--- title: HD 80606b slug: hd-80606b-6fb30 url: /detay/hd-80606b-6fb30 type: article language: Türkçe entity: primary: HD 80606b type: article disambiguation: HD 80606b: Eliptik yörüngeli, aşırı sıcaklık değişimleri yaşayan gaz devi ötegezegen. categories: - name: Astronomi slug: astronomi url: /kategori/astronomi tags: - Kozai-Lidov etkisi - eliptik yörünge - HD 80606b - Ötegezegen - Atmosfer author: Osman Özbay created_at: 2025-07-17T23:15:18.540482+03:00 updated_at: 2025-07-19T10:28:35.504839+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/07/17/YwxHMP9LsklMhtuo9m9gbZfla9vCZTfB.jpg --- # HD 80606b ## KURE Information Cards ![hd80606b_kasen_big6.jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/07/17/KVWqCGkLXdpR0MVqJoCRmRVKFRT9LD9h.jpg) *HD 80606b* | Field | Value | |-------|-------| | Uzaklık(lar) | ~190 ışık yılı (58 parsek) | | Keşif Yılı(ları)(Metin) | 2001 | | Yıldız Tipi | G5V (Güneş benzeri) | | Yıldız | HD 80606 | ## Article Content [HD 80606b](/tr/detay/hd-80606b-9de13/llms.txt), [Güneş Sistemi](/tr/detay/gunes-sistemi-78087/llms.txt) dışındaki [ötegezegenler](/tr/detay/otegezegenler-3e3fe/llms.txt) arasında oldukça dikkat çekici fiziksel ve yörüngesel özelliklere sahip bir gaz devidir. Pegasus Takımyıldızı'nda, Dünya’dan yaklaşık 190 ışık yılı uzaklıkta yer alan HD 80606 sisteminde, HD 80606 adlı [G5V](/tr/detay/gunes-2/llms.txt) sınıfında bir anakol yıldızının etrafında dolanır. Bu [gezegen](/tr/detay/gezegen-53af4/llms.txt), özellikle son derece eliptik yörüngesi ve buna bağlı olarak yaşadığı ani sıcaklık değişimleri ile öne çıkmaktadır. HD 80606b, ilk kez 2001 yılında Doppler spektroskopisi yöntemiyle keşfedilmiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/07/17/w1igQY0BTfdgnt5XVmAkdCd3SVAFzjc1.jpg) *HD 80606b. (NASA)* ### **Fiziksel ve Yörüngesel Özellikleri** - **Yıldız: **HD 80606 - **Yıldız Tipi: **G5V (Güneş benzeri) - **Uzaklık: **\~190 ışık yılı (58 parsek) - **Keşif Yılı: **2001 - **Keşif Yöntemi: **Radyal hız yöntemi - **Yarıçap: **1.03 ± 0.06 Jüpiter yarıçapı - **Kütle: **3.94 ± 0.11 Jüpiter kütlesi - **Ortalama Yörünge Yarıçapı: **\~0.449 AU - **Yörünge Dışmerkezliği: **0.9336 ± 0.0002 (aşırı eliptik) - **Yörünge Dönemi: **111.44 Dünya günü - **Transit Durumu: **Evet (2009’da tespit edilmiştir) - **Eksenel Eğiklik (oblik): **\~53° (eğimli yörünge) - **Günberi (periapsis): **0.03 AU (Merkür yörüngesinden daha yakın) - **Günöte (apoapsis)**: \~0.85 AU (Venüs yörüngesine yakın mesafede) ### **Yörüngesel Aykırılık ve Termal Etkiler** HD 80606b’nin en dikkat çeken özelliği, **eliptik yörüngesidir**. Yörünge dışmerkezliği (eccentricity) 0.93 gibi son derece yüksek bir değere sahiptir. Bu durum, gezegenin yıldızına yaklaştığında çok kısa sürede aşırı şekilde ısınmasına neden olur. Günberiye yaklaştığında, birkaç saat içerisinde atmosfer sıcaklığı yaklaşık **500 K’den 1500 K’ye** kadar yükselir. Günötede ise bu sıcaklık dramatik biçimde düşer. Bu ısıl değişim, gezegenin atmosferinde şok dalgaları ve türbülanslara yol açar. [Spitzer Uzay Teleskobu](/tr/detay/spitzer-uzay-teleskobu-a739b/llms.txt)’nun gözlemleri, bu sıcaklık geçişlerinin **güçlü kızılötesi radyasyon emisyonlarına** neden olduğunu göstermiştir. ### **Atmosferik Gözlemler** HD 80606b, yıldız önünden geçiş yaptığı için atmosferi hakkında spektral veriler elde edilebilmiştir. Transit sırasında alınan veriler, gezegen atmosferinde **hidrojen, helyum ve potansiyel olarak su buharı** bulunduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, ani sıcaklık artışları nedeniyle atmosferin üst katmanlarında şişme, genişleme ve iyonlaşma etkileri gözlemlenmiştir. Bu durum, gezegenin geçici olarak atmosferik kaçış (atmospheric escape) süreçleri yaşamasına neden olabilir. ### **Yıldız Sistemi ve Dinamik Etkileşimler** HD 80606b, **HD 80607** adlı neredeyse aynı özelliklerde bir ikiz yıldızla (ikili yıldız sistemi) birlikte bulunur. Bu yıldız çifti arasındaki uzaklık yaklaşık **1200 AU** olup, bu mesafeden kaynaklanan **Kozai-Lidov etkisi**, gezegenin yörüngesinin bu denli eliptik hale gelmesinde önemli bir rol oynamış olabilir. Bu mekanizma, eğimli ve uzun dönemli yörüngesel evrim senaryoları ile açıklanır. Sonuç olarak HD 80606b’nin bugünkü yörüngesi, sistemin uzun zaman ölçekli dinamik kararsızlıklarının bir sonucudur. ### **Transit Olayı ve Gözlemsel Önemi** Gezegenin yıldız önünden geçişi, ilk kez **2009 yılında** teleskoplarla doğrudan tespit edilmiştir. Bu transit olayı, gezegenin yarıçapı, yoğunluğu ve atmosferik özellikleri hakkında daha hassas ölçümler yapılmasını sağlamıştır. Transit süresi yaklaşık **12 saat** sürmekte olup, yıldızın parlaklığında yaklaşık **%1’lik bir düşüş** yaratır. ### **Bilimsel Önemi** HD 80606b, özellikle **aşırı dışmerkezli yörüngeler**, **gezegen atmosferlerinin ani termal yanıtları**, **ikili yıldız etkileri**, ve **yörüngesel evrim süreçleri** konularında [astrofiziksel](/tr/detay/astrofizik-d3686/llms.txt) modellere önemli katkılar sağlamaktadır. Bu gezegen, sistem dinamiği ile atmosfer fiziğinin kesişiminde yer alan nadir örneklerden biridir. ## Academic Sources and References 1. Bulutsu.org. “HD 80606b.” Gökyüzü Gözlem Günlüğü, 9 Şubat 2004. https://www.bulutsu.org/ggg/?gun=090204. Erişim 17 Temmuz 2025.NASA. “HD 80606 b.” Exoplanet Watch Results. https://exoplanets.nasa.gov/exoplanet\_watch\_results/hd\_80606\_b/. Erişim 17 Temmuz 2025.NASA Science. “HD 80606 b.” Exoplanet Catalog. https://science.nasa.gov/exoplanet-catalog/hd-80606-b/. Erişim 17 Temmuz 2025.NASA Exoplanet Archive. “HD 80606 b Overview.” https://exoplanetarchive.ipac.caltech.edu/overview/HD%2080606. Erişim 17 Temmuz 2025.NASA. “Spitzer Exoplanet Observation of HD 80606b.” NASA Exoplanet Exploration. https://exoplanets.nasa.gov/resources/1075/spitzer-exoplanet-observation-of-hd-80606b/. Erişim 17 Temmuz 2025.