--- title: Keltepe Çiğdemi (Crocus keltepensis) slug: keltepe-cigdemi-crocus-keltepensis-b5286 url: /detay/keltepe-cigdemi-crocus-keltepensis-b5286 type: article language: Türkçe entity: primary: Keltepe Çiğdemi (Crocus keltepensis) type: article disambiguation: Keltepe Çiğdemi (Crocus keltepensis): Türkiye'nin endemik çiçeği. Nadir, koruma altında. categories: - name: Ekoloji, Botanik Ve Zooloji slug: ekoloji-botanik-ve-zooloji url: /kategori/ekoloji-botanik-ve-zooloji tags: - Crocus keltepensis - Keltepe Çiğdemi - Kritik Tehlike Altında - Endemik tür - Türkiye florası author: Zelal Çakar created_at: 2025-08-24T21:08:30.878520+03:00 updated_at: 2025-09-04T12:18:44.169538+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/08/24/EgFWWNadf51KVyB0ljZ5raIcC3hmbEW7.jpg --- # Keltepe Çiğdemi (Crocus keltepensis) ## KURE Information Cards ![white-crocus-7064223_1280.jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/08/24/uRBJ0odcxTI8klJ8JXH3TUzXmcTQRLhR.jpg) *Keltepe Çiğdemi (Crocus keltepensis)* | Field | Value | |-------|-------| | Koruma Durumu(ları) | Kritik Tehlike Altında (CR) | | Keşif Yılı(ları)(Metin) | 2014–2019 | | Aile | Çiğdemgiller (Iridaceae) | | Çiçeklenme Zamanı | Mart,Nisan | | Yayılış Alanı | Samanlı Dağları, Kartepe Zirvesi | | Keşif Yeri | Kocaeli, Kartepe | | Keşfeden | Doç. Dr. İbrahim Sırrı Yüzbaşıoğlu | ## Article Content [Keltepe Çiğdemi](/tr/detay/keltepe-saffron-crocus-keltepensis-c410c/llms.txt) (*Crocus keltepensis*), Türkiye’nin kuzeybatısında Kocaeli iline bağlı Kartepe (eski adıyla Keltepe) bölgesinde tanımlanmış, çiğdemgiller (Iridaceae) familyasına ait endemik bir türdür. Soğanlı bir geofit olan bu bitki, ilkbaharda çiçek açan [çiğdemler](/tr/detay/cigdem-d72e2/llms.txt) grubunda yer alır. Tür, sınırlı yayılış alanı, morfolojik özellikleri ve sadece tek bir popülasyondan bilinmesi nedeniyle bilimsel açıdan önem taşımaktadır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/08/24/tJwRNvKWDecqme1Ltj6yTR9qxwMFpiE4.jpg) *Keltepe Çiğdemi (AA)* ### **Sistematik Konumu** Cins *Crocus* Linnaeus (1753) dünya genelinde 200’ün üzerinde türü kapsar ve bu türlerin yaklaşık yarısı Türkiye’de görülür. Türkiye, 140 civarında takson ile bu cinsin en zengin dağılım merkezlerinden biridir. *Crocus keltepensis*, *Crocus* cinsi içinde **sect. Nudiscapus ser. Biflori** grubuna dahil edilmiştir. Yakın akrabalık ilişkisi özellikle *Crocus pulchricolor* türü ile kurulmuştur. ### **Keşif ve Adlandırma** Kartepe zirvesinde bulunan ilk örnekler 1974 yılında Asuman Baytop ve Ertan Tuzlacı tarafından toplanmış, bu materyaller İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Herbaryumu’nda saklanmıştır. İngiliz botanikçi Brian Mathew bu örnekleri *Crocus biflorus*’un bir alt türü olarak değerlendirmiştir. Ancak sonraki çalışmalar, Keltepe popülasyonunun farklı bir tür olduğunu göstermiştir. 2014–2019 yılları arasında yapılan arazi ve laboratuvar araştırmaları sonucunda türün bağımsız bir takson olduğu ortaya konmuş ve 2019’da bilimsel olarak tanımlanarak “*Crocus keltepensis*” adıyla literatüre girmiştir. Tür adı, keşfin yapıldığı Keltepe’den türetilmiştir. ### **Morfolojik Özellikler** Soğanı 1–1,5 cm çapında, dış tunikleri zar gibi ya da deri görünümlü olup tabanda belirgin dişli halkalar taşır. Yapraklar 3–6 adet olup koyu yeşil renkte ve 1,5–2,2 mm genişliğindedir; kenarları seyrek kirpiklidir ve ortada beyaz bir şerit bulunur. Çiçekler 1–2 adet, soluk ya da koyu leylak rengindedir. Perigon parçaları 30–39 mm uzunluğa ulaşabilir. Boğaz kısmı sarı–turuncu renktedir. Anterler sarı, 13–16 mm uzunluğunda, stilus ise turuncu renkte ve üç kola ayrılmıştır. Meyveler toprak seviyesinde oluşan mor renkli kapsüllerdir. Tohumlar açık kahverengi, yumurta biçimli ve belirgin kanatlı yapıdadır. ### **Benzer Türlerle Karşılaştırma** *Crocus keltepensis* morfolojik olarak en çok *Crocus pulchricolor* ile benzerlik gösterir. Ancak çiçek rengi, soğan tuniklerinin yapısı, yaprak genişliği, çiçek parçalarının boyutları ve tohum yüzey özellikleri bakımından ondan ayrılır. Örneğin *C. keltepensis*’in çiçekleri tek renkli ve leylak tonlarında iken, *C. pulchricolor*’da çiçek tabanında koyu mor lekeler bulunur. Ayrıca tohum yapıları arasında da belirgin farklar vardır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/08/24/eobvRqr7sFTfKefURHhGiYFS3Kaw8q2J.jpg) *Keltepe Çiğdemi (Pixel)* ### **Yayılış ve Habitat** Tür yalnızca Kocaeli ili Kartepe zirvesinde, 1500–1650 metre rakımlarda yayılış gösterir. Habitatı çayır alanlar ve kayalık açıklıklardır. Orman örtüsü altında örneklere rastlanmamıştır. Yayılış alanı son derece sınırlı olup bilinen tek popülasyonu mevcuttur. ### **Ekoloji ve Korunma Durumu** *Crocus keltepensis*’in yaşadığı alan küçük bir yüzölçüme sahiptir ve dağılımı 10 km²’den daha dar bir alana sıkışmıştır. Türün bilinen tek popülasyonu, geçmişte televizyon vericisi inşaatı ve günümüzde kayak tesisi faaliyetleri gibi insan etkileriyle habitat kaybına uğramıştır. Bu nedenlerle Uluslararası Doğa Koruma Birliği ([IUCN](/tr/detay/endemizm-24bac/llms.txt)) kriterlerine göre “Kritik Tehlike Altında (CR)” kategorisinde değerlendirilmiştir. ### **Türkiye Florasındaki Önemi** Türkiye, yaklaşık 3.700 [endemik bitki](/tr/detay/endemik-bitkiler-faba1/llms.txt) türüyle Avrupa’nın en zengin florasına sahip ülkelerinden biridir. Çiğdemler açısından da dünya genelinde önde gelmekte olup yaklaşık 140 takson ile bu cinsin küresel çeşitliliğinde önemli bir paya sahiptir. *Crocus keltepensis* bu çeşitliliğin önemli örneklerinden biridir. Hem bölgesel hem de ulusal ölçekte korunması gereken bir gen kaynağıdır ve Türkiye’nin floristik zenginliğini yansıtan özgün türlerden biridir. ## Academic Sources and References 1. Anadolu Ajansı. “Keşfettiği endemik bitki türü 'Keltepe Çiğdemi' adıyla literatüre girdi.” Anadolu Ajansı, 25 Nisan 2020. Erişim 24 Ağustos 2025. https://www.aa.com.tr/tr/bilim-teknoloji/kesfettigi-endemik-bitki-turu-keltepe-cigdemi-adiyla-literature-girdi/1818043.Pixabay. “Beyaz Çiğdem, Beyaz Çiçekler, Çiğdem görseli.” Pixabay, March 15, 2022. Erişim 24 Ağustos 2025. https://pixabay.com/tr/photos/beyaz-%C3%A7i%C4%9Fdem-beyaz-%C3%A7i%C3%A7ekler-%C3%A7i%C4%9Fdem-7064223/.Pixabay. “Çiğdem, Bal Arısı, Böcek görseli.” Pixabay, December 22, 2021. Erişim 24 Ağustos 2025. https://pixabay.com/tr/photos/%C3%A7i%C4%9Fdem-bal-ar%C4%B1s%C4%B1-b%C3%B6cek-%C3%A7i%C3%A7e%C4%9Fi-6879700/.Yüzbaşıoğlu, İbrahim Sırrı. “Crocus keltepensis (Iridaceae), a New Crocus Species from the Highest Part of the Samanlı Mountains, NW Turkey.” ResearchGate. Erişim 24 Ağustos 2025. https://www.researchgate.net/profile/Sirri-Yuezbasioglu/publication/336012690\_Crocus\_keltepensis\_Iridaceae\_a\_new\_Crocus\_species\_from\_the\_highest\_part\_of\_the\_Samanli\_Mountains\_NW\_Turkey/links/5d91e945a6fdcc2554a6fa63/Crocus-keltepensis-Iridaceae-a-new-Crocus-species-from-the-highest-part-of-the-Samanli-Mountains-NW-Turkey.pdf. ## Related Articles - [Hint yağı bitkisi (Ricinus communis L.)](//detay/hint-yagi-bitkisi-ricinus-communis-l-9e60b/llms.txt)