--- title: II. Abdülhamid Döneminde Eğitim Reformları slug: ii-abdulhamid-doneminde-egitim-reformlari-fb86e url: /detay/ii-abdulhamid-doneminde-egitim-reformlari-fb86e type: article language: Türkçe entity: primary: II. Abdülhamid Döneminde Eğitim Reformları type: article disambiguation: II. Abdülhamid'in eğitim reformları: Osmanlı'da modernleşme ve eğitim sisteminin yeniden yapılanması. categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur - name: Diğer Sosyal Bilimler slug: diger-sosyal-bilimler url: /kategori/diger-sosyal-bilimler - name: Tarih slug: tarih url: /kategori/tarih tags: - Eğitim Reformları - II. Abdülhamid author: Yeşim Can created_at: 2025-06-06T02:17:19.648302+03:00 updated_at: 2025-06-11T05:31:07.981847+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/06/05/jbmAdzsakwl7zvFKkSB9kUkr7zI8Eh4w.png --- # II. Abdülhamid Döneminde Eğitim Reformları ## Article Content **II. Abdülhamid **(1876–1909) dönemi, **Osmanlı** eğitim sisteminde köklü dönüşümlerin yaşandığı bir süreçtir. Bu dönemde gerçekleştirilen [reformlar](/tr/detay/islah/llms.txt), hem modernleşme çabalarının bir parçası olarak hem de merkezî otoritenin güçlendirilmesi amacıyla şekillenmiştir. [Eğitim politikaları](/tr/detay/osmanli-egitim-hayati/llms.txt), [Batı'dan](/tr/detay/fransa-2/llms.txt) alınan modellerle [İslami değerlerin](/tr/detay/islamcilik-2/llms.txt) sentezlenmesiyle oluşturulmuş; böylece hem teknik bilgi hem de ahlaki değerlerle donatılmış bireylerin yetiştirilmesi hedeflenmiştir. ### **Eğitim Sisteminin Yeniden Yapılandırılması** II. Abdülhamid döneminde eğitim sistemi, merkeziyetçi bir yapıya kavuşturulmuştur. [Maarif Nezareti](/tr/detay/maarif-i-umumiyye-nezareti/llms.txt) bünyesinde her öğretim kademesi için genel müdürlükler ve müfettişlikler oluşturulmuş; vilayet merkezlerinde maarif müdürlükleri kurulmuştur. Bu sayede eğitim faaliyetleri merkezî otoritenin denetimine alınmış ve ülke genelinde standart bir eğitim politikası uygulanmıştır. ### **Okullaşma ve Eğitim Kurumlarının Yaygınlaştırılması** Bu dönemde okullaşma oranında belirgin bir artış gözlemlenmiştir. İlkokul düzeyindeki sıbyan mekteplerinin yanı sıra [rüştiye](/tr/detay/rusdiye-2/llms.txt) (ortaokul), [idadi](/tr/detay/idadi/llms.txt) (lise) ve [sultani](/tr/detay/galatasaray-mekteb-i-sultanisi/llms.txt) (lise üstü) düzeyinde okullar açılmıştır. II. Abdülhamid’in saltanatı döneminde rüştiye (orta okul) sayısının 250'den 600'e, idadilerin (lise) 5'ten 104'e çıktığı ve iptidai (ilkokul) sayısının 5000 civarında olduğu görülmektedir. #### **1876** Eski Ali Paşa İptidaisi Laleli İptidaisi Rüstem Paşa İptidaisi #### **1877-1878** Mahmudiye İptidaisi Beylerbeyi İptidaisi İstinye İptidaisi Yeniköy İptidaisi Fatih İptidaisi Süleymaniye İptidaisi Vezneciler İptidaisi #### **1880** Fevziye İptidaisi Kanlıca İptidaisi Çengelköy İptidaisi İbrahim Ağa Çayırı İptidaisi Şehzade İptidaisi #### **1881** Beşiktaş İptidaisi Küçük Langa İptidaisi Koca Mustafa Paşa İptidaisi Hafız Paşa İptidaisi Haydarhane İptidaisi Deveoğlu İptidaisi #### **1882** Bayrampaşa İptidaisi Hekimoğlu Ali Paşa İptidaisi Hoca Paşa İptidaisi Peyman Sultan İptidaisi Hekim Şirvani İptidaisi Kalender İptidaisi Pürtelaş Hasan Efendi İptidaisi Mihrimah Sultan İptidaisi Ahmediye İptidaisi Valide Atik İskele Başı #### **1883** Ragıp Paşa İptidaisi #### **1884** Recai Efendi İptidaisi Sarıyer İptidaisi Yüksekkaldırım İptidaisi #### **1885** Küçükpazar İptidaisi Abdülislam İptidaisi Bayram Fırını İptidaisi Hamidiye İptidaisi Ayrıca öğretmen yetiştirmek amacıyla Darülmuallimin (erkek öğretmen okulu) ve Darülmuallimat (kız öğretmen okulu) gibi kurumlar kurulmuştur. Bu okullar, modern eğitim anlayışının yaygınlaştırılmasında önemli rol oynamıştır. ### **Mesleki ve Teknik Eğitim** II. Abdülhamid, mesleki ve teknik eğitime de büyük önem vermiştir. Mekteb-i Tıbbiye (Tıp Okulu), Mekteb-i Hukuk (Hukuk Okulu), Mekteb-i Mülkiye (Siyasal Bilgiler Okulu), Mekteb-i Harbiye (Askeri Okul) gibi kurumlar bu dönemde yeniden yapılandırılmış veya güçlendirilmiştir. Ayrıca Ziraat ve Baytar Mektebi, Gümrük Mektebi, [Hamidiye Ticaret Mektebi](/tr/detay/hamidiye-medresesi-ec97a/llms.txt) ve [Polis Mektebi](/tr/detay/polis-akademisi-79cb5/llms.txt) gibi meslek okulları açılmıştır. Bu okullar, devletin ihtiyaç duyduğu nitelikli memur ve uzman kadroların yetiştirilmesini sağlamıştır. ### **Dönemin Yabancı Okulları** Osmanlı İmparatorluğu'nda yabancı okullar, imparatorluk dahilindeki gayrimüslimlerin kurduğu okullar ve yabancılar tarafından kurulan [misyoner mektepleri](/tr/detay/misyonerlik-2/llms.txt) olmak üzere sınıflandırılabilir. II. Abdülhamid dönemine kadar açılan bazı misyoner okulları, St. Pierre, Notre Dame de Sion Kız Lisesi, Saint Joseph, Robert Koleji, İstanbul dışındaki vilayetlerde açılan Amerikan Kolejleridir. 1886 yılına kadar misyoner okulları üzerinde herhangi bir denetim hakkı yokken; bu tarihte Maarif Nezareti bünyesinde bir müfettişlik kurulmuştur. 1893 yılında [Sultan II. Abdülhamid](/tr/detay/abdulhamid-ii/llms.txt)'e sunulan raporda misyoner okulları hakkında çıkarılan kanunların, hiçbirinin uygulanmadığı ifade edilmiştir. 1895 yılında çıkarılan bir fermanla Rumeli ve Anadolu'daki orta dereceli misyoner okullarında Türkçenin eğitim dili yapılması istense de başarılı olunamamıştır. Osmanlı İmparatorluğu'nun gücünü kaybettiği o dönemlerde, Ortodoks Rumları, Ruslar; Katolik Ermenileri, Fransız ve Almanlar; Protestan Ermenileri, İngiliz ve Amerikalılar himaye etmiştir. Bu himaye söz konusu okullarda, Türkçenin eğitim dili yapılması teşebbüslerini engellemiştir. Bunun üzerine Maarif Nezareti, alınan diplomaların Osmanlı coğrafyasında geçerli olmasını Nezaret'in onayına tabi tutmuştur. Her ne kadar misyoner okulları üzerinde bir kontrol mekanizması oluşturulmaya çalışılsa da mümkün olmamıştır. #### **1876** St. Joseph de Peres Georgiens Mektebi #### **1878** Kadıköy Erkek İlkokulu #### **1881** Mineurs Convantuels Mektebi Socurs de Charite Mektebi #### **1882** Beyoğlu Saint-Antoine Fransız Okulu Hopital de la Paix adlı Hastahane Rahibeleri Mektebi #### **1883** Büyükada Saint-Antoine Fransız Okulu Kadıköy Notre Dame de Sion Fransız İlkokulu Fenerbahçe Assomption Semineri Notre Dame de Lourdes Kız İlkokulu Socur Dominicain Mektebi Kumkapı Assomption Fransız Koleji #### **1886** Capucin Kolej ve Mektebi Fenerbahçe Ste. Irene Fransız Okulu #### **1887** Soeurs de Charite Mektebi #### **1891** Augustin de l’Assomption Mektebi #### **1894** Üsküdar İmmaculee Conception Fransız Koleji #### **1895** Freres Maristes Mektebi Haydarpaşa Sainte-Euphemie Fransız Okulu #### **1896** Oblat de l’Assomption Mektebi Feriköy St. Jean Chrysostome-Ste.Jeanne d’Arc Fransız Koleji N.D.’de Lourdes Fransız Okulu Bebek Saint-Gabriel Fransız Okulu #### **1897** Alberti Mektebi Ste. Pulcherie de Lazariste Mektebi #### **1898** Haydarpaşa Saint-Louis Erkek Koleji ### **Askerî Eğitim Reformları** Askerî alanda da önemli reformlar gerçekleştirilmiştir. Askerî rüştiye ve idadi okulları açılarak modern askerî eğitim yaygınlaştırılmıştır. Bu okullarda, dönemin çağdaş eğitim sistemleri ve materyalleri kullanılmıştır. Ayrıca taşrada da askerî okulların açılmasıyla birlikte, eğitim faaliyetleri ülke geneline yayılmıştır. ### **Eğitimde İdeolojik Yönelimler** II. Abdülhamid'in eğitim politikaları, sadece teknik bilgi aktarımıyla sınırlı kalmamış; aynı zamanda ideolojik bir yönelim de taşımıştır. [Eğitim müfredatında](/tr/detay/egitim-mufredati-83b4a/llms.txt) İslami değerlerin ön plana çıkarılması, öğrencilerin ahlaki ve dinî açıdan donanımlı bireyler olarak yetiştirilmesi hedeflenmiştir. Bu yaklaşım, devletin bekası ve toplumsal düzenin sağlanması açısından önemli görülmüştür. ## Academic Sources and References 1. Başbakanlık Osmanlı Arşivi. "Osmanlı Eğitiminde Modernleşme." Osmanlı Arşivi Yayınları. Erişim Tarihi: 6 Haziran 2025.https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/134\_OSMANLI%20EĞİTİMİNDE%20Modernleşme.pdfKarataşer, Büşra. “II. Abdülhamid Döneminde Eğitimde Modernleşme Politikası: Askeri ve Sivil Eğitim Kurumları.” Journal of Academic Social Science Studies (JASSS), no. 82 (2020): 401–420. Erişim Tarihi: 6 Haziran 2025. https://jasstudies.com/?makale\_id=28297&mod=makale\_tr\_ozetKaynak, Aziz. “EMPERYAL MODERNLİK ve II. ABDÜLHAMİD DÖNEMİ EĞİTİM REFORMLARI .” Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi. Erişim Tarihi: 6 Haziran 2025. https://dspace.ankara.edu.tr/server/api/core/bitstreams/39fae0b3-ae3a-4e93-94e8-8f4a83ad2e36/contentKüçük, Cevdet. “Abdülhamid II.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, cilt 1. İstanbul: TDV Yayınları, 1988. Erişim Tarihi: 6 Haziran 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/abdulhamid-iiYıldız Teknik Üniversitesi Sultan II. Abdülhamid Uygulama ve Araştırma Merkezi. “Eğitim Kronolojisi.” Erişim tarihi: 6 Haziran 2025. https://sultanabdulhamid.yildiz.edu.tr/ii-abdulhamid/egitim-kronolojisi ## Related Articles - [II. Abdülhamid Döneminde Osmanlı İstihbaratı](//detay/ii-abdulhamid-doneminde-osmanli-istihbarati-42f49/llms.txt) - [Sultan 2. Abdülhamid: Arafta Bir Hünkar (Kitap)](//detay/sultan-2-abdulhamid-arafta-bir-hunkar-kitap-d6e33/llms.txt)