--- title: Hans Jürgen Eysenck slug: hans-jurgen-eysenck-3a956 url: /detay/hans-jurgen-eysenck-3a956 type: biography language: Türkçe entity: primary: Hans Jürgen Eysenck type: biography disambiguation: Hans Jürgen Eysenck: Alman-İngiliz psikolog, kişilik kuramı ve zekâ üzerine çalışmalarıyla tanınır. categories: - name: Psikoloji slug: psikoloji url: /kategori/psikoloji tags: - Eysenck - Psikoloji author: Nida Üstün created_at: 2025-04-10T08:41:05.418405+03:00 updated_at: 2025-04-17T09:50:06.824429+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/10/OwslNfVwe40zicqU7oHJ3NDtQwBlJJgg.jpg --- # Hans Jürgen Eysenck > Hans Eysenck, çağdaş psikolojide kişilik kuramının bilimsel temellere dayandırılmasına öncülük eden, faktör analizine dayalı kuramsal çalışmalarıyla tanınan psikologdur. ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Hans Jürgen Eysenck ![image-11.jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/10/ksWrJOxgEEbubkuEh7PURivGtppvckRO.jpg) | Field | Value | |-------|-------| | custom_key_752545 | | | custom_key_752544 | | | Eserleri | The Structure of Human Personality, Dimensions of Personality, Intelligence: The Battle for the Mind | | custom_key_752545 | 1997-09-04 | | custom_key_752544 | 1916-03-04 | | Alan(lar) | Kişilik kuramı,Klinik psikoloji,Psikometri | | Meslek(ler) | Psikolog,Akademisyen | ## Article Content **Hans Jürgen Eysenck** (4 [Mart](/tr/detay/mart-749833/llms.txt) 1916, Berlin – 4 [Eylül](/tr/detay/eylul-748434/llms.txt) 1997, Londra), Alman asıllı İngiliz psikologdur. Özellikle kişilik kuramı, zekâ araştırmaları ve davranışçı psikoterapilere yaptığı katkılarla tanınmıştır. Psikolojiyi deneysel ve ölçülebilir temellere oturtmayı hedeflemiş; biyolojik faktörlerin kişilikteki rolünü vurgulamıştır. Eysenck, kişilik psikolojisinin modernleşmesinde ve psikometri alanının gelişmesinde öncü bir figürdür. ### **Gençliği ve Eğitimi** ##### **Çocukluk ve Gençlik** Hans Eysenck, [Almanya](/tr/detay/almanya-2/llms.txt)’nın Berlin kentinde doğdu. [Anne](/tr/detay/anne-749984/llms.txt) ve babası oyuncuydu, ancak [çocuk](/tr/detay/cocuk-2/llms.txt) yaşta boşandılar ve Eysenck büyükannesi tarafından büyütüldü. 1930’ların başında Almanya’daki politik atmosferin gerginleşmesiyle [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt), özellikle Nazi rejiminin yükselişi sonucu ülkesinden ayrıldı. ##### **Eğitim Hayatı** Almanya’dan İngiltere’ye [göç](/tr/detay/goc-2/llms.txt) ettikten sonra University of London’da eğitimine devam etti. Psikolojiye olan ilgisi burada şekillendi. 1940’ta doktorasını tamamladıktan sonra [savaş](/tr/detay/savas-3/llms.txt) sırasında acil servislerde çalıştı. Daha sonra Maudsley Hastanesi'nde klinik psikolog olarak görev aldı ve burada psikometrik değerlendirme ve davranışçı tedavi yaklaşımlarını geliştirmeye başladı. ### **Kariyeri ve Başarıları** ##### **Kariyer Süreci** Eysenck’in akademik kariyeri, University of London’da profesörlükle zirveye ulaştı. Burada [uzun](/tr/detay/uzun/llms.txt) yıllar boyunca psikoloji bölümü başkanlığı yaptı ve yüzlerce [makale](/tr/detay/makale/llms.txt) ile onlarca kitap yayımladı. 1947’de kurduğu "Personality and Individual Differences" dergisi, kişilik psikolojisinin en etkili yayın organlarından biri oldu. ##### **Öne Çıkan Başarılar** Eysenck, 1981 yılında American Psychological Foundation tarafından yaşam boyu başarı ödülüne layık görüldü. Psikolojiye yaptığı deneysel katkılar ve ölçme araçlarının geliştirilmesine sağladığı destek, hem akademik çevrelerde hem de klinik uygulamalarda büyük [yankı](/tr/detay/yanki-2/llms.txt) uyandırdı. ### **Öne Çıkan Çalışmaları ve Katkıları** ##### **Kişilik Kuramı: Eysenck'in Üç Boyutlu Modeli** Eysenck, kişiliğin biyolojik temellerini araştıran üç boyutlu bir model geliştirmiştir. Bu modelde kişilik üç [ana](/tr/detay/ana-751169/llms.txt) faktör üzerinden değerlendirilir: 1. **Psikotisizm (P):** Aykırılık, yaratıcılık, empati eksikliği 2. **Nörotisizm (N):** Duygusal dengesizlik, kaygı, depresyona yatkınlık 3. **Dışa dönüklük / İçe dönüklük (E):** Sosyallik, uyarılabilirlik, enerji düzeyi Bu faktörler, Eysenck Personality Questionnaire (EPQ) ile ölçülmüş ve geniş örneklemlerle test edilmiştir. Eysenck, bu yapıların [genetik](/tr/detay/genetik-748095/llms.txt) temelleri olduğuna inanıyor, bu yaklaşımıyla psikolojide biyolojik yönelimli kişilik kuramlarının öncüsü oluyordu. ##### **Zekâ ve Psikometri Üzerine Katkıları** Eysenck, zekâyı bireyler arası farklılıkların anlaşılmasında temel bir değişken olarak ele almış, zekânın büyük ölçüde kalıtsal olduğunu savunmuştur. IQ testlerinin bilimsel geçerliliğini savunurken, çevresel etkileri tamamen dışlamadan zekânın genetik yatkınlıklardan güçlü şekilde etkilendiğini belirtmiştir. ##### **Davranışçı Terapiler ve Klinik Psikoloji** Eysenck, psikanalizi bilimsel temelden uzak bulmuş ve davranışçı terapileri savunmuştur. Özellikle sistematik duyarsızlaştırma, maruz bırakma terapileri [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) davranışsal müdahaleleri desteklemiş; bu yaklaşımların deneysel psikoloji ilkeleriyle uyumlu olduğunu öne sürmüştür. ### **Kişisel Hayatı** Eysenck, İngiltere’ye göç ettikten sonra hayatının geri kalanını burada geçirmiştir. 1950’lerde evlendi ve dört çocuk sahibi oldu. Oğlu Michael Eysenck de psikolog olarak babasının izinden gitmiştir. ### **Son Yılları ve Vefatı** Eysenck, hayatının son yıllarında tartışmalı bazı görüşleri nedeniyle eleştirilerle karşı karşıya kaldı. Özellikle IQ ve ırk ilişkisi [üzerine](/tr/detay/uzerine/llms.txt) yaptığı bazı açıklamalar [bilim](/tr/detay/bilim-2/llms.txt) camiasında etik tartışmalara neden oldu. 4 Eylül 1997’de, 81 yaşında Londra’da hayatını kaybetti. ### **Mirası ve Etkisi** Hans Eysenck’in kişilik kuramı, günümüzde hâlâ birçok araştırmada temel alınmaktadır. Geliştirdiği ölçüm araçları ve teorik çerçeveler, kişilik psikolojisinin ampirikleştirilmesinde büyük rol oynamıştır. Aynı zamanda psikolojinin bilimsel statüsünü savunmuş ve davranışçı tedavilerin yaygınlaşmasına katkı sağlamıştır. ## Academic Sources and References 1. Eysenck, H. J. Dimensions of Personality. London: Routledge, 1947.Eysenck, H. J. The Biological Basis of Personality. Springfield, IL: Charles C Thomas, 1967.Eysenck, H. J. The Structure of Human Personality. London: Methuen, 1953.Eysenck, H. J. and Eysenck, S. B. G. Manual of the Eysenck Personality Questionnaire. London: Hodder and Stoughton, 1975.Gregory, R. J. Psychological Testing: History, Principles, and Applications. 7th ed. Boston: Pearson, 2014.