--- title: Kuantum Dolanıklık slug: kuantum-dolaniklik-f06f3 url: /detay/kuantum-dolaniklik-f06f3 type: article language: Türkçe entity: primary: Kuantum Dolanıklık type: article disambiguation: Kuantum Dolanıklık: İki parçacığın birbirine bağlı kuantum durumunu inceleyin. Einstein'ın EPR paradoksu ve Bell teoremini keşfedin. categories: - name: Fizik slug: fizik url: /kategori/fizik tags: - EPRParadoksu - EinsteinPodolskyRosen - KuantumBilgisayarlar - Dolanıklık - KuantumFiziği - fizik - bilim author: Huriye Toprak created_at: 2025-04-11T00:13:54.943135+03:00 updated_at: 2025-10-08T19:10:36.777545+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/10/L19JeXFrkZbJdaXQzzKZ4kvkuyDZJcSX.webp --- # Kuantum Dolanıklık ## KURE Information Cards ![kuantumfizik.webp](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/10/BP41JVqbfhfzAageohYhR5WLGSxYnsed.webp) | Field | Value | |-------|-------| | Alan(lar) | Kuantum Fiziği / Teorik Fizik | | Anahtar Kavram(lar) | Kuantum korelasyonlar,Yerel gerçekçilik,Bell eşitsizlikleri,EPR paradoksu | | İlk Deneysel Doğrulama | 1981 | | İlk Teorik Temellendirme | 1935 | | İlgili Kişiler | Albert Einstein, Erwin Schrödinger, John S. Bell, Alain Aspect | | AD | Kuantum Dolanıklık | ## Article Content [Kuantum](/tr/detay/kuantum/llms.txt) dolanıklık, iki veya daha fazla parçacığın kuantum durumlarının birbirinden [bağımsız](/tr/detay/bagimsiz-2/llms.txt) olarak tanımlanamayacak şekilde birleştiği bir durumdur. Bu tür sistemlerde, parçacıklar birbirinden ne kadar uzakta olursa olsun, birinin ölçümü diğerinin durumunu anında belirler. Dolanıklık, kuantum mekaniğinin [klasik](/tr/detay/klasik/llms.txt) fizikten radikal biçimde ayrıldığı temel özelliklerden biridir. ### **Tarihsel Arka Plan** Kuantum dolanıklık kavramı, 1935 yılında [Albert Einstein](/tr/detay/albert-einstein/llms.txt), Boris Podolsky ve Nathan Rosen tarafından yayımlanan “EPR Makalesi” ile teorik olarak gündeme gelmiştir. Makalede, kuantum teorisinin eksik olduğu öne sürülmüş, özellikle yerel gerçekçilik ilkesi temel alınarak “gizli değişkenler” yoluyla daha tamamlayıcı bir kuramın gerektiği savunulmuştur. EPR, dolanık iki parçacık üzerinden yapılan ölçümlerin birbirini anında etkilemesinin “uzaktan hayaletimsi etki” olduğunu ve fiziksel gerçeklikle çeliştiğini ileri sürmüştür. Aynı yıl **Erwin Schrödinger**, EPR’nin argümanını incelemiş ve bu tür sistemlerin “entangled” (dolanık) olduğunu ifade etmiştir. Schrödinger'e göre, dolanıklık kuantum teorisinin “temel olmayan yönü” değil, en ayırt edici özelliğidir. Bu noktada dolanıklık, kuantum kuramının merkezinde konumlanmıştır. ### **Kuramsal Temeller** Kuantum sistemleri, [durum](/tr/detay/durum-5/llms.txt) vektörleri (state vectors) aracılığıyla tanımlanır. Tek bir parçacığın durumu bir Hilbert uzayında ∣ψ⟩|\\psi\\rangle ∣ψ⟩ vektörü ile temsil edilir. Eğer iki parçacıklı bir sistemin durumu şu şekilde ifade edilebiliyorsa: ∣ψ⟩=∣ψA​⟩⊗∣ψB​⟩ bu durumda [sistem](/tr/detay/sistem-2/llms.txt) **ayrık (separable)** bir yapıdadır. Ancak sistem şu şekilde yazılamıyorsa: ∣ψ⟩=∣ψA​⟩⊗∣ψB​⟩ bu tür durumlar **dolanık (entangled)** olarak adlandırılır. Örneğin Bell durumlarından biri olan: ∣Φ+⟩=1/√2(∣00⟩+∣11⟩) bu iki kübitlik sistem, ayrı ayrı ifade edilemeyen bir dolanık sistemdir. Bu sistemde yapılan bir ölçüm, diğer parçacığın durumunu anında belirler. Dolanıklığın kuantum ölçüm ve süperpozisyon prensipleriyle [yakın](/tr/detay/yakin-750943/llms.txt) ilişkisi vardır. Ölçüm yapıldığında sistemin [dalga](/tr/detay/dalga-2/llms.txt) fonksiyonu çöker ve dolanık parçacıkların ölçüm sonuçları arasında istatistiksel olarak açıklanamaz derecede güçlü korelasyonlar gözlemlenir. ### **Bell Teoremi ve Deneysel Testler** 1964 yılında **John S. Bell**, EPR makalesinde öne sürülen yerel gerçekçilik varsayımını test edebilecek bir matematiksel [çerçeve](/tr/detay/cerceve-2/llms.txt) geliştirdi: **Bell eşitsizlikleri**. Bu eşitsizlikler, klasik yerel teorilerle elde edilebilecek korelasyonların üst sınırlarını belirler. Eğer bir [deney](/tr/detay/deney-751283/llms.txt) Bell eşitsizliğini ihlal ediyorsa, sistem klasik yerel gizli değişkenlerle açıklanamaz. 1981–1982 yıllarında **Alain Aspect** ve ekibi, Bell eşitsizliklerini test eden deneyler gerçekleştirmiş ve kuantum teorisinin öngördüğü korelasyonların klasik yerel modelleri aştığını göstermiştir. 2015 yılında gerçekleştirilen **loophole-free Bell testleri** (örneğin Delft Üniversitesi'nden Ronald Hanson’un çalışması), deneysel boşlukları (örneğin dedektör verimliliği ve ölçüm seçiminde rastgelelik) ortadan kaldırarak Bell eşitsizliklerinin ihlalini daha [sağlam](/tr/detay/saglam-748210/llms.txt) biçimde doğrulamıştır. ### **Uygulama Alanları** ##### **Kuantum Kriptografi** Dolanıklık, **BB84 protokolü** [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) kuantum [anahtar](/tr/detay/anahtar-bea58/llms.txt) dağıtımı yöntemlerinde [bilgi](/tr/detay/bilgi-4/llms.txt) güvenliğini sağlamak için kullanılır. Örneğin iki kullanıcı, dolanık fotonları kullanarak dış müdahaleye karşı bağışıklığı olan [ortak](/tr/detay/ortak/llms.txt) bir şifreleme anahtarı oluşturabilir. ##### **Kuantum Teleportasyon** 1997 yılında Anton Zeilinger’in ekibi tarafından başarıyla gerçekleştirilen deneyde, bir parçacığın kuantum durumu, dolanık iki parçacık üzerinden uzaktaki başka bir parçacığa aktarıldı. Bu [süreç](/tr/detay/surec-2/llms.txt), fiziksel maddeyi değil, kuantum bilgisini taşır. ##### **Kuantum Hesaplama** Kuantum bilgisayarlarda kullanılan **qubit**'ler arasındaki dolanıklık, işlemlerin paralel yürütülmesini sağlar. **Shor algoritması** gibi algoritmalar dolanıklık olmadan çalışamaz.​ ## Academic Sources and References 1. Aspect, Alain, Philippe Grangier, and Gérard Roger. “Experimental Realization of Einstein-Podolsky-Rosen-Bohm Gedankenexperiment: A New Violation of Bell’s Inequalities.” Physical Review Letters 49, no. 2 (1982): 91–94. https://doi.org/10.1103/PhysRevLett.49.91.Bell, John S. “On the Einstein Podolsky Rosen Paradox.” Physics Physique Физика 1, no. 3 (1964): 195–200. https://doi.org/10.1103/PhysicsPhysiqueFizika.1.195.Einstein, Albert, Boris Podolsky, and Nathan Rosen. “Can Quantum-Mechanical Description of Physical Reality Be Considered Complete?” Physical Review 47, no. 10 (1935): 777–780. https://doi.org/10.1103/PhysRev.47.777.Hanson, B., L. Hensen, B. Bernien, et al. “Loophole-Free Bell Inequality Violation Using Electron Spins Separated by 1.3 Kilometres.” Nature 526 (2015): 682–686. https://doi.org/10.1038/nature15759.Nielsen, Michael A., and Isaac L. Chuang. Quantum Computation and Quantum Information. Cambridge: Cambridge University Press, 2010. https://www.cambridge.org/highereducation/books/quantum-computation-and-quantum-information/01E10196D0A682A6AEFFEA52D53BE9AE.Schrödinger, Erwin. “Discussion of Probability Relations between Separated Systems.” Proceedings of the Cambridge Philosophical Society 31, no. 4 (1935): 555–563. https://doi.org/10.1017/S0305004100013554.Zeilinger, Anton. “Experiment and the Foundations of Quantum Physics.” Reviews of Modern Physics 71, no. 2 (1999): S288–S297. https://doi.org/10.1103/RevModPhys.71.S288.