--- title: Kıbrıs Katliamı slug: kibris-katliami url: /detay/kibris-katliami type: article language: Türkçe entity: primary: Kıbrıs Katliamı type: article disambiguation: Kıbrıs Katliamı: 1963-74 arası Kıbrıs Türklerine karşı Yunanistan destekli şiddet, soykırım ve etnik temizlik. categories: - name: Siyaset Ve Uluslararası İlişkiler slug: siyaset-ve-uluslararasi-iliskiler url: /kategori/siyaset-ve-uluslararasi-iliskiler tags: - Enosis - Kıbrıs Katliamı - Cengiz Topel - Rum - Kıbrıs - Türk Mukavemet Teşkilatı - EOKA - Katliam - türk author: Duygu Şahinler created_at: 2025-03-27T10:29:58.722945+03:00 updated_at: 2025-07-29T17:30:29.772444+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/03/27/5znssrdVogy95etZk83hKGjy9yCTi7ig.jpg --- # Kıbrıs Katliamı ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Kıbrıs Katliamı ![1726558.jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/03/27/XyvPpNKlKcXRqsZTVhleuaEMLMNExZfg.jpg) | Field | Value | |-------|-------| | EOKA’nın Kuruluşu | 1955 | | TMT Faaliyetleri | Milis eğitimi, Köy savunması, İkmal hatlarının korunması. Propaganda-savunma ağı, Sivil tahliyeleri, İngiliz ve Rum otoritelerine karşı siyasi denge. | | Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT) Kuruluşu | 1957 (Kıbrıslı Türkler tarafından.) | | EOKA Eylemleri | Saldırılar, Cinayetler, Tecavüzler, Köy baskınlarıı, Sivillere yönelik saldırılar | | EOKA Kurucusu | Georgios Grivas | | Adanın İlhak Edilmesi | 1914 | | Ada İngiltere’ye Kiralanması | 1878 | | Osmanlı’nın Kıbrısı Fethi | 1571 | ## Article Content **Kıbrıs Katliamı,** 1950’li yıllardan başlayarak özellikle 1963-1974 yılları arasında Kıbrıs'ta yaşayan [Türk](/tr/detay/turk/llms.txt) halkına yönelik olarak Yunanistan kaynaklı [Enosis](/tr/detay/enosis-752247/llms.txt)[^1]  ideali doğrultusunda gerçekleştirilen sistematik [zulüm](/tr/detay/zulum/llms.txt), şiddet, baskı, etnik temizlik ve soykırım hareketlerinin genel adıdır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/03/27/qA1FhiGdkDacA0YqntXy1WerhBKAG4ow.jpg) [(TRT)](https://www.trthaber.com/foto-galeri/kanli-noel-katliaminin-58-yili/41732/sayfa-16.html) ### **Tarihî Arka Plan** Kıbrıs Adası, 1571 yılında Osmanlı İmparatorluğu tarafından ele geçirilmiş ve yaklaşık 300 yıl boyunca Osmanlı hâkimiyetinde kalmıştır. Bu [dönem](/tr/detay/donem-3/llms.txt) boyunca Kıbrıs, arada kısmi gerginlikler yaşansa da genel olarak Türkler ve Rumların barış içinde yaşadığı kozmopolit bir [bölge](/tr/detay/bolge-2/llms.txt) olarak kalmıştır. Ancak, 1878 yılında adanın İngiltere’ye kiralanması ve I. [Dünya](/tr/detay/dunya-2/llms.txt) Savaşı’nın ardından fiilen İngiliz kolonisi hâline gelmesiyle [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt) adadaki dengeler Türklerin aleyhine bozulmaya başlamıştır​. Osmanlı'nın bölgeden çekilmesi ve I. Dünya Savaşı'nın ardından Yunanistan’ın **Megali İdea** (Büyük [Ülkü](/tr/detay/ulku-2/llms.txt)) çerçevesinde Bizans İmparatorluğu'nu yeniden canlandırma ideali, Enosis planıyla birleşmiştir. Bu birleşmenin bir sonucu olarak Kıbrıslı Rumların bir kısmının Yunanistan desteğiyle kurduğu [EOKA](/tr/detay/eoka-751619/llms.txt) tarafından adanın Yunanistan’a bağlanması yönünde sistematik çalışmalar başlatılmıştır​. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/03/27/bbbG4B6xMM6y0XnnGA1JOImIRCs4yjof.jpg) [(TRT)](https://www.trthaber.com/foto-galeri/kanli-noel-katliaminin-58-yili/41732/sayfa-5.html) #### **EOKA Örgütü ve Enosis Politikası** 1955 yılında, Yunan subayı Georgios Grivas tarafından kurulan **EOKA** (Ethniki Organosis Kyprion Agoniston - Kıbrıs Mücahitleri Ulusal Örgütü), ilk olarak İngilizlere karşı görünse de [kısa](/tr/detay/kisa/llms.txt) sürede asıl hedefinin Kıbrıs Türklerini adadan silmek ve adayı Yunanistan’a bağlamak olduğu açıkça ortaya çıkmıştır​. EOKA örgütü üyeleri, Türk köylerine baskınlar düzenlemiş, masum sivilleri katletmiş, kadınlara ve çocuklara yönelik saldırılar gerçekleştirmiştir. Bu dönemde Türk halkı, [can](/tr/detay/can-3/llms.txt) güvenliği tehlikesi altında yaşamaya başlamış, köylerden [göç](/tr/detay/goc-2/llms.txt) etmek zorunda kalmış ve kendi öz savunmasını sağlamak amacıyla EOKA'ya karşılık **Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT)'nı** kurulmuştur​. ### **Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT)** Kıbrıs Türk halkı, 1950’li yılların başlarından itibaren EOKA örgütü üyesi Rumların Enosis hedefi doğrultusunda artan baskı, tehdit ve saldırılarına karşı yalnızca sivil değil, örgütlü bir direniş ihtiyacı da duymaya başlamıştır. Bu bağlamda, **Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT)**, 1957 yılında Kıbrıslı Türkler tarafından kurulmuş; kısa sürede Türkiye Cumhuriyeti’nin aktif desteğiyle yeniden yapılandırılarak profesyonel bir savunma organizasyonuna dönüştürülmüştür​. #### **Kuruluş Amacı ve Yapısı** TMT, Enosis hedefiyle yola çıkan EOKA’nın saldırılarına karşı Kıbrıs Türk halkının can, [mal](/tr/detay/mal/llms.txt) ve namusunu korumak; toplumun moral gücünü ayakta tutmak; gerektiğinde askeri direnişi yönlendirmek amacıyla oluşturulmuştur. Teşkilat, [hücre](/tr/detay/hucre-2/llms.txt) tipi yapılanma modelini benimsemiş, gizliliğe ve disipline büyük [önem](/tr/detay/onem/llms.txt) vermiştir. Liderliği ilk olarak Albay Rıza Vuruşkan tarafından üstlenilen [örgüt](/tr/detay/orgut/llms.txt), sonrasında birçok Kıbrıslı Türk subayın ve [halk](/tr/detay/halk-2/llms.txt) önderinin katkısıyla genişlemiştir. TMT’nin bir diğer temel hedefi, Türklerin adada maruz kaldığı saldırı ve sindirme girişimlerine karşı örgütlü ve kararlı bir mukavemet hattı kurmak, halkın savunma refleksini bilinçli ve stratejik biçimde yönlendirmek olmuştur​. #### **Faaliyetleri** **1. **1957’den itibaren TMT mensupları, EOKA'nın Türk köylerine yönelik saldırılarını geri püskürtmek için silahlı direnişlerde bulunmuştur. **2. **Halkın savunma için silahlandırılması ve eğitilmesi amacıyla milis sistemini kurmuşlardır. **3. **En tehlikeli dönemlerde köyler arası iletişimi sağlamışlar ve ikmal hatlarını korumuşlardır. **4.** [Propaganda](/tr/detay/propaganda-2/llms.txt) ve karşı-propaganda faaliyetleri yürütmüş, Türk toplumunun direniş motivasyonunu pekiştirmişlerdir. **5.** TMT, aynı zamanda İngiliz idaresinin çifte standardına karşı Türk varlığını ve haklarını savunmak adına siyasi [denge](/tr/detay/denge-2/llms.txt) unsuru olmuş, özellikle 1958 sonrası dönemde Türkiye'nin Kıbrıs’a dair diplomatik girişimlerini destekleyici rol oynamıştır​. ### **Kanlı Noel (1963) ve TMT** Adanın iki halkı arasında uzlaşma çabaları sürerken, 21 [Aralık](/tr/detay/aralik-748440/llms.txt) 1963 gecesi tarihe **“Kanlı Noel”** olarak geçen büyük bir saldırı gerçekleşmiştir. Kıbrıslı Rumların bir kısmı ve EOKA öergütü üyeleri, Kıbrıs Cumhuriyeti’nin iki milletli [ortak](/tr/detay/ortak/llms.txt) yapısını [yok](/tr/detay/yok-749611/llms.txt) sayarak Türk mahallelerine saldırmış, kadın, [çocuk](/tr/detay/cocuk-2/llms.txt) ve yaşlı yüzlerce Türk’ü katletmişlerdir​. Bu katliamların başında **Başpiskopos Makarios** ve EOKA'nın [lider](/tr/detay/lider/llms.txt) kadrosu [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) almaktadır. Makarios’un yürüttüğü politika, yalnızca siyasi ayrımcılık değil, doğrudan etnik temizlik hedefi güden bir stratejiye dönüşmüştür. [Rum](/tr/detay/rum-2/llms.txt) radyolarında yayınlanan yayınlarda Türklerin adadan “kafaları kesilerek” atılması gerektiği alenen dile getirilmiştir​. Kanlı [Noel](/tr/detay/noel-2/llms.txt) (1963) olayları sonrası Türk toplumu, adanın çeşitli bölgelerinden çekilerek TMT'nin korumasında olan Türk kantonlarına sığınmıştır. Bu dönemde TMT’nin stratejik ağı daha da genişlemiş; EOKA üyesi Rumların silahlı güçleri ile yer yer sıcak çatışmalara girilmiş; köylerin savunması ve sivillerin tahliyesi teşkilat tarafından organize edilmiştir​. TMT, adanın kuzey kesiminde güvenli bölgeler oluşturarak ileride ilan edilecek olan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin temellerini atmıştır. Bu süreçte TMT, yalnızca bir askeri teşkilat değil, Türk toplumunun siyasi ve psikolojik direncinin sembolü hâline gelmiştir. Türkiye Cumhuriyeti [Milli](/tr/detay/milli/llms.txt) Savunma Bakanlığı, Türk Mukavemet Teşkilatı'na ilişkin olarak şu açıklamaları yapmıştır: > *"Rum terör örgütü EOKA’nın canice cinayetlerine ve soykırım girişimine karşı Kıbrıs Türkünün can ve mal güvenliğini korumak üzere kurulan Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT); 100 yıl önce yedi düvele karşı direnişi canlandıran Kuvayımilliye ruhunun bir tezahürüdür."*[^2]  #### **Akritas Planı ve Sistematik Temizlik** EOKA üyesi Rumlar tarafından hazırlanan ve daha sonra kamuoyuna da sızan **Akritas Planı**, adada yaşayan Türklerin siyasal, kültürel ve fiziki varlığını ortadan kaldırmaya yönelik detaylı bir soykırım planıdır. Plana göre; **1. **Kıbrıs Türklerinin anayasal hakları [adım](/tr/detay/adim-2/llms.txt) adım tırpanlanacak, **2. **Türk [nüfus](/tr/detay/nufus/llms.txt) sistematik biçimde izole edilerek etnik temizliğe tabi tutulacak, **3. **Kıbrıs Cumhuriyeti feshedilerek Enosis ilan edilecekti. Bu bağlamda yapılan harekatlarla 1963-1974 arasında birçok Türk köyü boşaltıldı, halk zorla göç ettirildi. 103 Türk köyü tamamen haritadan silindi, 30.000'den fazla Kıbrıslı Türk mülteci hâline geldi​. ### **Katliamın Sembol İsimlerinden Biri: Cengiz Topel** 8 [Ağustos](/tr/detay/agustos-748432/llms.txt) 1964'te Kıbrıs’ta Erenköy direnişi esnasında Türk Hava Kuvvetleri, Kıbrıs Türklerine yönelik yoğun EOKA saldırılarını durdurmak amacıyla **bir caydırma harekâtı** başlatmıştır. Bu harekâta katılan uçaklardan biri Yunan savunma hatları tarafından vurulmuş, uçağın pilotu [Cengiz Topel](/tr/detay/cengiz-topel-751522/llms.txt) paraşütle atlayarak hayatta kalmıştır. Ancak EOKA örgütü tarafından esir alınmış ve ertesi [gün](/tr/detay/gun-4/llms.txt) “hastanede hayatını kaybettiği” açıklanmıştır​. Gerçekte ise Topel'in örgüt üyeleri tarafından **işkenceyle şehit edildiği** yönündeki bilgiler açıkça belgelenmiştir. Özellikle 2010 yılında bir Rum gazetesinde yayımlanan habere göre, Cengiz Topel’in uçağını vuran ateşin, adaya gizlice gönderilen **“Faethon” isimli bir Yunan savaş gemisinden** açıldığı anlaşılmıştır​. Bu yaşadıklarının ardından Cengiz Topel, Kıbrıs Barış Harekâtı öncesi dönemde EOKA-Yunan katliamının [sembol](/tr/detay/sembol-2/llms.txt) isimlerinden biri olmuştur. [YouTube Video](https://www.youtube.com/watch?v=veA91e_7EWs) [(TRT Arşiv)](https://www.youtube.com/watch?v=veA91e_7EWs) ### **1974 Katliamları** 1974 yılında, Enosis’i gerçekleştirmek için Yunanistan destekli subaylar tarafından gerçekleştirilen **darbe** sonrası Kıbrıslı Türkler için yeni bir varoluş savaşı başlamıştır. EOKA-B tarafından birçok Türk köyü kuşatılmış, erkekler kurşuna dizilmiş, kadınlara sistematik tecavüzler uygulanmış ve çocuklar katledilmiştir. [Söz](/tr/detay/soz/llms.txt) konusu dönemde **Muratağa, Sandallar, Atlılar** [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) köylerde yapılan katliamlar [savaş](/tr/detay/savas-3/llms.txt) hukukunu aşan boyutlara ulaşmıştır. Bu köylerde yaşayan siviller topluca çukurlara gömülmüş, bazıları diri diri toprağa atılmıştır. Yaşananlar, uluslararası hukukta yer alan “soykırım” tanımını birebir karşılar hale gelmiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/03/27/g06iCtFw4BIIVBfTVaaFPbPs4Al1gD1C.jpg) [(TRT)](https://www.trthaber.com/foto-galeri/kanli-noel-katliaminin-58-yili/41732/sayfa-4.html) ### **Uluslararası Tepki ve Türkiye’nin Müdahalesi** Kanlı Noel ve 1974 katliamlarının ardından Türkiye, 1960 tarihli [Garanti](/tr/detay/garanti-749837/llms.txt) Antlaşması’na dayanarak 20 [Temmuz](/tr/detay/temmuz-748429/llms.txt) 1974’te **Kıbrıs Barış Harekâtı**nı başlatmıştır. Bu [harekât](/tr/detay/harekat-2/llms.txt), uluslararası hukuku esas alarak Kıbrıs Türk halkının fiziki varlığını kurtarmayı amaçlamıştır. Neticede harekat amacına ulaşmış, Türk ordusu bir işgal hareketine girişmeden [ada](/tr/detay/ada-748824/llms.txt) Türklerinin can güvenliği sağlandığında operasyona son vermiştir. Türkiye'nin müdahalesi olmadığı bir senaryoda, uzmanlar Kıbrıs Türklerinin adadan tamamen silinebileceğini ve bir milletin bütün olarak yok edilebileceğini açıkça ifade etmişlerdir. Kıbrıs Katliamı, yalnızca Türklere karşı işlenen bir dizi suçu değildir. Emperyal hayallerden, dinî fanatizmden ve etnik nefretten beslenen bir [devlet](/tr/detay/devlet-3/llms.txt) politikası olan Enosis'in bir sonucudur. EOKA, Enosis amacı uğruna siyasi bir [çözüm](/tr/detay/cozum/llms.txt) aramamış, adada yaşayan tüm Türkleri [düşman](/tr/detay/dusman-3/llms.txt) ilan ederek bu [hedef](/tr/detay/hedef-751630/llms.txt) uğruna binlerce insanı katletmiştir. Uluslararası [kamuoyu](/tr/detay/kamuoyu-2/llms.txt), bu dönemde büyük oranda sessiz kalmış, Birleşmiş Milletler gibi platformlarda ise Kıbrıslı Türklerin yaşadığı soykırım yeterince gündeme getirilmemiştir​. [Bugün](/tr/detay/bugun-2/llms.txt), Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin varlığı, bu katliamların bir daha yaşanmaması adına bir “varoluş teminatı” olarak görülmektedir. [YouTube Video](https://www.youtube.com/watch?v=xYzFP4T9hKQ) [Kıbrıs Türklerinin yaşadığı zulmü anlatan Bir Zamanlar Kıbrıs Dizisi (TRT)](https://www.youtube.com/watch?v=xYzFP4T9hKQ) #### **TMT’nin Tarihî Mirası** TMT, 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı’ndan sonra görevini tamamlayarak dağılmış ve yerine resmî askeri yapılar geçmiştir. Ancak teşkilatın mücadele yıllarında üstlendiği misyon, **Kıbrıs Türk halkının varlık savaşı** olarak tanımlanan dönemin [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) unsurlarından biri olarak tarihe geçmiştir. Neticede TMT, Kıbrıs Türklerinin kendi kaderlerini tayin etme hakkını kullanarak kurmuş oldukları Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin [tarihsel](/tr/detay/tarihsel-2/llms.txt) temeli olarak olarak kabul edimekte, anısı çeşitli törenler ve etkinliklerle yaşatılmaktadır. ## Academic Sources and References 1. Gökçü, Turgay Bülent. Kıbrıs’ta Rumların Gerçekleştirdiği 1974 Katliamları. Türk Dünyası Araştırmaları, Cilt 116, Sayı 228, Mayıs-Haziran 2017.Gürel, Aysuhan. Kıbrıs Sorunu ve Müdahil Devletlerin Politikalarının Değerlendirilmesi. Kıbrıs Dergisi, Sayı 14, Haziran 2024, ss. 27–40.Kaya, Ferhat. 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı’nın İzmir Yerel Basınına Yansımaları. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 24, Sayı 4, 2022, ss. 1375–1398.Oberling, Pierre. Kıbrıs Faciası. Çev. Fahir Armaoğlu. Lefkoşa: Kemal Rüstem and Brother Yayınevi, 1989.Özkan, Ali. Enosis, Kanlı Noel ve Birleşmiş Milletlerde Kıbrıs Sorununda Türkiye’ye Arnavutluk Desteği. The Journal of Academic Social Science Studies, Cilt 6, Sayı 2, Şubat 2013, ss. 765–796.TRT Arşiv. "Cengiz Topel" Son Erişim: 27.03.2025 https://www.youtube.com/watch?v=veA91e\_7EWsTRT Haber. "Kanlı Noel Katliamının 58 Yılı" Son Erişim: 27.03.2025 https://www.trthaber.com/foto-galeri/kanli-noel-katliaminin-58-yili/41732/sayfa-1.htmlTRT Haber. "Türk Mukavemet Teşkilatı Haberleri" Son Erişim: 27.03.2025 https://www.trthaber.com/etiket/turk-mukavemet-teskilati/Yiğit Yüksel, Dilek. Kıbrıs’ta Yaşananlar ve Türk Mukavemet Teşkilatı (1957–1964). Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Cilt 34, Sayı 98, Güz 2018, ss. 311–376. ## Citations [^1]: (Kıbrıs'ın Yunanistan’a ilhakı amacını ifade eden terim) [^2]: TRT. Son Erişim: 27.03.2025 https://www.trthaber.com/haber/gundem/msb-tmt-kuvayimilliye-ruhunun-bir-tezahurudur-653757.html