.txt) tespitinin önüne geçilebilir ve gizlilik artırılabilir. Amerika’da Airbus H145 helikopter ile Camcopter S-100 İHA MUM-T uçuşları gerçekleştiriyor. Birleşik Krallık’ta bir helikopter ile İHA [başarılı](/tr/detay/basarili-751316/llms.txt) şekilde [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt) görev yaptı. [Rusya](/tr/detay/rusya-2/llms.txt) tarafından bir [Su](/tr/detay/su-4/llms.txt)-57 uçağının 4 adete kadar Okhotnik insansız hava aracı kontrol edebileceği belirtiliyor. Türkiye’de ise Hürjet ve KAAN uçaklarının [ANKA](/tr/detay/anka-3/llms.txt)-III ve [KIZILELMA](/tr/detay/kizilelma/llms.txt) İHA’larını kontrol etmesi için çalışmalar devam ediyor. ### MUM-T Nedir MUM-T (Manned - Unmanned Teaming; İnsanlı - İnsansız İşbirliği), insanlı ve insansız sistemlerin [ortak](/tr/detay/ortak/llms.txt) bir operasyonda birlikte, eşgüdümlü olarak çalışmalarını, insanlı sistemin insansız sistemin kontrolünü ele almasını sağlayan bir konsepttir. Bu konseptte helikopterler veya uçaklar [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) insanlı sistemler, insansız hava araçları ile birlikte çalışır. Bu [modern](/tr/detay/modern-2/llms.txt) [teknoloji](/tr/detay/teknoloji-4/llms.txt), insanlı ve insansız sistemlerin öne çıkan güçlü yönlerini birleştirerek daha etkili bir operasyonel [kabiliyet](/tr/detay/kabiliyet/llms.txt) sağlar. Sahip olduğu yapay zeka sayesinde insansız hava aracı otonom olarak [faaliyet](/tr/detay/faaliyet-abc4c/llms.txt) gösterebilir, ancak istenilen kritik kararlar insanlı araçtaki operatörün kontrolünde olmaya devam eder. Bu sayede teknolojik kolaylıktan faydalanılırken insan muhakemesi de korunmuş olur. Yapay zeka ve otopilot sistemlerinin hızla gelişmesi, MUM-T’nin de kolaylaşması anlamına gelmektedir. ### Birlikte Çalışabilirlik Seviyesi [ABD](/tr/detay/abd/llms.txt) [Kara](/tr/detay/kara-749397/llms.txt) Kuvvetleri, MUM-T'yi "Level of Interoperability" (LoI; Birlikte Çalışabilirlik Seviyesi) olarak beş seviyede sınıflandırmaktadır. LoI 1 (Dolaylı Alım): İHA verileri önce bir röle veya yer istasyonuna, ardından insanlı platforma aktarılır. LoI 2 (Doğrudan Alım): İHA'dan insanlı platforma [direkt](/tr/detay/direkt-751163/llms.txt) olarak [veri](/tr/detay/veri-2/llms.txt) aktarımı yapılır. LoI 3 (İHA Kontrolü): İnsanlı platform İHA'nın sensörlerini kontrol edebilir. Örneğin İHA’nın kamerasını yönlendirebilir. LoI 4 (Kontrol): İnsanlı platform İHA'nın rota ve faydalı yükünü kontrol edebilir. LoI 5 ([Tam](/tr/detay/tam/llms.txt) Kontrol): İnsanlı platform İHA’nın kalkış ve inişi dahil tüm kontrole sahiptir. İHA'lar yapay zeka ile otonom görev icra eder, insan gözetim yapar.  ### [Yerli](/tr/detay/yerli-2/llms.txt) ürünler Halihazırda Hürjet üzerinden Anka-III MİUS kontrol edilebilmekte. İlk testleri yapılan bu entegrasyonun gelişmesi ile Anka-III’ün hedeflerini Hürjet belirleyebilecek veya Anka-III Hürjet’i koruma görevi yapabilecek. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/01/19/Z54TsQszPGDkIHagwyIb3csZGTgBIc8e.webp) 2022 yılında Yıldız [Teknik](/tr/detay/teknik-2/llms.txt) Üniversitesi Savunma Sanayi Zirvesi’nde KAAN’ın MUM-T kabiliyeti için orta vadede çift koltuklu bir varyantın da geliştirileceği açıklanmıştı. Bu sistemde arka koltuktaki pilot [Bayraktar](/tr/detay/bayraktar-2/llms.txt) KIZILELMA gibi İHA’ları kontrol edecekti. [Fakat](/tr/detay/fakat/llms.txt) bir [süre](/tr/detay/sure-750120/llms.txt) sonra TUSAŞ tarafından çift koltuklu varyantın üretilmeyeceği, ikinci pilottan beklenen görevleri uçuş bilgisayarının gerçekleştireceği açıklandı. KAAN’ın İHA’lara şifrelenmiş veri bağlantısı ile entegre olması hedeflenmektedir. KAAN’ın otopilotu gibi sistemler yapay zeka yardımıyla geliştikçe pilotun [ana](/tr/detay/ana-751169/llms.txt) odağı uçağın uçması olmaktan çıkıp otonom sistemlere komut vermek olacaktır. ## Academic Sources and References 1. Mehmet Arda Mevlütoğlu. "Havada İnsan Makina İşbirliği (MUM-T)" (26 Mart 2016). Erişim Tarihi: 20 Ocak 2025. https://www.siyahgribeyaz.com/2016/03/havada-insan-makina-isbirligi-mum-t.htmlTolga Özbek. "MMU'ya çift koltuklu varyant" (29 Mart 2022). Erişim Tarihi: 20 Ocak 2025. https://tolgaozbek.com/savunma/mmuya-cift-koltuklu-varyant/