---
title: Menkıbe
slug: menkibe-7327d
url: /detay/menkibe-7327d
type: dictionary
language: Türkçe
entity:
  primary: Menkıbe
  type: dictionary
  disambiguation: Menkıbe: Evliya ve alimlerin olağanüstü hayatlarını anlatan kısa öyküler.
  categories:
    - name: Diller Ve Dil Bilim
      slug: diller-ve-dilbilim
      url: /kategori/diller-ve-dilbilim
    - name: Edebiyat
      slug: edebiyat
      url: /kategori/edebiyat
    - name: Tarih
      slug: tarih
      url: /kategori/tarih
  tags:
    - Sözlü kültür
    - Menkıbe
author: Ömer Köse
created_at: 2025-05-22T23:16:03.191767+03:00
updated_at: 2025-05-23T21:00:29.775250+03:00
---

# Menkıbe

<!-- CONTEXT: Article Content for "Menkıbe" -->

## Article Content

### **Köken**

Menkıbe, Türkçeye Arapça *manḳaba(t)* (مَنْقَبة) sözcüğünden geçmiş olup, anlamı zamanla “bir kimsenin erdemli, olağanüstü veya [ibretlik](/tr/detay/ibretlik/llms.txt) yönlerini anlatan hikaye”, yani kutsal ya da büyük kişilere atfedilen [anlatı](/tr/detay/anlati-56bb6/llms.txt) haline gelmiştir. Bu sözcük, Arapça *naḳaba* (نَقَبَ) fiilinden türetilmiştir. *Naḳaba*, “delmek, geçmek, bir engeli aşmak” anlamına gelir. Bu fiilden türeyen *manḳaba(t)*, aslında “dar geçit, aşılması güç yol” anlamını taşır. Sözcüğün anlamı zamanla soyutlaşarak, bir kişinin aşılması güç ahlaki veya ruhsal engelleri aştığını vurgulayan anlatılara dönüşmüştür.

Bugünkü Türkçede menkıbe, özellikle [evliya](/tr/detay/evliya-697c2/llms.txt), alim, şeyh gibi saygın kişilerin hayatlarında geçtiğine inanılan olağanüstü halleri, mucizeleri, ibret verici olayları anlatan kısa anlatı türünü ifade eder. Bu tür, hem sözlü halk anlatıcılığı geleneğinde hem de yazılı İslami biyografi literatüründe yer bulur.

### **Kullanım Alanı**

- **Tasavvuf ve Tekke Edebiyatı:** Evliya ve şeyhlerin olağanüstü yaşam kesitlerini anlatan ibretli kıssaları tanımlamada. (*Hacı Bektaş Veli menkıbeleri* gibi).
- **İslami Biyografi (Tabakat ve Tezkireler):** Alimlerin, sahabelerin ve tarikat büyüklerinin faziletli yaşamlarını örnekleyen anlatıları ifade etmede.
- **Halk Edebiyatı ve Sözlü Kültür:** Dini ve ahlaki öğretiyi yaymak amacıyla anlatılan, halkın kolayca anlayıp benimseyeceği kısa öyküler için.
- **Etimoloji ve Anlam Gelişimi:** Somut “dar geçit” anlamından, mecazi olarak “erdemli kişiliğin aştığı zorlukları anlatan olay” biçimine evrilen terim örneği.

<!-- CONTEXT: Academic Sources and References for "Menkıbe" -->

## Academic Sources and References

1. “Menkıbe”. Kubbealtı Lugatı. Erişim tarihi: 22 Mayıs 2025. https://lugatim.com/s/Menk%C4%B1be.“Menkıbe”. Nişanyan Etimolojik Sözlük. Erişim tarihi: 22 Mayıs 2025. https://www.nisanyansozluk.com/kelime/menk%C4%B1be.“Menkıbe”. Türk Dil Kurumu. Güncel Türkçe Sözlük. Erişim tarihi: 22 Mayıs 2025. https://sozluk.gov.tr/?ara=menk%C4%B1be.