--- title: Kale-i Bala (Kale Köyü) slug: kale-i-bala-kale-koyu-e2c30 url: /detay/kale-i-bala-kale-koyu-e2c30 type: article language: Türkçe entity: primary: Kale-i Bala (Kale Köyü) type: article categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur - name: Seyahat Ve Turizm slug: seyahat-ve-turizm url: /kategori/seyahat-ve-turizm - name: Tarih slug: tarih url: /kategori/tarih tags: - Kale - Balâ - Hemşin - Rize author: Yusuf İslam Tuğla created_at: 2025-10-20T21:20:56.464859+03:00 updated_at: 2025-10-23T15:22:47.577491+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/10/21/qGJEVSVOFl63GtQAIIPHzLKF2vlkrtXV.jpg --- # Kale-i Bala (Kale Köyü) ## KURE Information Cards ![aabed481-1278-4800-9f1c-734167ef87af.jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/10/21/Za1FbyY9v6iqp12ATjaUsBwRcXXlCgsd.jpg) *Kale-i Bala* | Field | Value | |-------|-------| | Kale Yapım Dönemi | M.Ö. 300 (ilk yapı) – 14–15. yüzyıllar (yeniden inşa) | | Tarihsel Adlar | Varoş, Vartor, Kale-i Bala, Kale-i Zir | | Öne Çıkan Özellik(ler) | Kaçkar Dağları Milli Parkı içinde,1. Derece Sit Alanı | | Yapı Malzemesi(leri) | Kesme Taş,Moloz Taş | ## Article Content **Kale Köyü**, [Rize](/tr/detay/rize-il-5/llms.txt) ilinin [Çamlıhemşin](/tr/detay/camlihemsin-ilce-8290d/llms.txt) ilçesine bağlı, [Kaçkar Dağları](/tr/detay/kackar-daglari-ebda7/llms.txt) Milli Parkı sınırları içinde yer alan dağlık bir yerleşim birimidir. İlçe merkezine yaklaşık 38–40 kilometre uzaklıktadır. Köy, Hisarcık Köyü sınırları içerisinde, Fırtına Deresi’ne hâkim konumda bulunur. Coğrafi olarak Başhemşin ve Tatos Geçidi’ne yakınlığıyla, tarih boyunca Anadolu içlerine geçiş yolları arasında stratejik bir noktada yer almıştır. Kaçkar Dağları’nın eteklerinde kurulan köy, yüksek rakımı ve sarp arazisiyle tipik bir dağ yerleşimi özelliği taşır. ### **Tarihçe** [Kale Köyü](/tr/detay/kale-4/llms.txt), tarihî süreç içinde birçok farklı adla anılmıştır. **Osmanlı tahrir defterlerinde**, köyün adı sırasıyla **Varoş**, **Vartor**, **Kale-i Hemşin-i Bala**, **Kale-i Zir** ve son olarak **Kale Köyü** olarak geçmektedir. 1515 yılı tahrir kayıtlarında “[Kale-i Hemşin-i Bala](/tr/detay/kale-i-bala-kale-village-a9b34/llms.txt)” olarak anılan yerleşim, 1530 ve 1554 defterlerinde “Varoş” ve “Vartor” köyleri olarak kaydedilmiştir. 1564 ve 1583 defterlerinde ise Vartor ismi ortadan kalkmış, yalnızca Varoş adıyla yer almıştır. 1681 tarihli kayıtlarda “Nefs-i Kala-i Hemşin” adıyla, 1835 ve 1876 yıllarında ise “Kale” ve “Varoş” isimleriyle anılmıştır. Cumhuriyet döneminde bir süre **“Hisarcık”** olarak geçen köy, günümüzde **Kale Köyü** adıyla bilinmektedir. Köyün kuruluşu yazılı belgelerden çok **sözlü tarih anlatılarına** dayanmaktadır. Rivayetlere göre, Oğuz boylarından gelen göçmenler bölgeye yerleşmiş ve yerleşime kendi kültürel izlerini bırakmıştır. Köy halkının kullandığı dilin İstanbul ağzına yakın olması, bu tarihî sürekliliğin dilsel bir yansıması olarak değerlendirilmektedir. ### **Adın Kökeni ve Anlamı** En eski kayıtlarda yer alan **Varoş** ve **Vartor** adları dikkat çekicidir. “Var” kelimesi **Macarca’da ‘kale’**, “Varoş” ise **“kale dışında kalan şehir bölgesi”** anlamına gelir. “Tor” eki, Türk lehçelerinde “yüksek yer” veya “tepe” anlamına gelir. Bu bağlamda “Vartor”, **“yüksek kale”** veya **“yukarı şehir”** olarak yorumlanmaktadır. Osmanlı dönemindeki “Kale-i Bala” (Yukarı Kale) ifadesiyle bu anlam birebir örtüşmektedir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/10/21/5MpYPoDfH7in3ZknsSAzersik0Cd1SMq.jpg) *Kale-i Bala Kalesi (Rize Valiliği)* ### **Kale-i Bala Kalesi** Kale Köyü’nün en dikkat çekici tarihî yapısı, köye adını veren **Kale-i Bala Kalesi**’dir. Kale, **14.–15. yüzyıllara** tarihlenmekte olup, mimari özellikleri bakımından [Zil Kale](/tr/detay/zil-kale-5828f/llms.txt) ile benzerlik göstermektedir. Bazı kaynaklara göre yapının ilk temelleri **M.Ö. 300 yılına**, bölgeye hâkim **İranlılar dönemine** kadar uzanmaktadır. Kale, **dikdörtgen planlı** olup **sarp bir kayalık üzerine** kurulmuştur. Ana girişi kuzeybatı yönündedir. Duvar işçiliği, kesme taş tekniğiyle gerçekleştirilmiştir. Günümüzde sur duvarlarının bir kısmı yıkılmış durumdadır. İç bölümde, doğu duvarına bitişik şekilde yer alan **tonozlu mekânın sarnıç** olduğu düşünülmektedir. Kale, hem stratejik konumu hem de topoğrafik hâkimiyetiyle bölgedeki en önemli savunma yapılarından biridir. ### **Sosyolojik ve Kültürel Yapı** Kale Köyü, tarihsel süreçte birçok farklı aile tarafından iskân edilmiştir. Osmanlı döneminde görev almış **İslamoğlu Rasim Bozkurt**’un aktarımlarına göre; Haşiloğulları ve İslamoğulları [Erzurum](/tr/detay/erzurum-kalesi-50735/llms.txt)’dan, Hacınumanoğulları Narman’dan, Kadıoğulları [Kahramanmaraş](/tr/detay/kahramanmaras-c9a15/llms.txt)’tan, Tonyalılar ise [Trabzon](/tr/detay/trabzon-2/llms.txt)’un Tonya bölgesinden köye gelmiştir. Köyde ayrıca Azizoğulları, Murtazaoğulları, Yahyaoğulları, Köseoğulları ve Canbazlar gibi aileler de bulunmaktadır. Köy halkı tarih boyunca **yayla-göç kültürünü** sürdürmüştür. Bahar aylarında **Pazar sahilinden Kale’ye**, sonbaharda ise **Kale’den Yalı’ya** yapılan mevsimsel göçler, hem ekonomik hem de kültürel bir ritüel olarak önem taşımaktadır. Göç yolları, mola noktaları ve toplu yemek gelenekleri kuşaktan kuşağa aktarılmıştır. ### **Ekonomik Yaşam ve Gelenekler** Köyde geleneksel geçim kaynakları **hayvancılık ve tarım** olmuştur. Yaylalarda süt, peynir ve et üretimi önemli bir ekonomik faaliyet olarak sürdürülmüştür. Günümüzde hayvancılık azalmış, geçim büyük ölçüde dışarıda çalışan köylülerin yaz aylarında köye dönmesiyle sağlanmaktadır. Köyde “**bablabublik**” adıyla bilinen ve güneşin görülmesi dileğiyle yapılan geleneksel bir tören düzenlenir. Bu törende çocuklar, köydeki evlerden yiyecek toplar, ardından toplu bir şekilde pişirilen yemek paylaşılarak tören tamamlanır. ### **Yerleşim Alanları ve Mahalleler** Kale Köyü, on bir yerleşim alanından oluşur. Bu alanlar arasında **Varoş, Kala, Dervişli, Merze, Orta Sırt, Baş Çayır, Faikli, Büyükdüz, Yenimahalle, Beşevler ve Çiçekli Yayla** yer alır. Köyün merkezinde yer alan **Kale Camii**, tarihî yapısıyla dikkat çeker. İlk olarak ahşap malzemeden yapılan cami, çıkan bir yangın sonrası taş malzeme ile yeniden inşa edilmiştir. Camiye bitişik alanda **Topardı Şehitliği** bulunur; bu alanın kale askerlerine ait mezarlardan oluştuğu düşünülmektedir. Köyün çevresinde yer alan **Beddualı Orman**, köylü tarafından geleneksel yöntemlerle korunan bir doğal alan niteliğindedir. Bu orman yalnızca köyün ortak yapılarının yapımı veya onarımı sırasında ağaç kesimine izin verilen, kutsal kabul edilen bir bölgedir. ### **Doğal ve Arkeolojik Statü** Kale Köyü, **1994 yılında Kaçkar Dağları Milli Parkı** sınırlarına dâhil edilmiştir. - 1998’de yapılan sınıflandırmada; - **Kale-i Bala Kalesi ve çevresi**: 1. Derece Arkeolojik Sit Alanı, - **Yerleşim bölgeleri**: 3. Derece Doğal Sit Alanı, - **Köyün tamamı**: 1. Derece Doğal Sit Alanı olarak ilan edilmiştir. 2007 yılında hazırlanan **Milli Park Gelişim Planı** ve 2017 tarihli **Koruma Amaçlı İmar Planı**, köyün planlamasında temel belgeler olmuştur. Ancak bu planların köylülerin katılımı olmadan yapılması, çeşitli itirazlara ve hukuki süreçlere neden olmuştur. ## Academic Sources and References 1. Çamlıhemşin Eğitim ve Kültür Derneği. “Kaçkarın Kalesi Kale-i Bala.” Çamlıhemşin.org, 15 Kasım 2023. Erişim Tarihi: 20 Ekim 2025. https://camlihemsin.org/makale-kackarin-kalesi-kale-i-bala-256Karadeniz Turizm ve Kalkınma Ajansı. “Kale-i Bala.” Karadeniz.gov.tr. Erişim Tarihi: 20 Ekim 2025. http://karadeniz.gov.tr/kale-i-b-l/T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. “Kale-i Bala - Gezilecek Yerler.” KültürPortali.gov.tr. Erişim Tarihi: 20 Ekim 2025. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/rize/gezilecekyer/kale-i-balaT.C. Rize Valiliği. “Kale-i Bala’nın Turizm Odağı Olmasını Hedefliyoruz.” Rize.gov.tr. Erişim Tarihi: 20 Ekim 2025. http://www.rize.gov.tr/kale-i-balanin-turizm-odagi-olmasini-hedefliyoruz