--- title: Kozluk (İlçe) slug: kozluk-ilce-51bcd url: /detay/kozluk-ilce-51bcd type: article language: Türkçe entity: primary: Kozluk (İlçe) type: article disambiguation: Kozluk (Batman): Tarihi Mezopotamya ilçesi, 61.100 nüfus. Zengin tarih ve coğrafya. categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur - name: Seyahat Ve Turizm slug: seyahat-ve-turizm url: /kategori/seyahat-ve-turizm - name: Coğrafya slug: cografya-2 url: /kategori/cografya-2 tags: - İlçe - Kozluk author: Muhammed Samed Acar created_at: 2025-04-19T21:07:05.284441+03:00 updated_at: 2025-04-23T00:01:52.415556+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/19/mWxoPpd48bNfKy20QKg8TmgyuIzPF43A.jpeg --- # Kozluk (İlçe) ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Kozluk (İlçe) ![4-1108709675-1.jpeg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/19/xLKVfrUWy2HBgk04rAiEOvLMJG3cThVJ.jpeg) | Field | Value | |-------|-------| | Yüz Ölçümü(Metin) | 1.101 km² | | Rakım(lar)(Metin) | 750 m | | Eski Ad(lar) | Hazo | | İl Merkezine Uzaklık | 59 km | | Konum | Batman,Mezopotamya’nın kuzey sınırı,Güneydoğu Anadolu Bölgesi | ## Article Content Kozluk, [Batman](/tr/detay/batman-4/llms.txt) iline bağlı bir ilçedir. Eski adı Hazo olan Kozluk, Mezopotamya’nın kuzey sınırında, [Anadolu](/tr/detay/anadolu-4/llms.txt)’nun [doğu](/tr/detay/dogu-751789/llms.txt) kesiminde [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) alır. Tarihi [Neolitik](/tr/detay/neolitik/llms.txt) döneme kadar uzanır ve stratejik konumu nedeniyle çeşitli medeniyetlerin yerleşim alanı olmuştur. Yüzölçümü 1.101 km², nüfusu 61.100’dür. İlçeye bağlı 1 belde (Bekirhan), 30 [mahalle](/tr/detay/mahalle/llms.txt), 69 [köy](/tr/detay/koy-3/llms.txt) ve 115 mezra bulunmaktadır. ### **Tarihçe** **İslam Öncesi Dönem**: Kozluk’un bulunduğu yukarı Dicle vadisi, Neolitik, Kalkolitik ve Tunç Çağı’nda yerleşimlere [ev](/tr/detay/ev-2/llms.txt) sahipliği yapmıştır. 1990 yılında Kaletepe köyündeki Hallan Çemi höyüğünde yapılan kazılar, yaklaşık 12.000 yıl öncesine ait kadın süs eşyaları, [hayvan](/tr/detay/hayvan-2/llms.txt) figürleri ve [taş](/tr/detay/tas/llms.txt) silahlar ortaya çıkarmıştır. Bu bulgular, bölgenin Çayönü’nden daha eski bir yerleşim yeri olduğunu göstermiştir. Kozluk’ta Subarular, Hurriler, Sümerler, Akadlar, Asurlular, Babiller, Urartular, Medler, Persler, Makedonlar, Selokidler, Sasaniler, Romalılar ve Bizanslılar [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) medeniyetler yaşamıştır. M.Ö. 1000 yıllarında Asurlular, Hazo dağlarında [Kur](/tr/detay/kur-3/llms.txt)-tie kavmiyle savaşmış; Asurbanipal Nişton kalesini ele geçirmiştir. **Osmanlı Öncesi İslam Dönemi**: Kozluk, Hz. [Ömer](/tr/detay/omer-2/llms.txt) döneminde (H. 18/639) İyad b. Ğanem tarafından fethedilerek İslam topraklarına katılmıştır. [Emevîler](/tr/detay/emeviler/llms.txt), Abbasîler, Hamdanîler, Mervanîler, [Selçuklular](/tr/detay/selcuklular/llms.txt), Dilmaçoğulları, [Artuklular](/tr/detay/artuklular/llms.txt), [Eyyûbîler](/tr/detay/eyyubiler-2/llms.txt), [Karakoyunlular](/tr/detay/karakoyunlular-2/llms.txt), [Akkoyunlular](/tr/detay/akkoyunlular-2/llms.txt) ve Safeviler tarafından yönetilmiştir. Selçuklular döneminde (1085 sonrası) Hazo-Sason kaleleri Selçuklu egemenliğine girmiştir. Eyyûbîler 13. yüzyılda, Akkoyunlular 15. yüzyılda bölgede hakimiyet kurmuştur. Safevilerin baskıları [üzerine](/tr/detay/uzerine/llms.txt) Osmanlılar, İdris-i Bitlisi’nin çabalarıyla 1515-1516’da bölgeyi kontrol altına almıştır. **Osmanlı Dönemi**: Kozluk, Osmanlı döneminde Sason-Hazo beyliği olarak idare edilmiştir. Şerefname’ye göre, beyliğin kökeni İzzeddin ve Ziyaeddin kardeşlere dayanır. 16. yüzyılda Diyarbekir eyaletine bağlı bir liva, [zaman](/tr/detay/zaman-2/llms.txt) zaman [hükümet](/tr/detay/hukumet-2/llms.txt) statüsünde yönetilmiştir. Evliya Çelebi, 1655’te Hazo’yu [küçük](/tr/detay/kucuk-750344/llms.txt) bir [kale](/tr/detay/kale-4/llms.txt) ve [kasaba](/tr/detay/kasaba-3/llms.txt) olarak tarif eder. 19. yüzyılda Siirt sancağına bağlı bir [kaza](/tr/detay/kaza-2/llms.txt) olan Hazo’nun 1890’larda 10.000 nüfusu vardı. Vital Cünet’e göre nüfusun yarısı Müslüman, diğer yarısı Ermeni Gregoryan ve Katoliklerden oluşuyordu. **Cumhuriyet Dönemi**: Cumhuriyetin ilk yıllarında [Muş](/tr/detay/mus-3/llms.txt)’a, ardından Sason’a bağlı bir nahiye olan Hazo, 1938’de Siirt’e bağlı ilçe statüsüne kavuşarak Kozluk adını almıştır. 1990’da Batman’ın il olmasıyla bu ile bağlanmıştır. [Tütün](/tr/detay/tutun-2/llms.txt) tarımı ve [yaprak](/tr/detay/yaprak-2/llms.txt)-tütün işletmeleri [nüfus](/tr/detay/nufus/llms.txt) artışına [yol](/tr/detay/yol-3/llms.txt) açmış, ancak tütün kotaları ve güvenlik sorunları nedeniyle büyük şehirlere [göç](/tr/detay/goc-2/llms.txt) yaşanmıştır. [Altyapı](/tr/detay/altyapi-3/llms.txt) yatırımlarıyla ilçe, ekonomik gelişim için uygun bir konuma gelmiştir. ### **Coğrafi Yapı** Kozluk, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde, Mezopotamya’nın kuzey sınırında yer alır. Batman il merkezine 59 km, Diyarbakır’a 132 km mesafededir. 41°10’ ve 41°41’ doğu boylamları ile 38°40’ ve 37°50’ kuzey enlemleri arasında, 750 m rakımda bulunur. Yüzölçümü 1.101 km²’dir. Arazisinin %30’u dağlık, %45’i ova, %15’i yayla ve %10’u dalgalıdır. Başlıca dağları Avcı, [Taç](/tr/detay/tac-2/llms.txt), Aşit, Meydanoktepe ve Çikalotepe’dir. Kuzeyi sarp dağlarla çevrili, güneyi Dicle vadisi ve Batman çayı yatağına eğimlidir. İlçenin kuzeyi, doğusu ve batısı akarsularla çevrili olup yarımada görünümündedir. ### **İklim ve Bitki Örtüsü** Kozluk’ta karasal iklim hakimdir. En soğuk aylar [Ocak](/tr/detay/ocak-2/llms.txt)-[Şubat](/tr/detay/subat-748380/llms.txt), en sıcak aylar [Temmuz](/tr/detay/temmuz-748429/llms.txt)-[Ağustos](/tr/detay/agustos-748432/llms.txt)’[tur](/tr/detay/tur-750009/llms.txt). [Toprak](/tr/detay/toprak-2/llms.txt) verimli olup tarım ve hayvancılık için uygundur. Başlıca ürünler tütün, [buğday](/tr/detay/bugday-2/llms.txt), [arpa](/tr/detay/arpa-2/llms.txt), mercimek ve pamuktur. Kozluk domatesi, Gümüşörgü, Yedibölük gibi köylerde yetiştirilen, ince kabuklu, sulu bir türdür. Dağlık kesimlerde yaylalar ve soğuk pınarlar bulunur. [Bitki](/tr/detay/bitki-2/llms.txt) örtüsü, ova ve yaylalarda tarım arazileri, dağlık alanlarda seyrek ormanlar ve otlaklardan oluşur. ### **Sosyal Yapı** Kozluk halkı, büyük ölçüde Emevî veya Abbasî dönemlerinde [Basra](/tr/detay/basra-2/llms.txt)’dan göç eden [Arap](/tr/detay/arap/llms.txt) kökenli topluluklardan oluşur. Çoğunluk Arapça konuşurken, asimile olanlar da vardır. Rojkan aşireti gibi Kürt unsurları mevcuttur. Evliya Çelebi, halkı Şafiî mezhebine bağlı olarak tanımlar. 1933’ten sonra [batı](/tr/detay/bati-4/llms.txt) illerine göçler yaşanmış, son yıllarda ekonomik sorunlar ve güvenlik sorunları nedeniyle göç artmıştır. Aile bağları güçlü olup toplumsal dayanışma yaygındır. ### **Ekonomik Yapı** Kozluk ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanır. Başlıca tarım ürünleri tütün, buğday, mercimek, [pamuk](/tr/detay/pamuk-2/llms.txt), domates, tahıl, sebze ve meyvedir. Tuzlagözü ve Derince köylerinde kaya tuzu üretimi, salamura, peynir ve turşu yapımında kullanılır. Kaya tuzu, [bahar](/tr/detay/bahar-3/llms.txt) aylarında kuyulardan çıkarılarak buharlaştırma yöntemiyle elde edilir. Büyükbaş, küçükbaş hayvancılık ve [tatlı](/tr/detay/tatli-2/llms.txt) [su](/tr/detay/su-4/llms.txt) balıkçılığı yaygındır. Şelmo bölgesinde petrol arama, tekstil atölyeleri ve toprak, beton, tuğla, bims gibi [sanayi](/tr/detay/sanayi-2/llms.txt) kolları istihdam sağlar. Küçük Sanayi Sitesi ticari hareketliliği artırmıştır. Kozluk, Türkiye-İran güzergahında yer alır. ### **Turizm** [Malabadi Köprüsü](/tr/detay/malabadi-koprusu-c6d9d/llms.txt), Artuklu döneminde (1147) inşa edilmiş, 38,6 m [kemer](/tr/detay/kemer-2/llms.txt) açıklığıyla dünyanın en geniş taş kemerli köprülerinden biridir ve UNESCO [Dünya](/tr/detay/dunya-2/llms.txt) Mirası Geçici Listesi’nde yer alır. Kozluk Kalesi, İbrahim [Bey](/tr/detay/bey-5/llms.txt) Camii ve Hızır Bey Camii (1512) tarihi yapılar arasındadır. Hallan Çemi Höyüğü, 10.000 yıllık geçmişiyle arkeolojik [önem](/tr/detay/onem/llms.txt) taşır. Taşlıdere Kaplıcası, termal turizm için gelişmektedir. Halile köyündeki şifalı su kaynağı, Oyuktaş Yeşilyurt’taki balıklı [göl](/tr/detay/gol-3/llms.txt), Ayngebire (Tosunpınar) bölgesi ve Garzan-Cefan Göleti doğal alanlardır. Malabadi Tabiat Parkı ve park [orman](/tr/detay/orman-750517/llms.txt) projesi turizmi destekler. ### **Demografik Yapı** Kozluk’un nüfusu 61.100’dür (nüfus yoğunluğu: 55 kişi/km²). Merkezde 30.000, toplamda 65.000’e [yakın](/tr/detay/yakin-750943/llms.txt) kişi yaşar. Nüfusun çoğunluğu Müslüman, geçmişte Ermeni Gregoryan ve Katolikler de bulunmuştur. [Hızlı](/tr/detay/hizli/llms.txt) nüfus artışı, tütün tarımıyla desteklenmiş, ancak kotalar ve güvenlik sorunları nedeniyle göç yaşanmıştır. [Halk](/tr/detay/halk-2/llms.txt), Arap ve Kürt kökenlidir. Sason’la kültürel ve demografik benzerlik taşır. ## Academic Sources and References 1. Dicle Kalkınma Ajansı. “Yerleşik Yaşamın Başladığı Nokta: Kozluk,” Erişim 19 Nisan 2025. https://www.dika.org.tr/batman/ilceler/yerlesik-yasamin-basladigi-nokta-kozluk. 2. Kozluk Kaymakamlığı. “Coğrafya,” Erişim 19 Nisan 2025. http://www.kozluk.gov.tr/cografya. 3. Kozluk Kaymakamlığı. “Kaya Tuzu,” Erişim 19 Nisan 2025. http://www.kozluk.gov.tr/kaya-tuzu. 4. Kozluk Kaymakamlığı. “Kozluk Domatesi,” Erişim 19 Nisan 2025. http://www.kozluk.gov.tr/kozluk-domatesi. 5. Kozluk Kaymakamlığı. “Kozluk Tarihçesi,” Erişim 19 Nisan 2025. http://kozluk.gov.tr/kozluk-tarihcesi. 6. Kozluk Kaymakamlığı. “Malabadi Köprüsü,” Erişim 19 Nisan 2025. http://www.kozluk.gov.tr/malabadi-koprusu. ## Related Articles - [Siirt Fıstığı](//detay/siirt-fistigi/llms.txt) - [Siirt Battaniyesi](//detay/siirt-battaniyesi/llms.txt) - [Siirt Saat Kulesi ](//detay/siirt-saat-kulesi-73d5d/llms.txt) - [Siirt Üniversitesi “Bilimin Işığında”](//detay/siirt-universitesi-bilimin-isiginda-9ce8f/llms.txt) - [Siirt Billoris (Sağlarca) Kaplıcası](//detay/siirt-billoris-saglarca-kaplicasi-5f553/llms.txt)