--- title: Karkamış (İlçe) slug: karkamis-ilce-f0ed5 url: /detay/karkamis-ilce-f0ed5 type: article language: Türkçe entity: primary: Karkamış (İlçe) type: article disambiguation: Gaziantep'in tarihi Karkamış ilçesi; antik kent, stratejik konumu ve zengin tarihiyle büyüleyici. categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur - name: Seyahat Ve Turizm slug: seyahat-ve-turizm url: /kategori/seyahat-ve-turizm - name: Coğrafya slug: cografya-2 url: /kategori/cografya-2 tags: - antep - İlçe - Karkamış author: Muhammed Samed Acar created_at: 2025-04-09T10:47:04.511477+03:00 updated_at: 2025-04-17T09:52:56.350906+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/09/ThH9gX2jt5ij0Q0ZnTzYzfJmk0BJS0P3.jpg --- # Karkamış (İlçe) ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Karkamış (İlçe) ![4-1108709633-1.jpeg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/09/alIUihGxoZrbC0RIc8p1aoJRNCh92h6B.jpeg) | Field | Value | |-------|-------| | Yüz Ölçümü(Metin) | 341.000 m² | | Uzaklık(lar) | Gaziantep il merkezine 75 km | | Rakım(lar)(Metin) | 365 metre | | Akarsular | Fırat Nehri (ana akarsu), Karkamış, Kelekli ve Elifoğlu dereleri | | Arazi Yapısı | %95 tarıma elverişli düz ovalar (Barak Ovası); kuzeydoğuda engebeli Aşağı Barak Ovası | | Konum | Güneydoğu Anadolu Bölgesi,Türkiye,Gaziantep | ## Article Content **Karkamış**, Türkiye’nin Gaziantep iline bağlı bir ilçedir. Tarihî ve coğrafi özellikleriyle dikkat çeken bu ilçe antik çağlardan kalan zengin mirası ve [modern](/tr/detay/modern-2/llms.txt) dönemde stratejik sınır konumunda olmasıyla [önem](/tr/detay/onem/llms.txt) taşımaktadır. ### **Tarihçe** Karkamış’ın tarihi iki farklı şekilde ele alınabilir: [Kadim](/tr/detay/kadim/llms.txt) uygarlıklara [ev](/tr/detay/ev-2/llms.txt) sahipliği yapmış eski Karkamış ve onun mirasını devralan günümüz Karkamış’ı. Eski Karkamış, Fırat Nehri’nin [sağ](/tr/detay/sag/llms.txt) kıyısındadır ve bugünkü Türkiye-Suriye sınırının kesiştiği noktada kurulmuştur. Mezopotamya, [Anadolu](/tr/detay/anadolu-4/llms.txt) ve Mısır yollarının kavşağında [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) alması, burayı tarih boyunca stratejik bir [merkez](/tr/detay/merkez/llms.txt) hâline getirmiştir. [Neolitik](/tr/detay/neolitik/llms.txt) devirlerden itibaren yerleşim gören Karkamış, özellikle M.Ö. 2000’li yıllarda en parlak dönemini yaşamıştır. İlk defa [çivi](/tr/detay/civi-749659/llms.txt) yazısı vesikalarında Mari arşivlerinde adı geçen [kent](/tr/detay/kent/llms.txt), Hammurabi devrinde Mari’ye tabi bir [şehir](/tr/detay/sehir-3/llms.txt) olarak bilinmekteydi. Hititler, Mitanniler, Mısırlılar, Asurlular [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) pek çok uygarlık bu bölgeye hâkim olmuş; Kadeş Savaşı ve tarihin ilk yazılı anlaşması olan Kadeş Anlaşması burada gerçekleşmiştir. Hitit İmparatorluğu döneminde (M.Ö. 1400-1350) Şuppiluliuma I tarafından fethedilen Karkamış, imparatorluğun Suriye’deki [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) bir yönetim merkezi olmuştur. M.Ö. 1200’lerde Muşki (Frig) istilalarıyla Hitit İmparatorluğu’nun çöküşünden sonra Geç Hitit Krallığı’nın merkezi hâline gelen kent, surlarla çevrili bir yapıya kavuşmuş ve [komşu](/tr/detay/komsu-2/llms.txt) krallıklarla ticari-siyasi ilişkiler geliştirmiştir. M.Ö. 717’de Asur Kralı Sargon II tarafından yakılıp yıkılan Karkamış, Asur eyaleti hâline gelmiştir. Daha sonraki dönemlerde Babil, Pers, Roma, Bizans ve [Arap](/tr/detay/arap/llms.txt) egemenliklerine giren [bölge](/tr/detay/bolge-2/llms.txt), Orta [Çağ](/tr/detay/cag-4/llms.txt)’da Selçuklu Türkleri ve [Memlükler](/tr/detay/memlukler/llms.txt) tarafından yönetilmiştir. Karkamış, Osmanlı döneminde 1516’daki Mercidabık Zaferi ile Yavuz Sultan Selim tarafından fethedilmiştir. 17. yüzyıl sonunda Türkleştirme siyasetiyle ilişkili olarak Orta Anadolu’dan getirilen [Türk](/tr/detay/turk/llms.txt) aşiretleri bölgeye iskân edilmiştir. 19. yüzyılda Hicaz-[Bağdat](/tr/detay/bagdat-2/llms.txt) demiryolu projesiyle yeniden canlanan bölge, Birinci [Dünya](/tr/detay/dunya-2/llms.txt) Savaşı ve Kurtuluş Savaşı yıllarında Fransız işgaline karşı direnişin önemli noktalarından biri olmuştur. 20 [Ekim](/tr/detay/ekim-748436/llms.txt) 1921 [Ankara](/tr/detay/ankara-2/llms.txt) Antlaşması ile Türkiye-Suriye sınırı çizilmiş, Karkamış sınırın sıfır noktasında kalmıştır. Cumhuriyet döneminde önce nahiye, 1990’da ise ilçe statüsüne kavuşmuştur. Antik Karkamış, 1876’da İngiliz Hogarth tarafından keşfedilmiş, 1912-1915 ve 1923’te yapılan kazılarla ortaya çıkarılmıştır. Buluntular, “Carchemish 123” adlı üç ciltlik eserde yayımlanmıştır. Günümüzde antik kent, mayınlı [askerî](/tr/detay/askeri-2/llms.txt) bölgede yer aldığından ziyarete kapalıdır. ### **Coğrafi Yapı** Karkamış, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde, Gaziantep il merkezine 75 km uzaklıkta yer alır. Yüzölçümü 341.000 m² (341 km²), rakımı ise 365 metredir. İlçenin doğusunda Fırat Nehri, batısında Oğuzeli ilçesi, kuzeyinde Nizip ilçesi, güneyinde ise Suriye bulunur. Coğrafi konumu 36°37' kuzey enlemi ile 37°38' [doğu](/tr/detay/dogu-751789/llms.txt) boylamı arasındadır. İlçe topraklarının %95’i tarıma elverişli düz ovalardan oluşur. Gaziantep Ovası’nın devamı niteliğindeki Barak Ovası, Fırat Nehri ve Suriye sınırına doğru alçalır. Ancak Birecik sınırında ve kuzeydoğuda yer alan Aşağı Barak Ovası engebeli bir yapıya sahiptir. Bölgenin en önemli akarsuyu, Karkamış ile Birecik arasındaki sınırı oluşturan ve Suriye’ye akan Fırat Nehri’dir. Fırat’a bağlı Karkamış, Kelekli ve Elifoğlu dereleri gibi irili ufaklı [dere](/tr/detay/dere-2/llms.txt) yatakları da mevcuttur. ### **İklim ve Bitki Örtüsü** Kaynaklarda Karkamış’ın iklimine dair doğrudan [bilgi](/tr/detay/bilgi-4/llms.txt) verilmemektedir [fakat](/tr/detay/fakat/llms.txt) Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin genel iklim özellikleri üzerinden çıkarım yapılabilir. Bölge, genellikle karasal iklim ile Akdeniz iklimi arasında bir geçiş özelliği gösterir; yazlar sıcak ve [kurak](/tr/detay/kurak-03cac/llms.txt), kışlar ise soğuk ve yağışlıdır. [Bitki](/tr/detay/bitki-2/llms.txt) örtüsü açısından, tarıma elverişli ovaların hâkim olduğu ilçede step bitki örtüsü yaygındır. Fırat Nehri ve çevresindeki dere yatakları, yerel bitki çeşitliliğini destekler ancak doğal [orman](/tr/detay/orman-750517/llms.txt) örtüsü sınırlıdır. ### **Sosyal Yapı** Karkamış’ın sosyal yapısı, tarih boyunca farklı kültürlerin etkisiyle şekillenmiştir. Osmanlı döneminde 1691’de uygulanan iskân politikası, Orta Anadolu’dan getirilen Türk aşiretlerinin bölgeye yerleştirilmesiyle Türkleşme sürecini başlatmıştır. Bu süreçte ortaya çıkan Barak folkloru, şiirler, türküler ve menkıbelerle zengin bir kültürel miras oluşmuştur. Karkamış, Barak kültürünün merkezlerinden biri olarak kabul edilir. Cumhuriyetin ilk yıllarında 1926’da açılan [okul](/tr/detay/okul-2/llms.txt), sosyal gelişimin önemli bir adımıdır. 1961’de [belediye](/tr/detay/belediye-4/llms.txt) teşkilatının kurulması ve 1990’da ilçe statüsü kazanması, sosyal yapının modernleşmesine katkı sağlamıştır. ### **Ekonomik Yapı** Karkamış’ın ekonomisi, coğrafi yapısının tarıma elverişli olmasından dolayı büyük ölçüde tarıma dayanır. İlçenin %95’i tarım arazisi olan düz ovalarda tahıl, [pamuk](/tr/detay/pamuk-2/llms.txt) ve sebze üretimi öne çıkar. Fırat Nehri’nin sulama olanakları tarımsal verimliliği artırmaktadır. Ayrıca 19. yüzyılda inşa edilen Hicaz-Bağdat demiryolu ve Fırat üzerindeki 870 metrelik [köprü](/tr/detay/kopru-3/llms.txt), Karkamış’ı önemli bir ulaşım ve [ticaret](/tr/detay/ticaret-3/llms.txt) merkezi hâline getirmiştir. 2009’da modernize edilen Karkamış-Çobanbey demiryolu hattı, [Avrupa](/tr/detay/avrupa-2/llms.txt) ile [Ortadoğu](/tr/detay/ortadogu-2/llms.txt) arasındaki taşımacılığı destekleyerek bölge ekonomisine katkı sağlamaktadır. Sınır kenti olması, ticareti de hareketlendiren bir faktördür. ### **Turizm Potansiyeli** Karkamış, zengin tarihî ve arkeolojik mirasıyla büyük bir turizm potansiyeline sahiptir. Antik Karkamış Kenti, Hitit-Asur üslubundaki kabartmaları, tapınak kalıntıları ve Hilani tipi yapılarıyla Yakındoğu arkeolojisinin en önemli merkezlerinden biridir. Ancak mayınlı askerî bölgede yer alması nedeniyle ziyarete kapalıdır ve Genelkurmay Başkanlığından izin gerektirir. Tarihî Karkamış Tren Garı ve Fırat Nehri üzerindeki 870 metrelik demiryolu köprüsü, endüstriyel miras açısından dikkat çeker. İlçeye bağlı köylerdeki höyükler (Akçaköy, Arıkdere, Ayıldız, Beşkılıç, Çiftlik, Subağı, Kelekli, Yazır) de arkeolojik turizm için potansiyel barındırır. Bu höyükler, 1994’te korunması gerekli taşınmaz [kültür](/tr/detay/kultur-2/llms.txt) varlığı olarak [tescil](/tr/detay/tescil/llms.txt) edilmiştir. ### **Demografik Yapı** Karkamış’ın demografik yapısına dair kaynaklarda kesin bir [nüfus](/tr/detay/nufus/llms.txt) verisi bulunmamakla [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt) 36 köye sahip bir ilçe olduğu belirtilmiştir. Osmanlı döneminde Türkleştirme politikalarıyla Türk nüfusu artmış ancak Kurtuluş Savaşı sonrası Suriye sınırında kalan Türk aileler nedeniyle [göç](/tr/detay/goc-2/llms.txt) hareketleri yaşanmıştır. Günümüzde ilçe, tarım ve sınır ticaretiyle geçinen bir nüfusa ev sahipliği yapar. Barak kültürü, demografik yapının etnik ve kültürel kimliğini şekillendiren temel unsurdur. Karkamış, tarihin ve bereketin kucaklaştığı bir ilçe olarak, antik geçmişinden modern dönemdeki stratejik konumuna kadar uzanan zengin bir yelpazede önemini korumaktadır. Tarım, ticaret ve sınır kenti kimliğiyle gelişimini sürdüren Karkamış, turizm potansiyelinin değerlendirilmesiyle daha da öne çıkabilir. ## Academic Sources and References 1. Gaziantep Büyükşehir Belediyesi. “Karkamış.” Son Erişim: 8 Nisan 2025. https://www.gaziantep.bel.tr/tr/ilceler/karkamis.Gaziantep Valiliği. “Karkamış.” Son Erişim: 8 Nisan 2025. http://www.gaziantep.gov.tr/karkamis.Karkamış Belediyesi. “Coğrafya.” Son Erişim: 8 Nisan 2025. https://www.karkamis.bel.tr/karkamis-cografya-5.html.Karkamış Kaymakamlığı. “Genel Coğrafya ve Yeryüzü Şekilleri.” Son Erişim: 8 Nisan 2025. http://www.karkamis.gov.tr/genel-cografya-ve-yeryuzu-sekilleri.Karkamış Kaymakamlığı. “Tarih.” Erişim 8 Nisan 2025. http://www.karkamis.gov.tr/tarih.Karkamış Kaymakamlığı. “Ören Yerleri.” Son Erişim: 8 Nisan 2025. http://www.karkamis.gov.tr/turizm.