--- title: Kale Mescidi slug: kale-mescidi-ee487 url: /detay/kale-mescidi-ee487 type: article language: Türkçe entity: primary: Kale Mescidi type: article categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur - name: İslam slug: islam url: /kategori/islam tags: - Kale Mescidi - camii - Tarihî yerler - Erzurum author: Emirhan Polat created_at: 2026-03-18T00:11:10.803533+03:00 updated_at: 2026-03-25T16:46:08.236770+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2026/03/17/IaWqNhJpgu0y8TtHKg00eRgkdcgHKnIg.jpg --- # Kale Mescidi ## KURE Information Cards ![görsel1.jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2026/03/17/GVmAdKq1V8j4iQpqhLomL0fYOPVbMc3H.jpg) *Kale Mescidi* | Field | Value | |-------|-------| | Dönem(ler) | Saltuklu Beyliği | | Yapı Malzemesi(leri) | Tamamen düzgün kesme taş. | | Konum | Türkiye/Erzurum | | Dış Görünüm | Yüksek silindirik kasnak üzerine konik külahlı kümbet formu. | | Örtü Sistemi | Mihrap önü kubbe, giriş önü çapraz tonoz | | İç Yapı | "L" şeklinde iki kalın paye ile ayrılmış iki sahın | | Ölçüler | 14,70 X 10,60 metre | | Plan Şeması | Dikdörtgen alan, kuzey-güney yönlü dikine plan | | Önemli Sıfat | Erzurum'un ilk mescidi | | Bani (Yaptıran) | Saltuklu Emiri Muzafferüddin Gazi veya Ebü'l-Muzaffer | | Tahmini İnşa Tarihi | 1124-1132 veya 1189-1197. | ## Article Content [Erzurum](/tr/detay/erzurum-2/llms.txt) İçkale’nin güney sur duvarları üzerinde, yarım silindirik bir burca bitişik olarak inşa edilen Kale Mescidi, [Saltuklular](/tr/detay/saltuklular/llms.txt) dönemine ait anıtsal bir yapıdır. Şehrin en eski İslami yapısı ve Erzurum’un ilk mescidi olarak kabul edilen eser, mimari kurgusu itibarıyla dışarıdan bakıldığında kaleye hâkim bir kümbet görünümü arz etmektedir. Kalın kesme taş duvarları ve stratejik konumuyla aynı zamanda bir sığınak işlevi gören mescit, Anadolu Türk sanatının erken dönem mimari sentezini ve Saltuklu üslubunu yansıtan en önemli yapılar arasında yer almaktadır.[^1] [YouTube Video](https://www.youtube.com/watch?v=2fmqVQPz-bA) *Kale Mescidi (TRT 2)* ### Tarihçe Mescidin kesin inşa tarihi ve banisi hakkında akademik kaynaklarda farklı görüşler ileri sürülmektedir. Yapının, Saltuklu Emiri Muzafferüddin Gazi tarafından [Tepsi Minare](/tr/detay/tepsi-minare-7a866/llms.txt) ile birlikte banisinin Abdul Muzafferuddin Gazi olduğu ve inşa tarihinin 1132-1134 yıllarına uzandığı da kaydedilmektedir.[^3] Sanat tarihi literatüründe yapının mimari ve tezyini özellikleri dikkate alınarak yapılan bir diğer tarihlendirme ise eseri Saltuklu Emiri Ebü’l-Muzaffer dönemine (1189-1197) ait kabul etmektedir.[^4] Tarihî süreçte çeşitli onarımlar geçiren yapı hakkında Evliya Çelebi, 1610 yılındaki ziyareti sırasında mescitte cemaat bulunmadığını not etmiştir.[^5] Uzun süre depo olarak kullanılan yapı, Erzurum Büyükşehir Belediyesi ve İletişim Başkanlığı verilerine göre yürütülen restorasyon çalışmalarının 21 Temmuz 2022 tarihinde tamamlanmasıyla yeniden ihya edilmiştir. Restorasyon kazıları sırasında mescit çevresinde toprak altından fırın, zindan ve oda olduğu tahmin edilen bölümler gün yüzüne çıkarılmıştır. Yapıda, onarım sonrası ilk cuma namazı 15 Ağustos 2025 tarihinde mülki ve idari erkânın katılımıyla eda edilmiştir.[^6] ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2026/03/17/uqP3FQOjSXZ1NaSj6Kvkz2jMShydFWgK.jpg) *Kale Mescidi (Anadolu Ajansı)* ### Mimari Yapı Kale Mescidi,** **14,70 X 10,60 m ölçülerinde, kuzey-güney doğrultusunda dikine yerleştirilmiş dikdörtgen bir plana sahiptir.[^7] Yapı, tamamen düzgün kesme taş malzeme ile inşa edilmiş olup yaklaşık 150 kişilik cemaat kapasitesine sahiptir.[^8] ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2026/03/17/18B6gnO2QlxABKbhjVG8KUuSUgtUEdgA.jpg) *Kale Mescidi İç Tasarımı(Erzurum Valiliği)* #### İç Mekân ve Örtü Sistemi İç mekân, "L" şeklinde iki kalın paye ile mihraba paralel iki sahna (enine bölüme) ayrılmıştır. Giriş bölümü çapraz tonozla, mihrap önündeki kare ünite ise yüksek bir kubbe ile örtülmüştür; bu ana bölümlerin yanları ise sivri kemerli tonozlarla genişletilmiştir.[^9] Kubbeye geçişler pandantiflerle sağlanmış olup kubbe eteği içten mukarnaslı ve konsollu frizlerle tezyin edilmiştir. Ayrıca kubbenin ana eksenlerine denk gelen dört adet küçük pencere açıklığı bulunmaktadır. #### Mihrap ve İç Süslemeler Mescidin kıble duvarındaki mihrabı, kalenin yarım dairesel burcunun içine yerleştirilmiş derin ve geniş bir niş şeklindedir.[^10] Mihrap nişi, dıştan sade profilli bir silme, içten ise altıgenlerden oluşan bir zencerek bordürü ile çerçevelenmiştir. Mihrap içine sonradan mukarnas kavsaralı yeni bir niş yerleştirilmiş ve üzerine farklı yapılardan getirildiği anlaşılan nesih hatlı kitabe parçaları eklenmiştir. Girişe göre sağdaki paye üzerinde basit mukarnaslı bir mihrabiye, mihrap nişinin iki yanında ise tezyini kemerli kare formlu küçük nişler yer almaktadır.[^11] ### Örtü Sistemi ve Dış Tezyinat Yapının dış görünüşünde en karakteristik unsur, içteki kubbeyi örten yüksek silindirik kasnaklı ve konik külahlı tanbur yapısıdır. Silindirik gövde üzerinde, kaval silmelerle oluşturulan 16 adet hafif sivri tezyini kemer dizisi bulunur.[^12] Bu kemerlerin her üçünü takiben dördüncü kemer yüzüne birer istiridye kavsaralı niş oyularak cephenin masif etkisi yumuşatılmıştır. Konik külahın yüzeyi, ince kaval silmelerle yukarıdan aşağıya doğru küçülen tezyini kemer sıraları ile süslenmiştir. Bu üslup, Erzurum’daki [Cimcime Sultan](/tr/detay/cimcime-hatun-kumbeti-10d2f/llms.txt) ve Üç Kümbetler’deki mezar anıtlarıyla benzerlik göstererek XII. yüzyıl Saltuklu mimari karakterini yansıtmaktadır.[^13] Kuzey cephesindeki giriş kapısı ve pencereler sade silmeli çerçevelere ve sivri kemerli alınlıklara sahip olup girişin hemen üzerinde dikdörtgen formlu küçük bir pencere açıklığı daha mevcuttur.[^14] ## Academic Sources and References 1. Anadolu Ajansı. "Erzurum'daki Kale Mescidi asırlardır ayakta duruyor". 14.08.2025. Erişim Tarihi: 18.03.2026. https://www.aa.com.tr/tr/kultur/erzurumdaki-kale-mescidi-asirlardir-ayakta-duruyor/3659212 2. Arık, Rüçhan. "Erzurum'da İki Cami". Vakıflar Dergisi. sy. 8 (1969): 149-152. Erişim 18 Mart 2026. https://acikerisim.fsm.edu.tr/server/api/core/bitstreams/148db683-a209-404d-b0f8-2108689df01e/content 3. Erzurum Portalı. "Erzurum Kale Mescidi - Erzurum Portalı - Erzurum Haberleri". 02.11.2024. Erişim Tarihi: 18.03.2026. https://erzurumportali.com/shf/330/Erzurum-Kale-Mescidi 4. Erzurum Valiliği. "Kale Mescidi'nde Yıllar Sonra İlk Cuma Namazı". 15.08.2025. Erişim Tarihi: 18.03.2026. https://www.erzurum.gov.tr/kale-mescidinde-yillar-sonra-ilk-cuma-namazihttps://www.erzurum.gov.tr/kale-mescidinde-yillar-sonra-ilk-cuma-namazi 5. TRT 2 "Erzurum Kalesi ve Kale Mescidi | Evliya Çelebi." Youtube. Erişim 18 Mart 2026. https://youtu.be/2fmqVQPz-bA?si=M4ZbPtb8QUW745fX 6. Çam, Nusret. "Erzurum Kale Camii" Vakıflar Dergisi. s. 119-125. Erişim 18 Mart 2026. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/202989#page=117 7. Çobanoğlu, Ahmet Vefa. "KALE MESCİDİ". TDV İslâm Ansiklopedisi. 24: 243-244. İstanbul: TDV Yayınları, 2001. Erişim Tarihi: 18.03.2026. https://islamansiklopedisi.org.tr/kale-mescidi 8. İletişim Başkanlığı. "Erzurum Büyükşehir Belediyesinin, Erzurum Kalesi içinde bulunan Kale Mescidinde başlattıkları tamirat, tadilat çalışmaları tamamlandı". 21.07.2022. Erişim Tarihi: 18.03.2026. https://www.iletisim.gov.tr/turkce/yerel\_basin/detay/erzurum-buyuksehir-belediyesinin-erzurum-kalesi-icinde-bulunan-kale-mescidinde-baslattiklari-tamirat-tadilat-calismalari-tamamlandi ## Citations [^1]: Ahmet Vefa Çobanoğlu, "KALE MESCİDİ," TDV İslâm Ansiklopedisi 24 (2001): s. 243. İstanbul: TDV Yayınları, 2001. Erişim Tarihi: 18 Mart 2026. https://islamansiklopedisi.org.tr/kale-mescidi [^3]: Erzurum Portalı, "Erzurum Kale Mescidi - Erzurum Portalı - Erzurum Haberleri," 2 Kasım 2024, Erişim Tarihi: 18 Mart 2026, https://erzurumportali.com/shf/330/Erzurum-Kale-Mescidi [^4]: Ahmet Vefa Çobanoğlu, "KALE MESCİDİ," TDV İslâm Ansiklopedisi 24 (2001): 243, Erişim Tarihi: 18 Mart 2026, https://islamansiklopedisi.org.tr/kale-mescidi [^5]: Erzurum Portalı, "Erzurum Kale Mescidi - Erzurum Portalı - Erzurum Haberleri," 2 Kasım 2024, Erişim Tarihi: 18 Mart 2026, https://erzurumportali.com/shf/330/Erzurum-Kale-Mescidi [^6]: Erzurum Valiliği, "Kale Mescidi'nde Yıllar Sonra İlk Cuma Namazı," 15 Ağustos 2025, Erişim Tarihi: 18 Mart 2026. https://www.erzurum.gov.tr/kale-mescidinde-yillar-sonra-ilk-cuma-namazi [^7]: Ahmet Vefa Çobanoğlu, "KALE MESCİDİ," TDV İslâm Ansiklopedisi 24 (2001): 243, Erişim Tarihi: 18 Mart 2026, https://islamansiklopedisi.org.tr/kale-mescidi [^8]: Anadolu Ajansı, "Erzurum'daki Kale Mescidi asırlardır ayakta duruyor," 14 Ağustos 2025, Erişim Tarihi: 18 Mart 2026. https://www.aa.com.tr/tr/kultur/erzurumdaki-kale-mescidi-asirlardir-ayakta-duruyor/3659212 [^9]: Rüçhan Arık, "Erzurum'da İki Cami," Vakıflar Dergisi, sy. 8 (1969): 150. Erişim 18 Mart 2026, https://acikerisim.fsm.edu.tr/server/api/core/bitstreams/148db683-a209-404d-b0f8-2108689df01e/content [^10]: Rüçhan Arık, "Erzurum'da İki Cami," Vakıflar Dergisi, sy. 8 (1969): 154. Erişim 18 Mart 2026, https://acikerisim.fsm.edu.tr/server/api/core/bitstreams/148db683-a209-404d-b0f8-2108689df01e/content [^11]: Rüçhan Arık, "Erzurum'da İki Cami," Vakıflar Dergisi, sy. 8 (1969): 150. Erişim 18 Mart 2026, https://acikerisim.fsm.edu.tr/server/api/core/bitstreams/148db683-a209-404d-b0f8-2108689df01e/content [^12]: Rüçhan Arık, "Erzurum'da İki Cami," Vakıflar Dergisi, sy. 8 (1969): 149. Erişim 18 Mart 2026, https://acikerisim.fsm.edu.tr/server/api/core/bitstreams/148db683-a209-404d-b0f8-2108689df01e/content [^13]: Rüçhan Arık, "Erzurum'da İki Cami," Vakıflar Dergisi, sy. 8 (1969): 149. Erişim 18 Mart 2026, https://acikerisim.fsm.edu.tr/server/api/core/bitstreams/148db683-a209-404d-b0f8-2108689df01e/content [^14]: Ahmet Vefa Çobanoğlu, "KALE MESCİDİ," TDV İslâm Ansiklopedisi 24 (2001): s. 243. İstanbul: TDV Yayınları, 2001. Erişim Tarihi: 18 Mart 2026. https://islamansiklopedisi.org.tr/kale-mescidi ## Related Articles - [Erzurum Çifte Minareli Medrese (Hatuniye Medresesi) ](//detay/erzurum-cifte-minareli-medrese-hatuniye-medresesi-/llms.txt) - [Rüstem Paşa Kervansarayı (Taşhan)](//detay/rustem-pasa-kervansarayi-tashan-19ae6/llms.txt) - [Lala Mustafa Paşa Camii (Erzurum)](//detay/lala-mustafa-pasa-camii-erzurum-a1f71/llms.txt) - [İspir Kalesi](//detay/ispir-kalesi-936b3/llms.txt)