--- title: Kömür Yakıtlı Termik Santral slug: komur-yakitli-termik-santral url: /detay/komur-yakitli-termik-santral type: article language: Türkçe entity: primary: Kömür Yakıtlı Termik Santral type: article disambiguation: Kömür Yakıtlı Termik Santral: Elektrik üretiminde kömürün rolü, Türkiye'deki santraller ve çevresel etkisi. categories: - name: Elektrik Ve Elektronik slug: elektrik-ve-elektronik url: /kategori/elektrik-ve-elektronik - name: Enerji slug: enerji url: /kategori/enerji tags: - Termik Santral author: Ömer Said Aydın created_at: 2025-02-20T17:33:17.548035+03:00 updated_at: 2025-04-17T11:52:02.183536+03:00 --- # Kömür Yakıtlı Termik Santral ## Article Content [Kömür](/tr/detay/komur-3/llms.txt), milyonlarca yıl önce bataklıklarda çürüyen bitkilerin ısı ve basınç altında dönüşmesiyle oluşan bir [fosil](/tr/detay/fosil-750870/llms.txt) yakıttır. Günümüzde [dünya](/tr/detay/dunya-2/llms.txt) elektrik üretiminin [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) bir bölümünü karşılayan kömür, hem küresel hem de Türkiye özelinde enerji karışımında kritik bir rol oynar. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/02/20/WFuwO55SMCKsrgol0qD0OSBhdfm6hZt9.webp) *Kömür Yakıtlı Termal Santral* ### **Kömürün Elektrik Üretimindeki Tarihsel ve Güncel Rolü** Kömürün enerji kaynağı olarak kullanımı, [mağara](/tr/detay/magara-2/llms.txt) insanlarının ısınma ve pişirme için kömürü keşfetmesiyle başlar. Ancak, elektrik üretiminde kömürün yaygınlaşması, 1882’de [Thomas Edison](/tr/detay/thomas-edison-2/llms.txt)’un Londra’daki Holborn Viaduct santralinde kömürü kullanarak 1000 lambayı aydınlatmasıyla [hız](/tr/detay/hiz-3/llms.txt) kazanmıştır. [Bugün](/tr/detay/bugun-2/llms.txt), [ABD](/tr/detay/abd/llms.txt)’de elektriğin %60’ından fazlası fosil yakıtlardan, bunun büyük bir kısmı kömürden üretilirken, dünya genelinde kömür, elektrik üretiminde liderliğini sürdürmektedir. Uluslararası Enerji Ajansı’na (IEA) göre, kömür 2040’a kadar bu konumunu koruyabilir. Global Energy Monitor’un [Ocak](/tr/detay/ocak-2/llms.txt) 2025 verilerine göre, [faaliyet](/tr/detay/faaliyet-abc4c/llms.txt) halindeki kömür santrallerinin [ömür](/tr/detay/omur-750556/llms.txt) boyu CO2 emisyonları 186080.6 milyon tondur. Çin, 116856.2 milyon ton ile bu alanda başı çekerken, Hindistan (23975.8 milyon ton), ABD (7515 milyon ton) ve Güney Afrika (3707.3 milyon ton) [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) ülkeler de önemli kömür tüketicileridir. Dünyanın en büyük kömür santrali olan Çin’deki Tuoketuo (6720 MW), ultra-süperkritik teknolojisiyle dikkat çekerken, Güney Kore’deki Taean (6100 MW) ve Tayvan’daki Taichung (5500 MW) santralleri yüksek kapasiteleriyle öne çıkar. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/02/20/b6VTZb7k7tTsogbMI7WuCcgCaYh3fBrY.jpeg) *Tuoketuo Termik Santrali* Türkiye’de ise kömür, elektrik üretiminde stratejik bir konuma sahiptir. Global Coal Plant Tracker verilerine göre, Türkiye’deki faaliyet halindeki kömür santrallerinin ömür boyu CO2 emisyonları 1785.1 milyon tondur. Planlama aşamasındaki projeler 111.3 milyon ton ek emisyon potansiyeline sahipken 2010 sonrası iptal edilen projeler 13886.4 milyon tonluk bir emisyonun önüne geçmiştir. Türkiye’de kömür rezervleri, özellikle [linyit](/tr/detay/linyit-2/llms.txt), oldukça boldur. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı verilerine göre [ülke](/tr/detay/ulke-2/llms.txt), yaklaşık 18.9 milyar ton linyit rezervine sahiptir. 2023 itibarıyla Türkiye’de 28 adet büyük ölçekli kömür santrali faaliyet göstermekte olup toplam kurulu güçleri yaklaşık 19.000 MW’tır. Bu santraller, ülkenin elektrik ihtiyacının yaklaşık %30-35’ini karşılar. ### **Elektrik Üretim Süreci** Kömürden elektrik üretimi, [termik](/tr/detay/termik/llms.txt) santrallerin temel prensiplerine dayanır. Kömür, pulverizatörlerde ince [toz](/tr/detay/toz-691209/llms.txt) haline getirilir ve sıcak havayla karıştırılarak kazanlarda yakılır. Ortaya çıkan ısı, suyu yüksek basınçlı [buhara](/tr/detay/buhara-2/llms.txt) dönüştürür. Bu buhar, türbinleri döndürerek mekanik enerji üretir ve jeneratörler bu enerjiyi elektriğe çevirir. Türkiye’de Afşin-Elbistan A ve B santralleri gibi tesisler, bu süreci linyit yakıtıyla gerçekleştirir. Afşin-Elbistan A, 1355 MW kapasitesiyle Türkiye’nin en büyük linyit santrallerinden biridir ve yılda yaklaşık 8 milyar kWh elektrik üretir. Ancak, düşük kaliteli linyit kullanımı nedeniyle verimlilik oranları genellikle %30 civarındadır, bu da küresel ortalamanın (33%) altındadır. ### **Türkiye’deki Kömür Santralleri: Sayısal Veriler ve Durum** Türkiye’deki kömür santralleri, hem enerji [arz](/tr/detay/arz-6/llms.txt) güvenliği hem de çevresel tartışmalar açısından dikkat çeker. Öne çıkan santrallerden bazıları şunlardır: - **Afşin-Elbistan A ve B**: Toplam 1799 MW kapasiteye sahip bu santraller, Kahramanmaraş’ta bulunur. A santrali 1984’te, B santrali ise 2006’da devreye girmiştir. Yıllık CO2 emisyonları yaklaşık 12 milyon tondur. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/02/20/z6MxcO4QQFESseQ0h2hUiQgKGg25Y3ip.jpeg) *Afşin Elbistan B Termik Santrali* - **Soma A Termik Santrali**: Manisa’da yer alan bu santral, 990 MW kapasiteye sahiptir ve 1980’lerden beri faaliyet gösterir. Yılda yaklaşık 6 milyar kWh elektrik üretir ve 5 milyon ton CO2 salımı yapar. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/02/20/FcFpiVxcwVTulKhxGtEwIFvE05VvO5ey.jpeg) *Soma A Termik Santrali* - **Zonguldak Çatalağzı (ÇATES)**: 314 MW kapasiteli bu santral, taş kömürü kullanır ve Karadeniz bölgesinin elektrik talebini karşılar. Yıllık emisyonu yaklaşık 2 milyon tondur. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/02/20/jghbHI1HCdKI1eC9eApi1kA1a4zUJ70E.png) *Çatalağzı Termik Santrali* Global Coal Plant Tracker’a göre, Türkiye’de inşa aşamasında olan santraller bulunmamakla [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt), planlama aşamasındaki projeler (111.3 milyon ton CO2 potansiyeli) gelecekte devreye girebilir. Öte yandan, 2010 sonrası iptal edilen projeler (örneğin, bazı linyit santrali planları), çevresel baskılar ve yenilenebilir enerjiye yönelim nedeniyle durdurulmuştur. ### **Çevresel Zorluklar** Kömürün yanması, [kükürt](/tr/detay/kukurt-2/llms.txt), azot ve [karbon](/tr/detay/karbon-3/llms.txt) gibi kirleticilerin salımına neden olur. Türkiye’de linyitin yüksek kükürt içeriği, [asit](/tr/detay/asit-4/llms.txt) yağmuru riskini artırırken CO2 emisyonları iklim değişikliğine neden olur. Bełchatow Santrali ([Polonya](/tr/detay/polonya-2/llms.txt)) 37.6 milyon ton CO2 ile dünyada en çok karbon salan [tesis](/tr/detay/tesis-748455/llms.txt) olsa da Türkiye’deki santrallerin toplam emisyonu da kayda değerdir. Örneğin, Afşin-Elbistan bölgesi, [hava kirliliği](/tr/detay/hava-kirliligi-c6678/llms.txt) ve sağlık sorunlarıyla sıkça gündeme gelir; 2022’de yapılan bir araştırmaya göre, bu bölgedeki PM10 seviyeleri Dünya Sağlık Örgütü sınırlarının üzerindedir. ### **Çevresel Etkileri Azaltma Çabaları** Kömürün çevresel [ayak](/tr/detay/ayak-4/llms.txt) izini azaltmak için teknolojiler geliştirilmektedir. Kömür yıkama, yanmadan önce kirleticileri azaltırken, baca gazı kükürt giderme (FGD) sistemleri kükürt dioksiti %99’a varan oranlarda temizler. Türkiye’de Soma ve Yeniköy santrallerinde FGD sistemleri kullanılmaktadır ancak eski santrallerde bu teknolojiler [yaygın](/tr/detay/yaygin-748456/llms.txt) değildir. Gazlaştırma, kömürü [gaza](/tr/detay/gaza-3/llms.txt) çevirerek hem verimliliği artırır hem de emisyonları düşürür. Taean Santrali’nde (Güney Kore) bu yöntemle 300 MW’lık bir kombine çevrim tesisi işletilmektedir. Türkiye’de ise gazlaştırma [henüz](/tr/detay/henuz/llms.txt) pilot aşamadadır. Karbon yakalama ve [depolama](/tr/detay/depolama-1df92/llms.txt) (CCS), CO2’yi [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) altına depolayarak emisyonları azaltmayı hedefler. ABD DOE, bu teknolojiyi mevcut santrallerde uygulamak için 40’tan fazla proje yürütürken Türkiye’de CCS [üzerine](/tr/detay/uzerine/llms.txt) çalışmalar sınırlıdır. Ancak [Zonguldak](/tr/detay/zonguldak-2/llms.txt)’ta karbon depolama potansiyeli üzerine araştırmalar devam etmektedir. ### **Gelecek Perspektifleri** Kömürün geleceği, yenilenebilir enerjiye geçişle şekillenmektedir. İngiltere, 2024’te kömür kullanımını sonlandırarak karbonsuzlaşmada öncü olmuşken Türkiye’de kömür bağımlılığı devam etmektedir. 2023 Ulusal Enerji Planı’na göre, Türkiye 2035’e kadar kömür kapasitesini [sabit](/tr/detay/sabit-751366/llms.txt) tutmayı ve [yenilenebilir enerji](/tr/detay/yenilenebilir-enerji-747701/llms.txt) payını %55’e çıkarmayı hedeflemektedir. Yonghungdo Santrali (Güney Kore) gibi hibrit modeller ([güneş](/tr/detay/gunes-3/llms.txt), rüzgar entegrasyonu), Türkiye için de ilham olabilir. Kömür yakıtlı termik santraller, Türkiye’de enerji güvenliği için vazgeçilmez bir rol oynasa da çevresel maliyetleri büyüktür. Afşin-Elbistan gibi santraller yüksek emisyonlarıyla dikkat çekerken iptal edilen projeler çevresel farkındalığın arttığını gösterir. [Modern](/tr/detay/modern-2/llms.txt) teknolojiler ve yenilenebilir enerjiye geçiş, kömürün geleceğini sürdürülebilir kılmada kritik olacaktır. ## Academic Sources and References 1. Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ). "18 Mart Çan Termik Santrali." Elektrik Üretim A.Ş. Erişim 20 Şubat 2025. https://www.euas.gov.tr/santraller/18-mart-can.Cates Enerji Sistemleri San. ve Tic. A.Ş. "Ana Sayfa." Cates Enerji Sistemleri. Erişim 20 Şubat 2025. https://www.cates.com.tr/.EKT Interactive. "Coal-Fired Power Plants." EKT Interactive. Erişim 20 Şubat 2025. https://ektinteractive.com/coal-fired-power-plants/.U.S. Geological Survey. "A Coal-Fired Thermoelectric Power Plant." Water Science School. Erişim 20 Şubat 2025. https://www.usgs.gov/special-topics/water-science-school/science/a-coal-fired-thermoelectric-power-plant.NESO Energy.How Does Coal Generate Electricity? Erişim 20 Şubat 2025. https://www.neso.energy/energy-101/electricity-explained/how-electricity-generated/how-does-coal-generate-electricity.