---
title: Hurde-bin (Sözlük)
slug: hurde-bin-sozluk
url: /detay/hurde-bin-sozluk
type: dictionary
language: Türkçe
entity:
  primary: Hurde-bin (Sözlük)
  type: dictionary
  disambiguation: Hurde-bin (Sözlük): Mikroskop veya incelikli kişi anlamına gelen Farsça kökenli sözcüğün tanımı ve kullanımları.
  categories:
    - name: Edebiyat
      slug: edebiyat
      url: /kategori/edebiyat
  tags:
    - sözlük
author: Meryem Şentürk Çoban
created_at: 2025-01-24T11:22:04.543879+03:00
updated_at: 2025-04-17T12:40:56.166941+03:00
---

# Hurde-bin (Sözlük)

<!-- CONTEXT: Article Content for "Hurde-bin (Sözlük)" -->

## Article Content

### **Tanım**

(ḫurde-bīn خرده‌بین)

1. Gözle görünmeyen ufak şeyleri gösteren alet; mikroskop.
2. Küçük ve ince şeyleri görebilen, inceliklerden anlayan kişi; müdekkik.
3. Edebiyat: İncelikleri görebilen, detaylara dikkat eden, hassas düşünen kişi.

### **Köken**

[Hurde-bîn](/tr/detay/gozlem-8d41b/llms.txt) kelimesi, Farsça *ḫurde* (خرده) “[küçük](/tr/detay/kucuk-750344/llms.txt)” ve *bīn* (بین) “gören” kelimelerinin birleşiminden oluşmuştur.

- Sözcük, hem fiziksel anlamda bir mikroskobu hem de mecazi olarak detaylara dikkat eden, ince görüşlü bir kişiyi ifade eder.

### **Kullanım Alanları**

- **Bilim:** Mikroskop gibi küçük şeyleri büyüterek gösteren aletleri tanımlamak için.
- **Edebiyat:** Detaylara dikkat eden, incelikli düşünen ve hassas analiz yapabilen kişileri tanımlamak için.
- **Felsefe:** İnceliklere önem veren düşünürler veya filozofları betimlemek için.

### **Farklı Alanlardaki Kullanım**

- **Bilim ve Teknoloji:** Mikroskop ve benzeri aletler için.
- **Edebiyat:** Sanat eserlerinde veya metinlerde ince detaylara dikkat çeken bir üslup.
- **Sosyal Yaşam:** İncelikli ve detaylı düşünce yapısına sahip kişiler için.

### **Örnek Cümleler**

- Hurde-bîn bir filozof, gerçekleri en küçük detaylarında dahi arar.
- Mikroskop, günümüz biliminde hurde-bîn bir araç olarak kullanılmaktadır.
- Şair, eserinde hurde-bîn bir üslup kullanarak detaylara dikkat çekmiştir.

### **Eski Türk Edebiyatından Örnek Cümleler**

**1. Örnek**

*Kân-ı ‘irfân-ı İlâhî bahr-i şer‘-i Ahmedî*

*Sa‘d-ı millet seyyid-i ümmet imâmü’l-müttekîn*

*Mahzenü’l-Esrâr-ı millet nâsır-ı ahkâm Hakk*

*Matla‘ü’l-Envâr-ı hikmet feylesof-ı hurde-bîn*

*(İlâhî irfan madeni, Ahmed’in (Hz. Muhammed) şeriatının denizi / Milletin kutluluğu, ümmetin önderi, ayne’l-yakîn bilen imam / milletin Mahzenü’l-Esrâr’ı, Allah’ın kanununun yardımcısı / Hikmetin Matla‘ü’l-Envâr’ı inceliklerden anlayan filozof)* (Ebu’s-[Su](/tr/detay/su-4/llms.txt)‘ûd)[^1] 

**2. Örnek**

*Âsiyâ-veş bî-temîz olma ögitme bulduguñ*

*Hurde-bîn olup dakîkuñ gözle pervîzen gibi*

*(Değirmen gibi bulduğunu öğütme, kirli olma; elek gibi ince şeyleri görüp inceyi gözle) (*Kadrî)[^2]

<!-- CONTEXT: Academic Sources and References for "Hurde-bin (Sözlük)" -->

## Academic Sources and References

1. Kubbealtı Lugatı. Erişim tarihi: 24 Ocak 2025, https://lugatim.com/s/HurdebinRiyâzî. "Riyâzü’ş-Şuara (Tezkiretü’ş-Şuara)." (Haz.) Namık Açıkgöz, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü, 3517-Kültür Eserleri 534. Ankara: 2017 (e-kitap).

<!-- CONTEXT: Citations for "Hurde-bin (Sözlük)" -->

## Citations

[^1]: Riyâzî, A.g.e., s. 40.
[^2]: Riyâzî, Riyâzü’ş-Şuara (Tezkiretü’ş-Şuara), (Haz.) Namık Açıkgöz, s. 270.