--- title: Haumea slug: haumea-4b405 url: /detay/haumea-4b405 type: article language: Türkçe entity: primary: Haumea type: article disambiguation: Haumea: Kuiper Kuşağı'ndaki cüce gezegen. Hızlı dönüşü ve elipsoidal şekliyle dikkat çekiyor. İki uydusu ve halkaları var. categories: - name: Astronomi slug: astronomi url: /kategori/astronomi tags: - Haumea - Cüce Gezegen - Kuiper kuşağı author: Miray GÜR created_at: 2025-08-16T11:09:57.923327+03:00 updated_at: 2025-08-24T23:54:34.018908+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/08/16/neZnsHqzApwesAoE8GxHKJxPcG2QZU7O.jpg --- # Haumea ## KURE Information Cards ![thumbs_b_c_a9056c6012ea10d1786e01649ba5cd53.jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/08/24/vRrACUrJVXCP4L6Ag3O5LOw023LC6aTp.jpg) *Haumea* | Field | Value | |-------|-------| | Keşif Yılı(ları)(Metin) | 7 Mart 2003 | | Boyutu | 1.000 km × 1.600 km × 2.000 km | | Kütle | Ay’ın kütlesinin 1/20’si | | Ortalama Güneş Uzaklığı | 43 AU (≈6.5 milyar km) | ## Article Content **Haumea**, [Güneş Sistemi](/tr/detay/gunes-sistemi-78087/llms.txt)’nin Neptün ötesi bölgesi olarak bilinen [Kuiper Kuşağı](/tr/detay/kuiper-kusagi-2/llms.txt)’nda yer alan bir **cüce gezegen**dir. 7 Mart 2003’te keşfedilen bu gök cismi, başlangıçta **“2003 EL61”** kod adıyla anılmış ve 2006 yılında Uluslararası Astronomi Birliği tarafından* Haumea *adı verilmiştir. Adını Hawaii mitolojisinde bereket ve doğum tanrıçası [Haumea](/tr/detay/haumea-d1d61/llms.txt)’dan alır; iki bilinen uydusu Hi’iaka ve Namaka ise onun mitolojik kızlarının adlarını taşır. Haumea, [Güneş](/tr/detay/gunes-37d4e/llms.txt) Sistemi’ndeki en hızlı dönen büyük gökcisimlerinden biri olarak bilinir. ### **Boyut ve Mesafe** Haumea, elipsoidal bir şekle sahip olup boyutları yaklaşık olarak 1.000 km, 1.600 km ve 2.000 km’dir. Ortalama ekvator çapı yaklaşık 1.740 kilometre olan Haumea, [Dünya](/tr/detay/dunya-be24a/llms.txt)’nın çapının yaklaşık 1/7’sine eşittir. Güneş’e uzaklığı ortalama 43 astronomik birimdir (yaklaşık 6,5 milyar kilometre). Bu mesafeden dolayı yüzeyi aşırı soğuktur ve yaşam için uygun koşullar bulunmamaktadır. ### **Yörünge ve Dönüş** Haumea, Güneş etrafındaki bir turunu yaklaşık 282–285 Dünya yılında tamamlar. Kendi ekseni etrafındaki dönüşünü 3,9 saatte tamamlayan Haumea, bu hızlı rotasyonu sayesinde elipsoidal, yani yumurta benzeri bir şekil kazanmıştır. Bu hızlı dönüş, yüzeydeki gerilme kuvvetlerinin farklılaşmasına ve cüce gezegenin şeklinin belirgin biçimde bozulmasına neden olur. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/08/24/a1xOETyqyFMgiwpX4eLsFsfjs4SE9XzC.jpg) *Haumea (Pixabay)* ### **Yapı ve Bileşim** Haumea’nın yüzeyi büyük ölçüde kristal su buzu ile kaplıdır ve yüzey alanının yaklaşık üçte biri farklı renk tonlarına sahiptir. Bu koyu kırmızı bölge (Dark Red Spot, DRS) muhtemelen mineral ve organik bileşiklerden oluşmaktadır. Yüzeydeki buz oranı %66 ile %80 arasında tahmin edilmektedir. Ayrıca buzun altında radyoaktif maddelerin (potasyum-40, toryum-232 ve uranyum-238) varlığı yüzeydeki gerilme kuvvetleriyle serbest kalabilir ve potasyum siyanür gibi organik tuz bileşikleri bulunabilir. Haumea’nın şekli ve hızlı dönüşü, yaklaşık 4,5 milyar yıl önce Kuiper Kuşağı’ndaki başka bir gök cismiyle yaşanan büyük bir çarpışmanın sonucudur. Çarpışma sonucu kopan parçalar, Haumea’nın uyduları Hi’iaka ve Namaka’yı oluşturmuştur. ### **Uydular ve Halkalar** Haumea’nın bilinen iki uydusu vardır: Namaka, iç uydu; Hi’iaka ise dış uydudur. Her ikisi de 2005 yılında keşfedilmiş ve Haumea’nın mitolojik kızlarından esinlenerek isimlendirilmiştir. Hi’iaka, Hawaii adasının ve hula dansçılarının koruyucu tanrıçası olarak kabul edilirken, Namaka Hawaii mitolojisinde bir su ruhudur. Haumea ayrıca halkalara sahip olduğu bilinen ilk Kuiper Kuşağı nesnesidir. Bu halkaların varlığı, dünya genelindeki teleskoplarla yapılan gözlemler sonucunda 2017 yılında duyurulmuştur. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/08/24/L9loSvJizA8s5OEac75GMc3YlCDU8moR.jpg) *Hauma (Anadolu Ajansı)* ### **Araştırmalar ve Gözlemler** Haumea ve uydularının yapısı, yakın kızılötesi spektroskopi ve ışık eğrisi analizleri ile incelenmiştir. Bu çalışmalar, yüzeydeki kristal su buzunun dağılımını, DRS’nin özelliklerini ve uyduların yörüngesel konumlarını belirlemede kullanılmıştır. Avrupa Güney Gözlemevi (ESO) Çok Büyük Teleskop (VLT) Gözlemevi’ndeki SINFONI spektrografı ile elde edilen veriler, Haumea’nın benzersiz yüzey özelliklerini detaylı şekilde ortaya koymuştur. ### **Oluşum ve Evrim** Haumea, Kuiper Kuşağı’nda yaklaşık 4,5 milyar yıl önce gerçekleşen büyük bir çarpışmanın sonucunda oluşmuştur. Teğetsel bir çarpışma, Haumea’nın dağılmadan varlığını sürdürmesini sağlamış ve kopan parçalar uydularını oluşturmuştur. Bu felaket niteliğindeki çarpışma, Haumea’nın hızlı dönüşü ve benzersiz elipsoidal şeklinin oluşumunda kritik rol oynamıştır. ## Academic Sources and References 1. Anadolu Ajansı. “Türk bilimcilerin de katkısıyla cüce gezegenin halkası keşfedildi.” Anadolu Ajansı. Erişim 16 Ağustos 2025. https://www.aa.com.tr/tr/bilim-teknoloji/turk-bilimcilerin-de-katkisiyla-cuce-gezegenin-halkasi-kesfedildi/941908.F. Gourgeot, B. Carry, C. Dumas, F. Vachier, F. Merlin, P. Lacerda, M. A. Barucci4 , ve J. Berthier. “Near-infrared spatially resolved spectroscopy of (136108) Haumea’s multiple system.” Astronomy & Astrophysics, 593, A19 (2016): 1-10.  Erişim 16 Ağustos 2025. https://doi.org/10.1051/0004-6361/201526423.NASA. “Haumea Facts.” Science.nasa.gov. Erişim 16 Ağustos 2025. https://science.nasa.gov/dwarf-planets/haumea/Özyar, Ümit Fuat. “Yumurta Şekilli Cüce Gezegen Haumea.” TÜBİTAK e-Dergi, (2012): 30-31. Erişim 16 Ağustos 2025. https://services.tubitak.gov.tr/edergi/yazi.pdf;jsessionid=5JI46Hyi-Rk2AAeqwvT1lGGT?dergiKodu=4&cilt=46&sayi=791&sayfa=30&yaziid=33978.Pixabay. ''Haumea, Gezegen, Dünya JPG.'' Pixabay. Erişim 16 Ağustos https://pixabay.com/tr/photos/harita-haumea-gezegen-d%C3%BCnya-4818832/ ## Related Articles - [Ceres ](//detay/ceres-334bc/llms.txt)