--- title: Meryem Ana Kilisesi slug: meryem-ana-kilisesi-752390 url: /detay/meryem-ana-kilisesi-752390 type: article language: Türkçe entity: primary: Meryem Ana Kilisesi type: article disambiguation: Diyarbakır'daki tarihi Meryem Ana Kilisesi: Erken Bizans mimarisi, 3.-7. yy arası. Süryani cemaatinin ibadethanesi. categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur - name: Seyahat Ve Turizm slug: seyahat-ve-turizm url: /kategori/seyahat-ve-turizm - name: Tarih slug: tarih url: /kategori/tarih tags: - Diyarbakır Arkeoloji Müze - Mimari analiz - Tarihi kilise - Süryani Kadim - Suriçi - Ahşap İşçiliği - Meryem Ana Kilisesi - Kültürel miras - Restorasyon - Diyarbakır author: Mehmet Tahir Özbey created_at: 2025-04-02T12:36:39.127869+03:00 updated_at: 2025-04-17T10:13:39.602013+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/02/x4wsSRlO47iP8jDlC7oMPP5qIUeC12XQ.jpg --- # Meryem Ana Kilisesi ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Meryem Ana Kilisesi ![Meryem-Ana-Kilisesi-3.jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/02/X6IvhBV8oqLAYEvgVbolLYhBgK275q5f.jpg) | Field | Value | |-------|-------| | Bugünkü Durumu | Süryani cemaatinin ibadet merkezi olarak işlevini sürdürmektedir. | | Sanatsal Özellikler | Akantus yapraklı sütun başlıkları (6. yüzyıl stili) | | Yapım Tekniği | Kesme taş duvar, mermer kaplamalar | | Öne Çıkan Unsurlar | Ahşap işçiliği, sütun başlıkları, ikonalar, mermer dikmeler | | Kompleks İçeriği | Kilise, Mor Yakup kutsal alanı, dört avlu, derslik ve lojman | | Tahmini Yapım Tarihi | 3. yüzyıl - 7. yüzyıl | | Mülkiyet | Süryani Kadim Meryem Ana Kilisesi Cemaati Vakfı | | Plan(lar) | narteks ve naos bölümleri ayakta,Tetrakonch (ilk inşa) → Günümüzde apsis | | Konum | Diyarbakır,Lalebey Mahallesi,Suriçi | ## Article Content [Meryem](/tr/detay/meryem-2/llms.txt) [Ana](/tr/detay/ana-751169/llms.txt) Kilisesi, Diyarbakır’ın Suriçi bölgesinde, Lalebey Mahallesi’nde [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) alan, günümüzde de [kilise](/tr/detay/kilise-4/llms.txt) görevini sürdüren tarihi ve mimari açıdan [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) bir yapıdır. Mülkiyeti Süryani [Kadim](/tr/detay/kadim/llms.txt) Meryem Ana Kilisesi Cemaati Vakfı’na aittir. Kilisenin kesin yapım tarihi bilinmemekle [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt), farklı görüşler öne sürülmüştür. Diyarbakır Arkeoloji Müzesi Müdürlüğü’nce hazırlanan envanter fişlerinde [yapı](/tr/detay/yapi-2/llms.txt), 3. yüzyıl olarak tarihlendirilmiştir. Bazı araştırmacılar, kilisenin önceleri Şemsilerin tapındığı bir tapınak olarak kullanıldığını ve İ.S. 280 yılında kiliseye çevrildiğini belirtirken; Guyer (1933), Kleinbauer (1973) ve Keser-Kayaalp (2013) [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) uzmanlar, yapının Erken Bizans döneminde, 3. yüzyıl ile 7. yüzyıl arasında inşa edilmiş olabileceğini savunmuştur. Mevcut kalıntılar bu görüşleri desteklemektedir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/02/Vhquyli2LpKPD39HdJRDcxf30FPkCfuv.jpg) *Meryem Ana Kilisesi (Diyarbakır Valiliği)* ### **Mimari Özellikler ve Plan** Meryem Ana Kilisesi, birbiriyle bağlantılı farklı dönemlerde yapılan eklemeler ve değişikliklerle kompleks bir yapı grubu oluşturur. Kompleksin içinde Meryem Ana Kilisesi, [Mor](/tr/detay/mor-90070/llms.txt) Yakup [kutsal](/tr/detay/kutsal-2/llms.txt) alanı, dört [avlu](/tr/detay/avlu-2/llms.txt), derslik ve lojman bulunmaktadır. Plan itibarıyla dört avlu, divanhane ve din adamlarının yaşadığı bölümlerden oluşur. Kilise, [ahşap](/tr/detay/ahsap-2/llms.txt) işçiliği, sütunları, [sütun](/tr/detay/sutun/llms.txt) başlıkları, parmaklıkları, kürsüleri ve ikonaları ile tanınmıştır. Guyer (1933), kilise planının [dikdörtgen](/tr/detay/dikdortgen-748450/llms.txt) nef ile trikonchun birleşiminden oluştuğunu belirtirken; Kleinbauer (1973), koridorlu tetrakonch plan düzeninde olduğunu ve akantus yapraklı sütun başlıklarının 6. yüzyıl stilini yansıttığını ifade etmiştir. Keser-Kayaalp (2013) ise [apsis](/tr/detay/apsis-ebb00/llms.txt) bölümündeki akantus yapraklı sütun başları, [kemer](/tr/detay/kemer-2/llms.txt) kalıntıları ve naos bölümündeki [mermer](/tr/detay/mermer-2/llms.txt) dikmelerin 6. yüzyıl stilinde olduğunu vurgulamış; yapının ilk yapıldığı dönemde anıtsal bir [mezar](/tr/detay/mezar-750492/llms.txt) kilisesi olarak tetrakonch plan düzeninde inşa edilmiş olabileceğini öne sürmüştür. Gertrude Bell (1909), kilisenin ilk yapıldığı dönemde dış sınırlarının dairesel bir [hat](/tr/detay/hat/llms.txt) çizdiğini ve batısında mezarların bulunduğu dairesel bir açık alan olduğunu belirtmiştir. Yapının Erken Bizans dönemine ait tetrakonch plan tipi, zamanla geçirdiği yıkımlar, yangınlar ve değişimlerle bugünkü haline dönüşmüştür. Günümüzde, 6. yüzyıl tetrakonch planına ait apsis bölümü ve bazı dış [duvar](/tr/detay/duvar-3/llms.txt) parçaları ayakta kalmıştır. Apsis, narteks ve naos bölümlerinden oluşan bir kiliseye dönüştürülen yapıya, daha sonra içten bağlantılı Mor Yakup Kilisesi eklenmiştir. [Yakın](/tr/detay/yakin-750943/llms.txt) çevrede yapılan incelemelerde, tetrakonch plan tipini destekleyen bir duvar kalıntısı daha tespit edilmiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/02/HXYoIqkFKcD3pID32dwqvRNJLlaBnBQy.jpg) *Meryem Ana Kilisesi (Diyarbakır Valiliği)* ### **Tarihsel Değişimler ve Restorasyonlar** Kilise, tarih boyunca çeşitli dönemlerde değişimlere uğramış, onarımlar ve eklemeler geçirmiştir. Toplam 14 yazıt bulunan yapıda, en eskisi 1533 tarihli olup yenileme çalışmasını belgelemektedir. Kilise, İ.S. 1297 ve 1648’de yangınlara maruz kalmış; 1533, 1689, 1693, 1850, 1881 ve 1914 yıllarında onarım ve eklemelerle şekillenmiştir. Günümüzdeki halini, 2004-2005 yıllarında gerçekleştirilen kapsamlı restorasyonla almıştır. 2005’te, yurt içi ve yurt dışında yaşayan Diyarbakırlı Süryanilerin [ortak](/tr/detay/ortak/llms.txt) girişimiyle restore edilerek tarihi kimliğini yansıtan bugünkü görünümüne kavuşmuştur. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/02/x37DDogtTXKIFxLVYBnhvO301fKowO1O.jpg) *Meryem Ana Kilisesi (Diyarbakır Valiliği)* ### **Yapım Teknikleri ve Malzemeler** Meryem Ana Kilisesi’nin yapımında, Erken Bizans dönemi tekniklerinden kesme [taş](/tr/detay/tas/llms.txt) duvar tekniği kullanılmıştır. [Mango](/tr/detay/mango/llms.txt)’nun sınıflandırmasına göre, bu [teknik](/tr/detay/teknik-2/llms.txt) [Anadolu](/tr/detay/anadolu-4/llms.txt)’nun büyük kısmı ve sınır bölgelerinde yaygındır. Mermer, sütunlar, sütun başlıkları, pencere dikmeleri, zemin döşemeleri ve duvar kaplamalarında yoğun olarak tercih edilmiştir. Farklı dönemlerde yapılan eklemelerde ise malzeme ve teknikler değişmiştir, ancak bu değişikliklerin kesin tarihleri bilinmemektedir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/02/4Bfcjnh8B9pBxvWYLG31egydoU8bVdRG.jpg) *Meryem Ana Kilisesi (Diyarbakır Valiliği)* ### **Kültürel ve Tarihi Önemi** Diyarbakır’da Ortodoks Süryanilere ait faal durumdaki tek kilise olan Meryem Ana Kilisesi, Geç Roma dönemine tarihlenen bir kapısı ve mihrap üzerindeki mimari bezek kalıntılarıyla dikkat çeker. Tarihi ve mimari değeriyle öne çıkan yapı, Süryani cemaatinin ibadet ve kültürel merkezi olarak işlevini sürdürmektedir. Ayrıca, Zülküf Dağı’nın zirvesinde Dicle’ye bakan bir kayanın üzerinde yer aldığı belirtilen kilisenin, zamanında Ergani’deki büyük bir manastırın parçası olduğu ve 360 odalı bir kompleks içerdiği rivayet edilmektedir. 1960’lı yıllarda Ermenilerin [bahar](/tr/detay/bahar-3/llms.txt) şenlikleri için kiliseyi ziyaret ettiği ve ibadet ettiği de aktarılmaktadır. Manastır şeklinde tasarlanan yapıda kilise dışında yatakhane, [su](/tr/detay/su-4/llms.txt) deposu, [fırın](/tr/detay/firin-2/llms.txt), yemekhane ve ahırlar bulunmaktaydı. Günümüzde [harap](/tr/detay/harap/llms.txt) durumda olsa da duvarları sağlamlığını korumaktadır. Meryem Ana Kilisesi, hem mimari özellikleriyle hem de [tarihsel](/tr/detay/tarihsel-2/llms.txt) geçmişiyle Diyarbakır’ın önemli kültürel miraslarından biridir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/02/upPRcMUN7T3kSTKQb9waHxWK0XpZJYtl.jpg) *Meryem Ana Kilisesi (*[Diyarbakır Valiliği](http://www.diyarbakir.gov.tr/meryem-ana-suryani-kadim-kilisesi)*)* ## Academic Sources and References 1. Dicle Üniversitesi Sultan SAYLIK. “Diyarbakır Meryem Ana Kilisesi’nin Mimari Analizi.” Dicle University Journal of Engineering 15, no. 2 (2024): 515-523. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3802150 2. Diyarbakır Kültür ve Turizm İl Müdürlüğü. “Meryem Ana Kilisesi.” Diyarbakır Kültür Turizm. Erişim tarihi 2 Nisan 2025. https://diyarbakirkulturturizm.org/Yapit/Details/KILISELER/21/Meryem-Ana-Kilisesi/210 3. Diyarbakır Valiliği. “Meryem Ana Süryani Kadim Kilisesi.” Erişim tarihi 2 Nisan 2025. http://www.diyarbakir.gov.tr/meryem-ana-suryani-kadim-kilisesi 4. Diyarbakır.org.tr. “Ergani Meryem Ana Kilisesi.” Erişim tarihi 2 Nisan 2025. https://diyarbakir.org.tr/mekan/ergani-meryem-ana-kilisesi/