--- title: Karkamış (Antik Kent) slug: karkamis-antik-kent-c008e url: /detay/karkamis-antik-kent-c008e type: article language: Türkçe entity: primary: Karkamış (Antik Kent) type: article disambiguation: Karkamış Antik Kenti: Türkiye-Suriye sınırında, Fırat'ın batı kıyısında bulunan tarihi bir yerleşim. Mezopotamya ve Anadolu uygarlıklarının buluşma noktası. categories: - name: Seyahat Ve Turizm slug: seyahat-ve-turizm url: /kategori/seyahat-ve-turizm - name: Arkeoloji slug: arkeoloji url: /kategori/arkeoloji - name: Tarih slug: tarih url: /kategori/tarih tags: - Antik kent - Hitit - Karkamış author: Meryem Şentürk Çoban created_at: 2025-04-10T11:06:19.539976+03:00 updated_at: 2025-04-17T09:49:42.469468+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/10/okbAVMdesGTCyxySS525QVNrCdIdrOqX.jpg --- # Karkamış (Antik Kent) ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Karkamış Antik Kenti ![20170210161748638_kargamis_2.jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/10/lIQobptUHhEGfcOh9XdplNIgJd691Vnx.jpg) | Field | Value | |-------|-------| | Rakım(lar)(Metin) | 300–400 m | | Su Kaynakları | Fırat Nehri, Nizip Çayı, Elmalı Deresi | | Arkeolojik Bulgular | Kabartmalar, Hiyeroglif yazıtlar, Aslan heykelleri, Hitit; Asur ve Babil etkili taş eserler, Kişisel eşyalar, Silahlar, Süs nesneleri | | Mimari Yapılar | Yukarı şehir (akropol), Aşağı şehir, Sur duvarları, Tapınaklar, Anıtsal giriş kapıları, Mezarlar | | En Parlak Dönemi | itit ve Geç Hitit dönemleri (M.Ö. 1600–700) | | Medeniyetler | Ebla Krallığı, Babil İmparatorluğu, Hitit İmparatorluğu, Geç Hitit Şehir Devleti (Karkamış Krallığı), Asur İmparatorluğu, Pers İmparatorluğu, Roma İmparatorluğu, Bizans İmparatorluğu, Araplar, Selçuklular, Memlükler, Osmanlı İmparatorluğu | | Sürekli İskan | Prehistorik dönemden günümüze | | Yerleşim Tarihi | Neolitik Çağ (yaklaşık M.Ö. 8000) | | Konum | Karkamış,Türkiye-Suriye Sınırı,Gaziantep | ## Article Content Karkamış Antik Kenti, Türkiye-Suriye sınırında, [Gaziantep](/tr/detay/gaziantep-il-4/llms.txt) iline bağlı [Karkamış](/tr/detay/karkamis-ilce-f0ed5/llms.txt) ilçesinin güneydoğusunda, [Fırat](/tr/detay/firat-2/llms.txt) Nehri’nin [batı](/tr/detay/bati-4/llms.txt) kıyısında [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) alan tarihî bir yerleşim alanıdır. Antik [kent](/tr/detay/kent/llms.txt); coğrafi konumu, jeopolitik stratejisi ve kültürel birikimiyle [Anadolu](/tr/detay/anadolu-4/llms.txt) ve Mezopotamya uygarlıkları arasında [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) bir geçiş noktası olmuş, tarih boyunca pek çok büyük medeniyetin dikkatini çekmiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/10/i2PHdSkmVPdNlxzuaRbyJpQ59cPwCw3U.jpg) *Karkamış Antik Kenti'nden bir kabartma - Karkamış Belediyesi* ### **Coğrafya** Karkamış, Barak Ovası’nın Fırat Nehri’ne ulaştığı noktada, 300-400 metre [rakım](/tr/detay/rakim-750024/llms.txt) aralığında konumlanmış olup verimli topraklara ve bol [su](/tr/detay/su-4/llms.txt) kaynaklarına sahiptir. Fırat Nehri başta olmak üzere Nizip Çayı ve Elmalı Deresi [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) doğal su kaynakları, yerleşmenin hem tarih öncesi hem de tarihi çağlardaki sürekli iskânını mümkün kılmıştır. [Bölge](/tr/detay/bolge-2/llms.txt), Güneydoğu Anadolu step ikliminin etkisi altındadır; yazları sıcak ve [kurak](/tr/detay/kurak-03cac/llms.txt), kışları ise serin ve daha az yağışlıdır​. ### **Tarihçe** Karkamış, Mezopotamya ile Anadolu arasındaki geçiş bölgesinde, Fırat Nehri'nin batı kıyısında yer alan [kadim](/tr/detay/kadim/llms.txt) bir yerleşimdir. Günümüzde Türkiye-Suriye sınırının sıfır noktasında yer alan antik kent, tarih boyunca birçok büyük uygarlığın egemenliğine girmiştir. Yerleşimin tarihi, [Neolitik](/tr/detay/neolitik/llms.txt) [Çağ](/tr/detay/cag-4/llms.txt)’a, yaklaşık M.Ö. 8000’lere kadar uzanır ve günümüze dek kesintisiz bir iskan süreciyle dikkat çeker​. #### **Erken Dönem Yerleşimi ve Hitit Egemenliği** Karkamış'ın arkeolojik kazılarla tespit edilen ilk yerleşim izleri, Neolitik ve Kalkolitik Çağlara kadar inmektedir. Kent, M.Ö. 3. binyılın ortalarında özel bir [önem](/tr/detay/onem/llms.txt) kazanmasa da M.Ö. 2000'lerde Orta Tunç Çağı ile [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt) ön plana çıkmıştır. Bu dönemde Babil hakimiyeti altına girdiği anlaşılmaktadır. M.Ö. 1600'lü yıllarda ise Hititler tarafından ele geçirilmiş ve M.Ö. 14. yüzyılda Hititlerin Suriye’deki ileri karakolu olarak önemli bir [şehir](/tr/detay/sehir-3/llms.txt)-[devlet](/tr/detay/devlet-3/llms.txt) halini almıştır​. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/10/iDVGmKQj5cE3pvckuTjG6ElkNkVqfIY0.jpg) *Karkamış Antik Kenti'nden bir kabartma - Karkamış Belediyesi* Karkamış, Hitit İmparatorluğu’nun yıkılmasının ardından Geç Hitit döneminde [bağımsız](/tr/detay/bagimsiz-2/llms.txt) bir krallık olarak öne çıkmıştır. Bu [dönem](/tr/detay/donem-3/llms.txt), kentin hem siyasi hem kültürel bakımdan en güçlü olduğu [zaman](/tr/detay/zaman-2/llms.txt) dilimidir. M.Ö. 12. yüzyıldan itibaren kent, bölgedeki en güçlü şehir devletlerinden biri haline gelmiş ve [ticaret](/tr/detay/ticaret-3/llms.txt), savunma ve yönetim açısından önemli işlevler üstlenmiştir. Bu süreçte 30 bin civarında nüfusa sahip olduğu tahmin edilmektedir​. #### **Asur ve Sonraki Egemenlikler** M.Ö. 8. yüzyıldan itibaren Karkamış, Asur etkisi altına girmiştir. M.Ö. 604 yılında Babil Kralı II. Nebukadnezar tarafından istila edilen kent, bu tarihten itibaren Hitit sonrası şehir devleti niteliğini kaybetmiştir. Asur dönemini takip eden yüzyıllarda ise kent Roma ve Bizans hâkimiyetinde varlığını sürdürmüştür. Orta Çağ’da Karkamış, Bizans ve Araplar tarafından yönetilmiş, ardından Selçuklu Türkleri ve [Memlükler](/tr/detay/memlukler/llms.txt) tarafından ele geçirilmiştir​. #### **Osmanlı ve Modern Dönem** 1516 yılında Osmanlı egemenliğine giren Karkamış, bu dönemde [küçük](/tr/detay/kucuk-750344/llms.txt) bir mezra olarak kayıtlara geçmiştir. 17. yüzyılın sonlarında Osmanlıların uyguladığı iskân politikasıyla Barak aşireti buraya yerleştirilmiştir. 19. yüzyılda demiryolu inşasıyla birlikte yerleşim önem kazanmıştır. I. [Dünya](/tr/detay/dunya-2/llms.txt) Savaşı sırasında İngiliz arkeologlar tarafından yapılan kazılar ile kent yeniden gündeme gelmiş, [savaş](/tr/detay/savas-3/llms.txt) sonrası bölge Fransız işgaline uğramış ancak 1920’de bu işgal sonlandırılmıştır. 1921 [Ankara](/tr/detay/ankara-2/llms.txt) Antlaşması ve 1923 Lozan Antlaşması ile çizilen sınır neticesinde antik kentin yarısı Türkiye, diğer yarısı ise Suriye sınırlarında kalmıştır. ### **Mimari Yapılar ve Arkeolojik Buluntular** Karkamış Antik Kenti, Neolitik Çağ’dan itibaren kesintisiz yerleşime [sahne](/tr/detay/sahne-3/llms.txt) olmuş, Hitit ve Geç Hitit dönemlerinde ise büyük bir şehir-devlet olarak gelişmiştir. Bu [uzun](/tr/detay/uzun/llms.txt) [tarihsel](/tr/detay/tarihsel-2/llms.txt) [süreç](/tr/detay/surec-2/llms.txt) içinde kentte ortaya çıkarılan mimari yapılar ve arkeolojik buluntular, bölgenin kültürel zenginliğini gözler önüne sermektedir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/10/rlOjcg0Q9DcpPhLZGy4OV6mc6GSK2lTc.jpg) *Karkamış Antik Kenti - Karkamış Belediyesi* #### **Mimari Yapılar** Antik kentin yerleşimi, [höyük](/tr/detay/hoyuk-750734/llms.txt) olarak adlandırılan doğal yükselti [üzerine](/tr/detay/uzerine/llms.txt) kurulmuştur. Kentin [ana](/tr/detay/ana-751169/llms.txt) yapıları, yukarı şehir (akropol) ve aşağı şehir olmak üzere iki ana bölüme ayrılmıştır. Özellikle Geç Hitit döneminde, şehrin genişlemesiyle birlikte aşağı şehir de surlarla çevrilmiş ve savunma açısından bütünlük sağlanmıştır. Kentteki yerleşim tabakaları incelendiğinde Hitit öncesi, Orta Hitit ve Geç Hitit dönemlerine ait mimari izler ayırt edilebilmektedir​. Arkeolog [Sir](/tr/detay/sir/llms.txt) Leonard Woolley’nin kazılarında, kalenin bulunduğu tepede farklı dönemlere ait yerleşim izleri tespit edilmiştir. Prehistorik döneme tarihlenen basit yapılarla başlayan mimari gelişim, Geç Hitit döneminde savunma duvarları, tapınak yapıları ve anıtsal giriş kapılarıyla karmaşık ve simgesel bir düzeye ulaşmıştır. Özellikle sur sistemlerinin zamanla genişletilmesi ve aşağı şehri de kapsayacak şekilde inşa edilmesi, kentin artan nüfusu ve stratejik önemine işaret etmektedir​. #### **Arkeolojik Buluntular** Karkamış’taki kazılarda çok sayıda [heykel](/tr/detay/heykel-2/llms.txt), [kabartma](/tr/detay/kabartma-4/llms.txt), stel, rölyef ve yazıt ortaya çıkarılmıştır. Bunlar arasında özellikle [aslan](/tr/detay/aslan-3/llms.txt) heykelleri, üzerinde insan figürü oturan [taş](/tr/detay/tas/llms.txt) kalıntılar, hiyeroglif yazıtlar ve mitolojik sahneleri betimleyen kabartmalar dikkat çeker. Bu eserler, Geç Hitit sanatının karakteristik özelliklerini yansıtmaktadır. Öte yandan çeşitli dönemlere ait mezarlarda, silahlar, boncuklar, süs eşyaları ve [toprak](/tr/detay/toprak-2/llms.txt) kaplar bulunmuştur. Özellikle Bronz Çağı’na tarihlenen mezarlarda cesedin yanına bırakılmış silah ve süs eşyaları, dönemin inanç sistemi ve sosyal yapısına dair ipuçları sunmaktadır​. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/10/TKqZtNg2pegchg7UG1bfN2GyY6jaKT1g.jpg) *Karkamış'ta bulunan yazıtlar - Karkamış Belediyesi* British Museum adına yapılan kazılarda çıkan eserlerin önemli bir kısmı yurt dışına taşınmıştır. Bu eserler arasında kabartma paneller, heykeller, hiyeroglif yazıtlı steller ve mimari süsleme parçaları yer almaktadır. Özellikle David George Hogarth, Leonard Woolley ve T.E. Lawrence gibi isimlerin yürüttüğü çalışmalar sırasında çıkarılan eserlerin bir bölümü Gertrude Bell tarafından da belgelenmiştir​. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/10/v1G3XRnU0wo1uv9hOtBwFvQkLLboc1pF.jpg) *Karkamış'ta bulunan kabartmalar - Karkamış Belediyesi* #### **Koruma ve Güncel Durum** [Bugün](/tr/detay/bugun-2/llms.txt) Karkamış Antik Kenti, [modern](/tr/detay/modern-2/llms.txt) koruma yaklaşımlarıyla değerlendirilmeye devam etmektedir. Kentin bazı bölümleri üzeri kapatılarak Göbeklitepe benzeri koruyucu yapılarla muhafaza altına alınmıştır. Bu yaklaşım, hem çevresel etkilere karşı koruma sağlamayı hem de ziyaretçilere arkeolojik alanı daha güvenli bir şekilde sunmayı amaçlamaktadır.​ ### **Arkeolojik Kazılar ve Bilimsel Çalışmalar** Modern anlamda ilk arkeolojik çalışmalar, 19. yüzyılın sonlarından itibaren İngiliz arkeologlar tarafından yürütülmüştür. 1876 yılında George Smith’in başlattığı çalışmalar, daha sonra [Halep](/tr/detay/halep-2/llms.txt) Konsolosu Henderson, David George Hogarth, Leonard Woolley ve T.E. Lawrence gibi isimlerle devam etmiştir. British Museum adına yürütülen kazılar, Geç Hitit dönemine ait kalıntılarla birlikte Neolitik ve Kalkolitik tabakalara kadar ulaşan buluntuları ortaya koymuştur​. Kazılar sırasında çıkarılan heykel, kabartma ve mimari unsurların bir kısmı British Museum'a taşınmış; bu süreç Osmanlı arşivlerinde de kültürel [varlık](/tr/detay/varlik-4/llms.txt) kaçakçılığı ve izinsiz taşımalar nedeniyle eleştirilmiştir. Özellikle Hogarth ve Lawrence’ın hem arkeolojik hem de istihbari faaliyetlerde bulunmaları, dönemin siyasi gelişmeleriyle de ilişkilendirilmiştir​. ### **Kültürel ve Stratejik Önemi** Karkamış’ın tarih boyunca önemini koruyan en belirgin unsurlarından biri coğrafi konumudur. Anadolu, Mezopotamya ve [Levant](/tr/detay/levant-2/llms.txt) arasındaki ticaret yollarının kesişme noktasında bulunması, Fırat Nehri üzerindeki geçişleri kontrol etme kapasitesi ve savunulabilir bir tepe üzerinde yer alması, kentin askeri ve ekonomik olarak cazibesini artırmıştır. Hititler, Asurlular ve daha sonraki devletler için Karkamış, yalnızca bir şehir değil, bölgesel egemenlik kurmak için stratejik bir [anahtar](/tr/detay/anahtar-bea58/llms.txt) olmuştur​. [YouTube Video](https://www.youtube.com/watch?v=uKMlKSB6xqM) *Karkamış Antik Kenti - Karkamış Belediyesi* ### **Günümüzde Karkamış** Antik kent alanının bir kısmı Türkiye’de, bir kısmı ise Suriye topraklarında kalmaktadır. Kentin kalıntılarının önemli bölümü günümüzde Türkiye sınırları içinde yer almakta ve koruma altındadır. Karkamış ilçesinin günümüzdeki nüfusu, 2000’li yılların başında 4.000 civarındayken, 2010'larda 3.000’in altına düşmüştür. Arkeolojik alan, halen bilimsel çalışmaların sürdüğü önemli bir kültürel miras alanı olarak değerlendirilmektedir​. ## Academic Sources and References 1. Anadolu Ajansı. "Karkamış Antik Kenti'ne "Göbeklitepe modeli" koruyucu çatı." Anadolu Ajansı. Erişim tarihi: 10.04.2025. https://www.aa.com.tr/tr/kultur/karkamis-antik-kentine-gobeklitepe-modeli-koruyucu-cati/3263562Doğançay, Sungur. "İngiliz Arkeologların Karkamış’taki Faaliyetleri." Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, no. 30 (2022): 83–99. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2225103Gaziantep Büyükşehir Belediyesi. "Karkamış Antik Kenti." Erişim tarihi: 10.04.2025. https://www.gaziantep.bel.tr/tr/tarihi-ve-kulturel-eserler/karkamis-antik-kentiGaziantep Büyükşehir Belediyesi. "Karkamış Tarihi Gün Yüzüne Çıkıyor." Erişim tarihi: 10.04.2025.https://www.gaziantep.bel.tr/tr/haberler/karkamis-tarihi-gun-yuzune-cikiyorKarkamış Belediyesi. "Fotogaleri." Erişim tarihi: 10.04.2025. https://www.karkamis.bel.tr/resimler-karkamis-4.htmlSönmez, Mehmet Emin. "Karkamış’ta Yerleşmenin Tarihsel Gelişiminde Etkili Coğrafi Faktörler ve Antik Karkamış Şehri." Gaziantep University Journal of Social Sciences 11, no. 4 (2012): 1082–1120. Erişim bağlantısı.T.C. Karkamış Kaymakamlığı. "Tarihi Değerlerimiz." Erişim tarihi: 10.04.2025. http://www.karkamis.gov.tr/tarihiT.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. Gaziantep İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. "Karkamış." Erişim tarihi: 10.04.2025. https://gaziantep.ktb.gov.tr/TR-100443/karkamis.htmlTürkiye Kültür Portalı. "Karkamış Antik Kenti - Gaziantep." Erişim tarihi: 10.04.2025.Youtube. "Karkamış Antik Kenti'ni keşfetmeye hazır mısınız?" Gaziantep Büyükşehir Belediyesi. Erişim tarihi: 10.04.2025. https://www.youtube.com/watch?v=uKMlKSB6xqM