--- title: Köşkerlik (Yemenicilik, Çarıkçılık) slug: koskerlik-yemenicilik-carikcilik-3 url: /detay/koskerlik-yemenicilik-carikcilik-3 type: article language: Türkçe entity: primary: Köşkerlik (Yemenicilik, Çarıkçılık) type: article disambiguation: Köşkerlik: Geleneksel Türk ayakkabıcılığı, yemeni, çarıkçılık. El yapımı deri işçiliği ve tarihi önemi. categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur tags: - Köşkerlik - Ayakkabıcılık - Yemeni - UnutulmuşMeslekler author: Sümeyra Uzun created_at: 2025-01-15T19:55:45.871793+03:00 updated_at: 2025-04-17T12:53:40.399592+03:00 --- # Köşkerlik (Yemenicilik, Çarıkçılık) ## Article Content Köşkerlik, geleneksel [Türk](/tr/detay/turk/llms.txt) ayakkabıcılığı ve deri işçiliği mesleğidir. Yemenicilik, çarıkçılık, terlikçilik, mestçilik ve [çizme](/tr/detay/cizme-99e3c/llms.txt) üretimi [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) çeşitli ayakkabı türlerinin üretildiği bu [zanaat](/tr/detay/zanaat-9531a/llms.txt) dalı, el işçiliği ve uzmanlık gerektiren bir meslek olarak [tarihsel](/tr/detay/tarihsel-2/llms.txt) bir öneme sahiptir. Köşkerler, yüzyıllar boyunca halkın ve askerlerin günlük yaşamda giydiği çeşitli ayakkabıları üretmişlerdir. Bu meslek, Türklerin Orta [Asya](/tr/detay/asya-2/llms.txt)'dan [Anadolu](/tr/detay/anadolu-4/llms.txt)'ya göçleriyle [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt) gelen dericilik ve ayakkabı yapım bilgisiyle gelişmiş, Türk kültürünün [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) bir parçası haline gelmiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/01/15/qsfc464h2V8emDzM90McMuXfaBIBoxJR.png) *Köşker'in Üretmiş Olduu Ayakkabılar/Çarıklar (Kaynak: Kültür Portalı)* ### **Köşkerlik Mesleğinin Tanımı ve Terimler** Köşker, Farsça "keşfger" kelimesinden türetilmiş olup, ayakkabı, yemeni, çarık, terlik, [mest](/tr/detay/mest-2/llms.txt) gibi ürünleri yapan kişi anlamına gelir. Bu meslek, makinelerin olmadığı dönemlerde, tamamen el işçiliğiyle, deri işleme ve ayakkabı yapımını içerir. Köşkerlerin ürettiği ürünler, özellikle [düğün](/tr/detay/dugun-2/llms.txt), nişan ve özel günlerde giyilen "tokalı Osmanlı yemenisi" ve günlük kullanım için üretilen "Fatih yemenisi" gibi çeşitlere sahiptir. ### **Köşkerlik ve Ayakkabıcılık Tarihçesi** Türk ayakkabıcılığının en eski izleri, Orta Asya’daki kurgan kazılarında bulunan çarık ve çizmelerde görülmektedir. Uygurların ilk metinlerinde [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) alan "edik" kelimesi, Anadolu'da [hala](/tr/detay/hala-2/llms.txt) [yaygın](/tr/detay/yaygin-748456/llms.txt) olarak kullanılmaktadır. Farsça kökenli "pabuç" kelimesi ise, Türklerin Anadolu'ya yerleşmesiyle birlikte önemli bir terim haline gelmiştir. 15. yüzyıldan itibaren "ayakkabı" kelimesi de dilde yer bulmuş, köşkerlik ve kunduracılık arasında belirgin farklar ortaya çıkmıştır. ### **Köşkerlikte Kullanılan Malzemeler ve Aletler** Köşkerler, ayakkabı üretiminde manda, sığır, koyun ve keçi derileri kullanmaktadır. Deriler, kireçli [toprak](/tr/detay/toprak-2/llms.txt) ve palamut ağacı yaprakları ile işlenir, doğal boyalarla renklendirilir ve ince yağlarla yumuşatılır. Ayakkabılar, [su](/tr/detay/su-4/llms.txt) geçirmemesi için balmumu ile korunur. Çarık ve yemenilerin üretiminde hiçbir makine kullanılmaz; tüm [üretim](/tr/detay/uretim-750525/llms.txt) işlemleri el işçiliği ile yapılır. ### **Köşkerlikte İş Gücü ve Yapım Süreci** Köşker dükkânlarının sahibi usta, derileri keser, ayakkabının parçalarını birleştirir ve son şeklini verir. Kalfa ve çıraklar ise ustaların gözetiminde çeşitli görevlerde bulunurlar. Ayakkabı üretiminde kullanılan başlıca gereçler arasında kalıp, [endaze](/tr/detay/endaze-2/llms.txt), kütük, pazval, mushta ve çeşitli el aletleri yer alır. Ayakkabılar, farklı işlevler ve kullanım alanlarına göre özel olarak tasarlanır. Örneğin, [tarla](/tr/detay/tarla/llms.txt) ve bağda çalışırken giyilen "[Karadağ](/tr/detay/karadag-6/llms.txt) çarığı" ya da sarayda giyilen "tokalı [saray](/tr/detay/saray-2/llms.txt) yemenisi" gibi çeşitler üretilir. ### **Köşkerlik ve Sosyal Yapı** Köşkerler, Osmanlı döneminde hiyerarşik bir [yapı](/tr/detay/yapi-2/llms.txt) altında organize olmuşlardır. En yetkili kişi "Yiğitbaşı" olarak bilinirken, Cumhuriyet'in ilk yıllarında "kâhya" ve "erkân ustası" unvanları kullanılmıştır. Köşkerlerin işlerini düzenlemek, şikayetleri çözmek ve [esnaf](/tr/detay/esnaf-2/llms.txt) arasında denetim sağlamak için bu kişiler önemli bir rol oynamıştır. Ayrıca, köşkerler, üretim ve satış süreçlerini organize etmiş, mesleki kurallara uymayı sağlamışlardır. ## Academic Sources and References 1. "Köşkerlik."Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. Erişim tarihi: 14 Ocak 2025. https://kahramanmaras.ktb.gov.tr/TR-150387/koskerlik.html. 2. Geleneksel Meslekler Ansiklopedisi.T.C. Ticaret Bakanlığı. Erişim tarihi: 14 Ocak 2025.