--- title: Kitabü'l-İzz ve'l-Menâfi slug: kitabul-izz-vel-menafi url: /detay/kitabul-izz-vel-menafi type: article language: Türkçe entity: primary: Kitabü'l-İzz ve'l-Menâfi type: article disambiguation: Kitabü'l-İzz ve'l-Menâfi': 17. yüzyıl Endülüslü denizci İbrahim Reis'in topçuluk üzerine yazdığı nadir eser. categories: - name: Tarih slug: tarih url: /kategori/tarih tags: - osmanlı askeri tarihi - topçuluk - havan topu - Ateşli silahlar - Askeri tarih author: Osman Yiğit created_at: 2024-11-10T13:32:57.723512+03:00 updated_at: 2025-04-17T14:17:37.626627+03:00 --- # Kitabü'l-İzz ve'l-Menâfi ## Article Content *Kitâbü’l-İzz ve’l-Menâfiʻ*, [tam](/tr/detay/tam/llms.txt) adıyla *Kitabü'l-İzz ve'l-Menâfiʻ li'l-Mücâhidîn fî Sebili'llâh bi'l-Müdâfiʻ* ([Savaş](/tr/detay/savas-3/llms.txt) Aletleriyle ve Toplarla [Allah](/tr/detay/allah-5/llms.txt) Yolunda Savaşmak İçin Menfaatler ve Kıymetler Kitabı), Endülüslü denizci ve topçu ustası Al-Rais İbrahim b. [Ahmed](/tr/detay/ahmed/llms.txt) Arribaş Al-Andalusi tarafından kaleme alınmıştır. Bu [eser](/tr/detay/eser-3/llms.txt), topçuluk ve savaş aletleri [üzerine](/tr/detay/uzerine/llms.txt) detaylı bilgiler sunar. İbrahim Reis, yaklaşık olarak 1550-1560 yılları arasında [Granada](/tr/detay/granada-2/llms.txt)'nın Nigüelas köyünde dünyaya gelmiştir. Müslümanların [Endülüs](/tr/detay/endulus-2/llms.txt)’ten [sürgün](/tr/detay/surgun-2/llms.txt) edilmesinden sonra Granada'dan Sevilla'ya [göç](/tr/detay/goc-2/llms.txt) etmiş ve burada İspanya'dan Amerika'ya değerli madenler taşıyan kalyonlarda çalışarak denizcilik ve topçuluk alanında pratik tecrübe edinmiştir. Ayrıca, gemilerde topçuluk uzmanlarının yaptığı toplantılara katılarak bu konuda yazılmış çeşitli eserleri inceleme fırsatı bulmuştur. İbrahim Reis, İspanya'da Müslümanlar ve Hristiyanlar arasında yaşanan bazı olaylar nedeniyle bir [süre](/tr/detay/sure-750120/llms.txt) hapsedilmiş, serbest bırakıldıktan sonra [Tunus](/tr/detay/tunus-3/llms.txt)'a geçmiştir. Tunus Beyi tarafından görevlendirilerek silahlandırılmış Endülüslü denizcilerin başına getirilmiş ve Hristiyanlarla [deniz](/tr/detay/deniz-750021/llms.txt) savaşlarına katılmıştır. Bir muharebede esir düşen İbrahim Reis, yedi yıl sonra özgürlüğüne kavuşarak Tunus’a dönmüştür. Halkulvad Kalesi’nde görev yaparak topçuluk bilgisini daha da derinleştirmiştir. Burada [top](/tr/detay/top-2/llms.txt) yapımı ve kullanımındaki zorlukları görerek bu konularda bir kitap [yazma](/tr/detay/yazma-2/llms.txt) ihtiyacı hissetmiş ve 1630 yılında başladığı eserini 1632’de tamamlamıştır. Eser, Aljamiado dilinde, yani [Arap](/tr/detay/arap/llms.txt) alfabesiyle yazılmış İspanyolca olarak kaleme alınmıştır. İbrahim Reis, *Kitabü’l-İzz ve’l-Menâfiʻ'*yi yazarken şu [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) kaynaklardan yararlanmıştır: - Louis Colloda’nın *Platica Manual de Artilleria* (Topçuluk Üzerine El Kitabı) adlı eseri (Milano, 1592), - Cristoval Lechuga’nın *Dicurso de la Artilleria* (Topçuluk Üzerine İnceleme) adlı eseri (Milano, 1611), - Diego Ufano’nun *Tratado de Artilleria* (Topçuluk Üzerine İnceleme) adlı eseri (Brüksel, 1613). İbrahim Reis, eserinde bu kitaplardan aldığı bilgilerle [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt) kendi tecrübelerini ve gözlemlerini de detaylı bir şekilde aktarmıştır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2024/11/21/wGdOE79ppQDaM3D7GzomYcGeH9AnueiM.jpg) *İbrahim Reis'in eserinde yer alan havan topuna dair yer alan çizimler. (Kaynak: Süleymaniye Ktb. Hafız Ahmed Paşa, nr. 1122, vrk. 71)* Eser, 1638 yılında Marakeş sultanları tercümanı olan Ahmed b. [Kasım](/tr/detay/kasim-748438/llms.txt) b. Ahmed el-Fakıh Kasım b. el-[Şeyh](/tr/detay/seyh-3/llms.txt) el-Hucri el-Endülüsî tarafından Arapçaya [tercüme](/tr/detay/tercume/llms.txt) edilmiştir. Mütercimin oğlu [Muhammed](/tr/detay/muhammed-2/llms.txt) [Hoca](/tr/detay/hoca-2/llms.txt) tarafından çoğaltılan Arapça nüshalar İslam dünyasına dağıtılmış, bir nüshası da Osmanlı Sultanı IV. Murad’a sunulmuştur. Elli babdan oluşan eser, topun doldurulması, mermilerin yörüngesi, taşınması ve mevziiye yerleştirilmesi [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) bilgilerin yanı [sıra](/tr/detay/sira-3/llms.txt) barutun icâdı ve ateşli silahların geliştirilmesi dair bilgilerde mevcuttur. Eserin Aljamiado dilindeki orijinal nüshası ise günümüze ulaşamamıştır. Bu eser, 1902 yılında Kahireli alim Ahmed Zeki [Paşa](/tr/detay/pasa-2/llms.txt) tarafından Hamburg’da düzenlenen XIII. Oryantalistler Kongresi’nde sunulmuş ve bu sunumun ardından [bilim](/tr/detay/bilim-2/llms.txt) dünyasında tanınmaya başlamıştır. ## Academic Sources and References 1. İbrahim Reis, el-İzzu ve’l-Menâfi’ li’l-Mücâhidîn fî Sebîli’llâh, trc. Muhammed Hoca, Süleymaniye Ktb., Hafız Ahmed Paşa, nr. 1122. 2. İhsanoğlu, Ekmeleddin, “Endülüs Menşeli Bazı Bilim Adamlarının Osmanlı Bilimine Katkıları”, BELLETEN 58/223 (Aralık 1994), 565-606.İHSANOĞLU, Ekmeleddin-ŞEŞEN, Ramazan-BEKAR, M. Serdar-GÜNDÜZ, Gülcan, Osmanlı Askerlik Literatürü Tarihi, c. I, İslam Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi (=IRCICA), İstanbul 2004, s. 19.DOSAY GÖKDOĞAN, Melek- DEMİR, Remzi, "İslâm ve Türk Uygarlığında Makine Tarihi" Dört Öge (14), 2018, 1-19.