Mayalar : Kayıp Şehirlerin Sahipleri

Mayalar, Orta Amerika’nın geniş ormanlarında ve kıyılarında binlerce yıl önce yaşamış, şehirler kurmuş ve gökyüzünü incelemiş köklü bir uygarlıktır,. Günümüzde hâlâ bu bölgede yaşayan ve eski dillerini konuşan milyonlarca Maya torunu bulunmaktadır,.

Mayalar; günümüzdeki Meksika, Guatemala, Belize, Honduras ve El Salvador ülkelerinin bulunduğu topraklarda yaşamışlardır,. Fiziksel olarak genellikle kısa boylu, bakır tenli, düz siyah saçlı ve badem gözlü bir yapıya sahiplerdi,.

Bu uygarlık, tarih boyunca üç ana döneme ayrılmıştır:

• Klasik Öncesi Dönem (M.Ö. 2000 – M.S. 250): Köylerin büyüyüp şehirleşmeye başladığı ve tarımın geliştiği dönemdir.
• Klasik Dönem (M.S. 250 – 900): Mayaların "altın çağı" sayılır; Tikal ve Copán gibi büyük şehir devletleri bu dönemde kurulmuştur.
• Klasik Sonrası Dönem (M.S. 900 – 1500): Şehirlerin kuzeye, Yucatan Yarımadası’na taşındığı ve İspanyol fethine kadar süren dönemdir.

Mayalar, ormanların derinliklerinde taştan devasa piramitler, tapınaklar ve saraylar inşa etmişlerdir,. Chichén Itzá’daki ünlü Kukulkan Piramidi, astronomi bilgilerini yansıtacak şekilde yapılmıştır; piramidin toplam basamak sayısı bir yıldaki gün sayısına (365) eşittir,.

Şehirlerinde sadece binalar değil, aynı zamanda kauçuk bir topla oynanan top sahaları ve buhar hamamları da bulunurdu,. En büyük şehirlerinden biri olan Tikal, zirve döneminde 100.000 kişilik bir nüfusa sahipti.

Mayalar, matematikte "sıfır" kavramını dünyada bağımsız olarak keşfeden ve kullanan ilk toplumlardan biridir,,. Sayıları noktalar (1) ve çizgilerle (5) ifade eden yirmi tabanlı bir sistemleri vardı,.

Gökyüzünü çok hassas bir şekilde gözlemlemişlerdir:

• Güneşin, Ayın ve gezegenlerin hareketlerini doğru tahmin edebiliyorlardı,.
• Haab adı verilen 365 günlük güneş takvimini kullanıyorlardı,.
• Güneş yılını bugünkü modern ölçümlere sadece 17 saniye farkla hesaplamışlardı.

Mayaların en temel besin maddesi mısırdı; mısırdan ekmek ve çeşitli içecekler yapıyorlardı. Ayrıca bugün hepimizin sevdiği çikolatanın ham maddesi olan kakaoyu suyla karıştırarak bir içecek haline getiriyorlardı.

Halkın çoğu çiftçilikle uğraşır, mısır, fasulye ve kabak yetiştirirdi,. Kıyafetleri sosyal durumlarına göre değişirdi; soylular değerli taşlar ve parlak kuş tüyleriyle süslü başlıklar takarken, halk daha sade pamuklu giysiler giyerdi.

Mayalar, tarih boyunca tek bir dil yerine birbirine benzeyen ve Maya dilleri ailesi olarak adlandırılan geniş bir dil grubunu kullanmışlardır. Tıpkı bugün farklı ülkelerde farklı diller konuşulması gibi, antik Maya şehirlerinde de çeşitli lehçeler ve diller konuşuluyordu.

Bilim insanları ve arkeologlar, Mayaların o devasa taş şehirlerini neden bırakıp gittiklerini uzun yıllardır araştırmaktadır,. Bu durum tek bir nedene değil, birbiriyle bağlantılı birçok soruna dayanmaktadır,. Klasik Dönem adı verilen en parlak zamanlarının sonunda (M.S. 900 civarı), bu büyük medeniyetin düzeni bozulmaya başlamıştır.

Mayalar, ormanlık alanları yakıp açarak tarla haline getirme yöntemini kullanıyorlardı,. Ancak nüfus çok arttığında, toprak artık bu kadar çok insanı besleyemez hale geldi,. Ormanların yok edilmesi ve toprağın yorulması, besin üretiminin azalmasına neden olan önemli çevresel sorunlardandı.

Araştırmalar, Mayaların yaşadığı bölgelerde yaklaşık 200 yıl süren şiddetli bir kuraklık yaşandığını göstermektedir,. Su kaynaklarının azalması ve yağmurların kesilmesi, temel besin maddesi olan mısırın yetişmesini engellemiş ve büyük bir kıtlığa yol açmıştır.

Maya medeniyeti, birbiriyle sürekli yarış ve bazen savaş halinde olan küçük şehir devletlerinden oluşuyordu,. Zamanla bu şehirler arasındaki ittifaklar bozulmuş ve savaşlar artmıştır,. Halk, yaşadıkları açlık ve savaşlar nedeniyle tanrılarla aracı olduklarına inanılan krallara ve din adamlarına olan güvenini kaybetmeye başlamıştır.

Maya şehirlerinin çoğu klasik dönemin sonunda zaten boşalmış olsa da, kuzeydeki yerleşim yerlerinde yaşam devam ediyordu,. Ancak 16. yüzyılda bölgeye gelen İspanyollar, kalan Maya devletlerini de işgal ederek bu kadim uygarlığın yönetim sistemlerini tamamen sona erdirmiştir.