---
title: Muhayyelât (Kitap)
slug: muhayyelat-kitap
url: /detay/muhayyelat-kitap
type: article
language: Türkçe
entity:
  primary: Muhayyelât (Kitap)
  type: article
  disambiguation: Muhayyelât: Aziz Ali Efendi'nin fantastik hikaye üçlemesi.  Türk edebiyatının önemli eseri.
  categories:
    - name: Edebiyat
      slug: edebiyat
      url: /kategori/edebiyat
  tags:
    - Hayâl
    - Muhayyelât
    - Tasavvuf
    - Roman
author: Mehmet Salih Çoban
created_at: 2024-12-23T17:27:22.609189+03:00
updated_at: 2025-11-19T10:57:07.527530+03:00
---

# Muhayyelât (Kitap)

<!-- CONTEXT: KURE Information Cards for "Muhayyelât (Kitap)" -->

## KURE Information Cards

![](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2024/12/23/CcdSssN3ElZfOZTlHmMbaF2nsf44qriJ.jpeg)
*Muhayyelât (Kitap)*

| Field | Value |
|-------|-------|
| Yayın Yılı(Metin) | 2016 |
| Yıl(Metin) | 1796 |
| Hazırlayan | Orhan Sakin |
| Güncel Yayınevi | Kapı Yayınları |
| Dili | Türkçe |
| Tür(ler) | Nesir / Erken Roman Örneği) |
| Yazar(lar) | Giritli Aziz Ali Efendi (Ö. 4 Haziran 1797) |

<!-- CONTEXT: Article Content for "Muhayyelât (Kitap)" -->

## Article Content

**Muhayyelât**, Giritli Aziz Ali Efendi (ö. 1213/1798-99) tarafından yazılmış bir kitaptır. [Eser](/tr/detay/eser-3/llms.txt), bir [mukaddime](/tr/detay/mukaddime-750334/llms.txt) ve "Hayâl" adını taşıyan üç bağlantılı hikâyeden oluşur. Tam adı *Muhayyelât-ı Ledünn-i İlâhî* olan eser, 1797 yılında kaleme alınmıştır. İlk baskısı, müellifin ölümünden yaklaşık elli dört yıl sonra gerçekleşmiş ve 1852-1873 yılları arasında beş kez basılmıştır. **Muhayyelât**, [Türk](/tr/detay/turk/llms.txt) nesrinde gelenekselden moderne geçişin ilk örneğidir.

### **İçerik ve Konu**

Eser, birbiriyle bağlantılı üç hikâyeden oluşur:

1. **Hayâl-i Evvel**: Harzemşah’ın oğlu Kamer Can’ın, Çin şahının kızları Gülruh ve Ferruh ile evlenmesi ve bu evlilikten doğan Asîl ve Nesîl isimli şehzadelerin olağanüstü varlıklarla yaşadığı maceralar.
2. **Hayâl-i Sâni**: Lebib isimli tüccarın oğlu Cevad’ın başından geçen olaylar ve bu süreçte ilim, marifet ve insan-ı kâmil olma yolundaki mücadelesi.
3. **Hayâl-i Salis**: Mısır’da yaşayan mutasavvıf Şeyh İzzettin’in, ruhani dünyası ve hükümdar Nâcî Billâh’ı mecazi aşktan hakiki aşka ulaştırma çabası.

### **Anlatım Özellikleri**

Eserde tasavvufi ve alegorik unsurlar kullanılmıştır. Hikâyelerde peri, cin, büyü ve tılsım gibi masal motifleri [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) alırken, Topkapı ve Haydarpaşa gibi gerçek mekânlara da yer verilmiştir. Anlatım, olağanüstü olayların geçtiği bölümlerde ağır ve secili, realist anlatımlarda ise sade ve anlaşılır bir yapıdadır.

### **Kaynaklar ve Etkiler**

[Yazar](/tr/detay/yazar-749526/llms.txt), *Hulâsatü’l-Hâyâl* gibi Süryanice ve Arapça kaynaklardan etkilenmiş, hikâyelerin bazılarını Türkçeye çevirirken [özgün](/tr/detay/ozgun-750487/llms.txt) katkılar yaparak yerlileştirmiştir. İçerdiği masalsı ve tasavvufi unsurlarla *Binbir Gece Masalları*’na benzetilse de gerçek mekânların ve yerel unsurların kullanılmasıyla bu eserden ayrılmaktadır.

### **Türk Edebiyatındaki Yeri**

Eser, Türk edebiyatında [modern](/tr/detay/modern-2/llms.txt) hikâye ve [roman](/tr/detay/roman-3/llms.txt) anlayışının ilk örnekleri arasında sayılmaktadır. Ahmet Mithat Efendi’nin *Çengi* adlı romanı ve Namık Kemal’in *İntibah* gibi eserlerinde bu hikâyenin etkileri görülmektedir. Muhayyelât, yazıldığı dönemde geniş bir okuyucu kitlesine ulaşmış ve on bir yıl içinde beş kez basılmıştır.

### **Çeviriler ve Yeni Baskılar**

Muhayyelât, Ahmet Kabaklı (1973), Hüseyin Alacatlı (1999), Kerim Çetinoğlu (2006) ve Orhan Sakin (2016) gibi yazarlar tarafından sadeleştirilerek yayımlanmıştır. Eserin ikinci hikâyesi, İngiliz müsteşriki E. J. W. Gibb tarafından İngilizceye çevrilmiştir (1884).

<!-- CONTEXT: Academic Sources and References for "Muhayyelât (Kitap)" -->

## Academic Sources and References

1. Giritli Aziz Efendi. Muhayyelât. Haz. Ahmet Kabaklı. İstanbul: Türk Edebiyatı Vakfı, 2003.
2. Giritli Aziz Efendi. Muhayyelât. Haz. Orhan Sakin. İstanbul: Kapı Yayınları, 2016.
3. Okay, M. Orhan. "Aziz Ali Efendi." İslam Ansiklopedisi. Erişim tarihi 21 Aralık 2024. https://islamansiklopedisi.org.tr/aziz-ali-efendi.