--- title: Lübnan İç Savaşı (1975-1990) slug: lubnan-ic-savasi-1975-1990-7d55a url: /detay/lubnan-ic-savasi-1975-1990-7d55a type: article language: Türkçe entity: primary: Lübnan İç Savaşı (1975-1990) type: article categories: - name: Siyaset Ve Uluslararası İlişkiler slug: siyaset-ve-uluslararasi-iliskiler url: /kategori/siyaset-ve-uluslararasi-iliskiler - name: Tarih slug: tarih url: /kategori/tarih tags: - Orta Doğu - İç savaş - Lübnan - Beyrut author: Birgül Kayık created_at: 2025-10-29T11:25:28.935748+03:00 updated_at: 2025-11-25T09:33:16.130697+03:00 --- # Lübnan İç Savaşı (1975-1990) ## KURE Information Cards ![lebanes civil war.jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/11/25/jHmaw9ozQMNpe8HHxDU0LydADtWZgwX3.jpg) *Lübnan İç Savaşı* | Field | Value | |-------|-------| | Ülke(ler) | Lübnan | | Tarih(Metin) | 13 Nisan 1975 – 13 Ekim 1990 (15 yıl, 6 ay) | | Savaşın Temel Sebepleri | Bölgesel Müdahale(Özellikle Suriye ve İsrail),FKÖ'nün Varlığı,Sektaryanizm (Mezhepçilik) | | Savaşın Etkili Tarafları | İsrail Ordusu,Suriye Ordusu,Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ),Sünni-Dürzi ittifakı (Lübnan Ulusal Hareketi),Maruni Hristiyan milisler (Falanjistler) | | Anlaşma | Taif Anlaşması | | Savaşın Başlıca Sonuçları | Beyin Göçü,Ekonomik Yıkım,Suriye Hegemonyası,Güç Kayması,Anayasal Değişiklik | ## Article Content Lübnan [İç Savaşı](/tr/detay/ic-savas-2/llms.txt), 1975 yılında patlak vermiş ve resmi olarak 1990 yılında sona ermiş, on beş yıl süren karmaşık ve çok aktörlü bir çatışmadır. Çatışmanın süresi boyunca yaklaşık 150.000 ila 230.000 kişinin hayatını kaybettiği, 300.000 kişinin yaralandığı ve bir milyondan fazla insanın ülkesini terk etmek zorunda kaldığı tahmin edilmektedir. Bu iç savaş, genel olarak "Arap dünyasının iç savaşı" veya "vekâlet savaşı" olarak adlandırılmış olup, sadece iç dinamiklerden değil, aynı zamanda bölgesel ve uluslararası güçlerin müdahalelerinden de beslenmiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/10/29/ZvhsXwzqBjCjOImFhRf2NksU7rQYGyMl.jpg) *İç savaş sonrası Beyrut'tan bir görsel(AA)* #### **Lübnan'ın İç Yapısı** Lübnan'daki çatışmanın kökeni, ülkenin bağımsızlığını kazandığı 1943 yılında oluşturulan **Mezhepsel (Konfesyonel) Siyaset Sistemi**'ne dayanmaktadır. Bu sistem, **Ulusal Pakt (National Pact)** ile resmiyet kazanmış; anayasal makamlar, ülkenin önde gelen dini grupları arasında demografik oranlara göre paylaştırılmıştır. Buna göre cumhurbaşkanlığı Marunilere (Hristiyan), başbakanlık Sünnilere ve meclis başkanlığı Şiilere ayrılmıştır. Ancak bu sistem, zaman içinde iki temel yapısal kırılganlığa yol açmıştır: **Demografik Dengesizlik** 1932 yılında yapılan son resmi nüfus sayımından sonra, Müslüman nüfus, özellikle Şiiler lehine hızla artmıştır. Ulusal Pakt'ın statükocu yapısı ise bu demografik değişime uyum sağlayamamış, bu da Müslüman topluluklar arasında **siyasi temsil ve güç paylaşımında eşitsizlik** algısını artırmıştır. **Siyasal ve Ekonomik Eşitsizlik** Siyasi sistemin [Maruni Hristiyanlara](/tr/detay/maruniler-2/llms.txt) verdiği *ayrıcalıklı konum* (cumhurbaşkanının güçlü yetkileri), diğer mezhepsel grupların, özellikle de kırsal ve kentsel fakir Şii nüfusun **sosyo-ekonomik marjinalleşmesini** derinleştirmiştir. Bu durum, toplumsal hoşnutsuzluğu siyasi bölünmelere dönüştüren zemini hazırlamıştır. ### **İç Savaşın Temel Nedenleri ve Dinamikleri** #### **Çatışmanın İçsel Nedenleri** Savaşın başlaması, iç siyasette biriken gerilimi yansıtmaktadır: **Sektaryanizmin (Mezhepçiliğin) Kurumsallaşması** Lübnan'ın siyasi yapısı vatandaşlığı modern anlamda değil, mezhepsel aidiyet üzerinden tanımlamıştır. Bu durum, farklı mezhepsel grupların kendi siyasi ve askeri yapılarını (milislerini) oluşturmasına neden olarak merkezi devletin ve ulusal kimliğin konsolidasyonunu engellemiştir. **Merkezi Hükümetin Zayıflığı** Mezhepsel ittifaklar ve uzlaşmalar üzerine kurulu olan zayıf merkezi hükümet, artan toplumsal şikayetleri ve milislerin yükselen gücünü etkili bir şekilde yönetmekte başarısız olmuştur. Ordu dahi mezhepsel sadakatler nedeniyle bölünmüş ve milislerle başa çıkacak gücü bulamamıştır. #### **Çatışmanın Dışsal/Tetikleyici Nedenleri** İçsel yapısal zayıflıklar mevcut olsa da, **Lübnan İç Savaşı'nı kaçınılmaz hale getiren ve şiddetlendiren dışsal faktörler kritik öneme sahiptir**: **Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) Varlığı**, [1948](/tr/detay/1948-nekbe-olayi-7399a/llms.txt) ve 1967 [Arap-İsrail Savaşlarından](/tr/detay/israilin-lubnana-yonelik-saldirilari-eylulekim-202/llms.txt) sonra yüz binlerce [Filistinli](/tr/detay/filistin-2/llms.txt) mültecinin Lübnan'a sığınması ve [FKÖ](/tr/detay/filistin-kurtulus-orgutu-2/llms.txt) militanlarının Lübnan topraklarını [İsrail](/tr/detay/israil-2/llms.txt)'e karşı bir üs olarak kullanmaya başlamasıyla ülkedeki hassas dengeyi bozmuştur; Filistinli gruplar, özellikle **Lübnan Ulusal Hareketi** ile ittifak kurarak Maruni [Hristiyanlar](/tr/detay/hiristiyanlik/llms.txt) tarafından kontrol edilen siyasi yapıya karşı bir ağırlık oluşturmuştur. Ayrıca **Bölgesel Güçlerin Çıkar Çatışması**, [Arap-İsrail çatışması](/tr/detay/israil-iran-catismasi-2025-e9aad/llms.txt) nedeniyle Lübnan'ı doğrudan bölgesel güçlerin (özellikle **İsrail ve Suriye**) müdahale sahası haline getirmiş; bu iç karışıklıklar, Amerika Birleşik Devletleri ve Britanya'nın da dolaylı olarak dahil olduğu vekalet savaşlarına zemin hazırlamıştır. Savaşın başlangıç noktası olarak kabul edilen **Ayn el-Rummaneh Olayı (1975)** ise, Maruni Falanjist milislerin bir otobüsü hedef almasıyla gerçekleşmiş ve biriken gerilimi serbest bırakarak ülkeyi hızlı bir şekilde milisler arasında topyekûn bir çatışmaya sürüklemiştir. #### **Çatışmanın Ana Aktörleri ve Evreleri** Lübnan İç Savaşı (1975–1990), sadece iç gruplar arasındaki bir mücadele olmaktan öte, bölgesel ve uluslararası güçlerin vekâlet savaşlarının bir laboratuvarı haline gelmiştir. Çatışma, mezhepsel sadakatler etrafında örgütlenmiş milis güçlerinin hegemonyasında, birden fazla evrede ilerlemiştir. ### **Temel Çatışan Taraflar ve İttifaklar** Savaş, temel olarak iki ana ideolojik ve mezhepsel kamp arasında başlamıştır ancak milisler sürekli olarak taraf değiştirmişlerdir: - **Sağ Kanat ve Lübnan Cephesi (Genellikle Hristiyanlar):** Temel aktörler Maruni Hristiyanlar tarafından domine edilen ve Pierre Gemayel'in Falanjist Partisi'nin (Kataeb) askeri kanadından türeyen **Lübnan Güçleri (LF)** milisleriydi. Bu cephe, Filistinlilerin Lübnan topraklarından İsrail'e saldırılar düzenlemesinden şikayetçi olmuş ve Lübnan'ın bağımsızlığını Arap kimliğinden ayrı tutan bir politika izlemiştir. - **Sol Kanat ve Lübnan Ulusal Hareketi (LNH):** Bu ittifak, **Dürzi lider Kemal Canbolat**'ın önderliğinde Sünni, Dürzi ve sol görüşlü partiler ile **FKÖ** fraksiyonlarından oluşuyordu. LNH, siyasi sistemi reform etmeyi, daha fazla sosyo-ekonomik eşitlik sağlamayı ve Pan-Arap görüşü doğrultusunda Filistin davasını desteklemeyi hedeflemiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/11/22/ZA03kEyKg78hVVbizTvw35GCqu2drUfS.jpg) *Beyrut'ta Kurşun Deliklerinin ve Bombaların Açtığı Gediklerin İzlerini Taşıyan Binaların Bazıları(AA)* #### **Bölgesel Aktörlerin Rolü:** Savaşın karmaşıklığı, bölgesel güçlerin doğrudan askeri müdahaleleriyle artmıştır: - **Suriye Müdahalesi (1976):** Başlangıçta kendi çıkarları doğrultusunda Hristiyan Falanjistleri destekleyen Suriye, 1976'da büyük bir askeri güçle Lübnan'a müdahale etmiştir. Suriye'nin temel amacı, Lübnan'ı kendi nüfuz alanı içinde tutmak ve Filistinli grupların bölgedeki etkisini kontrol altında almaktı. Suriye, 1989 Taif Anlaşması'na kadar Lübnan'da askeri varlığını sürdürmüştür. - **İsrail Müdahalesi (1978 ve 1982):** FKÖ'nün Lübnan'dan yaptığı saldırılar nedeniyle İsrail, 1978'de kısa süreli bir işgal gerçekleştirmiş, ardından **1982'de geniş çaplı bir işgal** başlatmıştır. Bu işgalin temel hedefi, FKÖ'yü Lübnan'dan tamamen çıkarmak ve Beyrut'ta kendisine dost bir Maruni hükümeti kurmaktı. - **1982 İşgali ve FKÖ'nün Sürülmesi:** İsrail'in 1982'deki işgali başarılı olmuş, FKÖ savaşçıları uluslararası barış gücü denetiminde Lübnan'dan büyük ölçüde ayrılarak Tunus'a transfer edilmiştir. Bu olay, Filistinlilerin Lübnan siyasetindeki askeri rolünü sona erdirmiştir. - **Hizbullah'ın Doğuşu:** 1982 İsrail işgali sonrasında, Güney Lübnan'da İsrail'e karşı direniş amacıyla Şii din adamlarının önderliğinde **Hizbullah** kurulmuştur. Kuruluşunda İran'dan destek alan Hizbullah, zamanla sadece bir milis gücü değil, aynı zamanda Lübnan siyasetinde kalıcı bir rol üstlenen büyük bir siyasi ve sosyal refah ağına dönüşmüştür. - **Milis Cumhuriyeti ve Ekonomi Çöküşü:** Savaş uzadıkça, milisler mezhepsel kimliklerini aşan **mafya tarzı örgütlenmelere** dönüşmüş, kaçakçılık, uyuşturucu ticareti ve haraç kesme yoluyla finans sağlamışlardır. 1987'de Lübnan Lirası'nın (Lira) çökmesi, savaşın son yıllarında ülkeyi derin bir ekonomik felaket ve enflasyon dönemine sürüklemiştir. - **Sabra ve Şatilla Katliamları (Eylül 1982):** İsrail işgali sırasında, Filistinli mülteci kampları olan Sabra ve Şatilla'da Hristiyan milisler (Falanjistler), binlerce silahsız sivili katletmiştir. Bu olay, savaşın yol açtığı insani dehşeti ve mezhepsel intikam döngüsünü uluslararası alanda görünür kılan en karanlık anlardan biri olmuştur.  ### **İç Savaşın Sona Ermesi ve Sonuçları** Lübnan İç Savaşı'nın sona ermesi, askeri bir zaferden çok, bölgesel ve uluslararası baskılar sonucu kabul edilen bir siyasi uzlaşı ile gerçekleşmiştir. Savaşın sona ermesi, Lübnan'a kısmen istikrar getirse de, çatışmanın temel nedenleri olan mezhepçi yapıyı ortadan kaldıramamış, aksine yeni dinamiklerle güçlendirmiştir. #### **Taif Anlaşması (1989)** On beş yıl süren yıkıcı iç çatışmaların ardından, Lübnan İç Savaşı'nın resmî olarak sonlandırılması, **1989 yılında Suudi Arabistan'ın Taif kentinde** imzalanan **Taif Ulusal Uzlaşma Anlaşması (Ta'if Accord)** ile sağlanmıştır. Bu anlaşma, Lübnan'ın siyasi, anayasal ve güvenlik yapısını kökten değiştirmeyi amaçlamış, ancak aynı zamanda yeni gerilim alanları da yaratmıştır. #### **Anayasal Reformlar ve Sektaryanizmin Yeniden Yapılanması** [Taif Anlaşması](/tr/detay/sykes-picot-anlasmasi-2/llms.txt), 1943 tarihli Ulusal Pakt'a dayanan anayasal sistemi reforme ederek, Hristiyanlar lehine olan güç dengesini ayarlamıştır. Ancak bu reformlar, mezhepçilik (sektaryanizm) sistemini kaldırmak yerine, onu anayasal bir zeminde yeniden kurumsallaştırmıştır. Parlamentodaki sandalye dağılımı, Hristiyanlar lehine olan 6:5 oranından, Müslümanlar ve Hristiyanlar arasında **eşit orana (1:1)** getirilmiştir. Bu değişim, Müslüman nüfusun artan demografik ağırlığına bir yanıt niteliğindedir. Anlaşmanın en önemli reformu, yürütme yetkisinin Maruni **Cumhurbaşkanından** alınıp, **Sünni Başbakan** ile birlikte **Bakanlar Kuruluna** (Kabine) devredilmesi olmuştur; bu durum Cumhurbaşkanının yetkilerini ciddi ölçüde kısıtlamıştır. Karar alma süreçlerinin çoğunda oybirliği veya nitelikli çoğunluk gereksinimi getirilerek, mezhepsel grupların karar mekanizmasında veto hakkı dolaylı olarak pekiştirilmiştir. #### **Suriye'nin Lübnan'daki Hegemonyası** Taif Anlaşması'nın bölgesel açıdan en tartışmalı maddesi, **Suriye'nin Lübnan'daki askeri varlığına yasal meşruiyet** kazandırmasıdır. Anlaşma, [Suriye](/tr/detay/suriye-2/llms.txt)'ye Lübnan topraklarında "barışı yeniden sağlama" misyonu altında kalma yetkisi vermiş ve bu durum, Suriye'nin Lübnan'ın iç siyasetine ve güvenlik kararlarına doğrudan müdahalesinin yasal dayanağını oluşturmuştur. Anlaşma, Suriye kuvvetlerinin [Lübnan Ordusu](/tr/detay/lubnan-2/llms.txt)'nun yeniden yapılanmasının ardından, en geç iki yıl içinde (1991'e kadar), Bekaa Vadisi ve diğer stratejik bölgelere yeniden konuşlanmasını öngörmekteydi. Ancak Suriye, bu şartı tam olarak yerine getirmemiş ve askeri varlığını ve siyasi hegemonyasını **2005 yılına kadar** sürdürmüştür. #### **Milislerin Dağıtılması ve Hizbullah İstisnası** Taif Anlaşması, İç Savaş'a katılan tüm milis gruplarının dağıtılmasını ve silahlarının resmî **Lübnan Ordusu'na** teslim edilmesini zorunlu kılmıştır. Çoğu mezhepsel milis gücü bu şartlara uyarak dağılmış, eski milis üyeleri ise bir miktar siyasi af ve Lübnan Ordusu'na entegrasyon imkânı bulmuştur. Ancak **Hizbullah** (Şii grubu) gibi bazı gruplar, bu yükümlülüğün dışında kalmıştır. [Hizbullah](/tr/detay/hizbullah-2/llms.txt), silahlarını **İsrail işgaline karşı Güney Lübnan'da devam eden bir "direniş hareketi"** olduğu gerekçesiyle teslim etmeyi reddetmiştir. Anlaşma, direniş gruplarının varlığına karşı net bir hüküm getirmekte zorlanmış, bu da Hizbullah'ın İç Savaş sonrası dönemde ülkedeki en güçlü silahlı aktör olarak kalmasına olanak tanımıştır. #### **Lübnan İç Savaşı'nın Türkiye Siyasetine ve Dış Politikasına Etkileri** Lübnan İç Savaşı (1975–1990), Türkiye'nin sınır komşusu olmamasına rağmen, bölgesel istikrar, terörle mücadele ve [Orta Doğu](/tr/detay/ortadogu/llms.txt)'daki güç dengeleri açısından Türk dış politikasını dolaylı olarak etkilemiştir. Savaş döneminde Türkiye, geleneksel olarak Batı'ya yönelmiş bir dış politika izlemesine rağmen, bu çatışmanın yansımalarından kaçınamamıştır. Lübnan'daki çatışmaların Türkiye üzerindeki etkileri, özellikle güvenlik ve bölgesel politikaların yeniden değerlendirilmesi alanlarında belirginleşmiştir: **Suriye Üzerinden Gelen Güvenlik Baskısı**, Lübnan İç Savaşı'nın Suriye'nin Lübnan üzerindeki hegemonyasını kalıcılaştırmasıyla artmıştır; bu durum, Suriye'nin PKK'ya verdiği destek ile birleşerek Ankara üzerinde ciddi bir güvenlik baskısı yaratmış ve Lübnan'daki istikrarsızlık, bölgesel terör örgütlerinin hareket alanını genişletmiştir. Bu karmaşık ve mezhepsel gelişmelere yanıt olarak Türkiye, Soğuk Savaş boyunca i**zlenen denge ve mesafe politikası**'nı pekiştirmiş ve Orta Doğu'daki iç işlere karışmama yönündeki geleneksel dış politika tavrını sürdürmüştür. Savaş, **Arap-İsrail çatışmasının yansıması** ile derinleştiğinden, Türkiye'nin diplomatik çabaları Filistin sorunu ve bölgesel istikrarsızlık konularında daha aktif bir rol üstlenmeye yönelmiştir. **Sonraki dönemlerdeki etkiler (2000'ler Sonrası)** ise, 1990'larda Suriye gerginliklerinin etkisi altında şekillenirken, 2002 sonrası dönemde Türkiye, Lübnan'a yönelik çok boyutlu ve aktif bir siyaset izlemeye başlamıştır; bu durum, özellikle 2006 [İsrail-Lübnan Savaşı](/tr/detay/lebanese-civil-war-19751990-5fcda/llms.txt) sonrası UNIFIL (Birleşmiş Milletler Geçici Gücü) misyonuna asker gönderilmesi ve Doha Anlaşması (2008) sürecindeki diplomatik katkılarla, Türkiye'nin Lübnan istikrarına yönelik artan katkısının göstergesi olmuştur. [YouTube Video](https://www.youtube.com/watch?v=B_wgvtC4NeM) *Lübnan İç Savaşı'nı Anlatan Belgesel (Youtube)* ### **Bölgesel İstikrarsızlığa Model Olma** Lübnan İç Savaşı, bölgesel istikrarsızlığın bir sembolü olarak kalmıştır. Mezhepsel gerilimlerin, dış güçlerin müdahalesi ve merkezi devletin çöküşü ile birleştiği bu model, daha sonra Ortadoğu'daki diğer çatışmalar için bir referans teşkil etmiştir. Bu durum terimsel olarak "Lübnanizasyon" olarak adlandırılmıştır. Türkiye, bu **"Lübnanizasyon" **riskini, özellikle 2011 sonrası **Suriye İç Savaşı'nda** yakından deneyimlemiştir. Türkiye'nin Lübnan'a yönelik dış politikasını şekillendiren temel motivasyonlardan biri de Lübnan'daki iç ayrışmanın daha geniş bölgesel istikrarı tehdit etme potansiyelidir. Türkiye, Lübnan'da kapsayıcı, mezhepçi olmayan bir aktör olma ve ülkenin yeniden inşasına yardım etme gayretini bu bölgesel deneyimlere dayanarak sıkça vurgulamıştır. ## Academic Sources and References 1. 32.Gün. 2024. "1987 Lübnan Savaşı." 7:27. YouTube Video. 2 Ekim 2024. http://www.youtube.com/watch?v=B\_wgvtC4NeM. 2. Anadolu Ajansı (AA). 2016. "Lübnan İç Savaşı Arşiv Görseli." Fotoğraf. Erişim tarihi 29 Ekim 2025. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/lubnan-ic-savasinin-41-yil-donumu/554254. 3. Anadolu Ajansı (AA). 2017. "Lübnan İç Savaşı Arşiv Görseli." Fotoğraf. Erişim tarihi 29 Ekim 2025. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/lubnan-ic-savasinin-42-yili/796114. 4. Anadolu Ajansı (AA). 2020. "ANALYSIS - Turkey as an actor of stability in Lebanon: Responses and scenarios." Erişim tarihi 25 Ekim 2025. https://www.aa.com.tr/en/analysis/analysis-turkey-as-an-actor-of-stability-in-lebanon-responses-and-scenarios/2042900. 5. Andırırbu, Rüveyda. “BÜTÜNLEŞEMEYEN LÜBNAN’DA TEMEL SİYASİ AKTÖR OLARAK DİNİ GRUPLAR”. BELLEK Uluslararası Tarih Ve Kültür Araştırmaları Dergisi 2, no. 2 (Aralık 2020): 190–212. Erişim Tarihi: 25 Ekim 2025. https://dergipark.org.tr/tr/pub/bellek/issue/59195/830603. 6. Benli Altunışık, Meliha. "Lübnan Krizi: Nedenleri ve Sonuçları." Rapor. İstanbul: TESEV (Türkiye Ekonomik ve Sosyal Etüdler Vakfı), 2007. Erişim Adresi: https://www.tesev.org.tr/wp-content/uploads/rapor\_Lubnan\_Krizi\_Nedenleri\_Ve\_Sonuclari.pdf. 7. Clarke Forum.org. "Timeline of the Lebanese Civil War." Erişim tarihi 25 Ekim 2025. https://www.clarkeforum.org/wp-content/uploads/Topical-Background-v-final.pdf. 8. Erol, Hande. "Türkiye-Ortadoğu İlişkileri (1983–1993)." Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, 2008. Erişim Adresi: https://avesis.deu.edu.tr/yonetilen-tez/10edad09-3d47-4651-aa7c-75893bc5cfb5/turkiye-ortadogu-iliskileri-1983-1993. 9. Erol, Hande. "Türkiye-Ortadoğu İlişkileri (1983–1993)." Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, 2008. Erişim Adresi: https://avesis.deu.edu.tr/yonetilen-tez/10edad09-3d47-4651-aa7c-75893bc5cfb5/turkiye-ortadogu-iliskileri-1983-1993. 10. Gainer, Alex, Jerome Snesil ve Chris Mason. "Lebanese Civil War 1975–90 - Case Studies." U.S . Department of War. Ekim 2024. Erişim tarihi 25 Ekim 2025. https://media.defense.gov/2025/Apr/07/2003683785/-1/-1/0/20250407\_LEBANESECIVILWAR\_1975-90\_FINAL.PDF. 11. Gainer, Alex, Jerome Snesil ve Chris Mason. Defense.gov. 2025. "Lebanese Civil War 1975–90 - Case Studies." Erişim tarihi 25 Ekim 2025. https://media.defense.gov/2025/Apr/07/2003683785/-1/-1/0/20250407\_LEBANESECIVILWAR\_1975-90\_FINAL.PDF. 12. Gaub, Florence. "Lebanon's civil war: seven lessons forty years on." EUISS (European Union Institute for Security Studies). 2015. Erişim tarihi 25 Ekim 2025. https://www.iss.europa.eu/sites/default/files/EUISSFiles/Alert\_21\_Lebanon\_civil\_war.pdf. 13. Gaub, Florence. EUISS (European Union Institute for Security Studies). 2015. "Lebanon's civil war: seven lessons forty years on." Erişim tarihi 25 Ekim 2025. https://www.iss.europa.eu/sites/default/files/EUISSFiles/Alert\_21\_Lebanon\_civil\_war.pdf. 14. Güler, Aslı. 2019. "Lübnan'da İç Savaş." Akademik Tarih ve Araştırmalar Dergisi 1, sy. 1: 112–116. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ataddergi/issue/51209/664655. 15. Güler, Aslı. 2019. "Lübnan'da İç Savaş." Akademik Tarih ve Araştırmalar Dergisi 1, sy. 1: 112–116. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ataddergi/issue/51209/664655. 16. T.C. Dışişleri Bakanlığı. "Relations between Türkiye and Lebanon." Erişim tarihi 25 Ekim 2025. https://www.mfa.gov.tr/relations-between-turkiye-and-lebanon.en.mfa. 17. T.C. Dışişleri Bakanlığı. "Relations between Türkiye and Lebanon." Erişim tarihi 25 Ekim 2025. https://www.mfa.gov.tr/relations-between-turkiye-and-lebanon.en.mfa. 18. Tınas, Murat. 2019. "Revisiting Lebanese Civil War." ResearchGate. Erişim tarihi 25 Ekim 2025. https://www.researchgate.net/publication/330534492\_Revisiting\_Lebanese\_Civil\_War. 19. Tınas, Murat. 2019. "Revisiting Lebanese Civil War." ResearchGate. Erişim tarihi 25 Ekim 2025. https://www.researchgate.net/publication/330534492\_Revisiting\_Lebanese\_Civil\_War.