--- title: Göreme Örenyeri slug: goreme-orenyeri-6a094 url: /detay/goreme-orenyeri-6a094 type: article language: Türkçe entity: primary: Göreme Örenyeri type: article disambiguation: Göreme Örenyeri: UNESCO Dünya Mirası, Kapadokya'nın büyüleyici kaya yerleşimi. Tarihi kiliseler ve manzaralar. categories: - name: Seyahat Ve Turizm slug: seyahat-ve-turizm url: /kategori/seyahat-ve-turizm - name: Coğrafya slug: cografya-2 url: /kategori/cografya-2 - name: Tarih slug: tarih url: /kategori/tarih tags: - GöremeAçıkHavaMüzesi - GöremeÖrenyeri - UNESCODünyaMirası - fresksanatı - İkonografi - KültürelMiras - Nevşehir - Göreme author: Nazlı Kemerkaya created_at: 2025-04-06T16:40:17.032673+03:00 updated_at: 2025-04-17T09:59:45.517891+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/06/bOYh8VKEhfGtKqJxsQ1GPnE3Ya5YIhsT.jpg --- # Göreme Örenyeri ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Göreme Örenyeri ![göreme.jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/06/INSdWmscbyhxwEMfZRvi4GTaWhk13m5h.jpg) | Field | Value | |-------|-------| | Yükseklik(ler)(Metin) | Yaklaşık 1.100 metre | | Koordinat(lar) | 38°38′K – 34°51′D | | Tarihlendirme | Kullanım süreci: IV. yüzyıldan XIII. yüzyıla kadar aktif manastır yaşamı,Erken Bizans Dönemi (IV. yüzyıl) – Orta Bizans Dönemi (XI–XII. yüzyıl) | | Konum | Nevşehir/Türkiye | | Önce Çıkan Yapılar | El Nazar Kilisesi,Saklı Kilise,Kızlar ve Erkekler Manastırı,Azize Barbara ve Katerina Şapelleri,Aziz Basil Şapeli,Çarıklı Kilise,Yılanlı Kilise,Elmalı Kilise,Karanlık Kilise,Tokalı Kilise | | Mimari Özellik(ler) | Çok katlı manastır yapıları,Fresklerle süslenmiş iç mekânlar,Kapalı Yunan Haçı planlı ve beşik tonozlu kiliseler,Kaya oyma mimari | | Kriterler | (i) - (iii) - (vii) | | UNESCO Statüsü | 1985 yılında “Göreme Milli Parkı ve Kapadokya” adıyla Dünya Mirası Listesi’ne alındı | ## Article Content Göreme Örenyeri, Nevşehir il merkezine yaklaşık 13 kilometre, Göreme kasabasına ise 2 kilometre uzaklıkta bulunan bir kaya yerleşim alanıdır. Volkanik kökenli tüf tabakalarının rüzgâr ve [su](/tr/detay/su-4/llms.txt) erozyonuyla aşındığı [Kapadokya](/tr/detay/kapadokya-daf35/llms.txt) bölgesinde [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) alan bu alan, karakteristik jeomorfolojisi sayesinde doğal ve kültürel unsurların [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt) gözlemlenebildiği bir yerleşim dokusuna sahiptir. Kaya oluşumlarının içine oyulmuş çok sayıda [yapı](/tr/detay/yapi-2/llms.txt), yerleşimin [tarihsel](/tr/detay/tarihsel-2/llms.txt) süreçteki kullanım çeşitliliğine işaret etmektedir. Göreme, 1967 yılında ziyaretçilere açılmış ve 1985 yılında “Göreme [Milli](/tr/detay/milli/llms.txt) Parkı ve Kapadokya” adıyla UNESCO [Dünya](/tr/detay/dunya-2/llms.txt) Mirası Listesi’ne dâhil edilmiştir. UNESCO’nun bu alanı kültürel miras olarak tanımasında, Bizans dönemine tarihlenen kaya mimarisi ve [duvar](/tr/detay/duvar-3/llms.txt) resimleriyle bezenmiş dini yapıların korunmuş durumu etkili olmuştur.[^1]  ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/06/cuQONc96unNYaZirnt6S3WEnv3EYOOyW.jpg) *Göreme Örenyeri (Fotoğraf: Türkiye Kültür Portalı)* ### **Tarihçe** Göreme Örenyeri’nin tarihi, Kapadokya bölgesinin Roma İmparatorluğu’na bağlı bir [eyalet](/tr/detay/eyalet-2/llms.txt) hâline geldiği M.S. 17 yılına kadar uzanmaktadır. IV. yüzyıldan itibaren, [bölge](/tr/detay/bolge-2/llms.txt) [Doğu](/tr/detay/dogu-751789/llms.txt) Roma (Bizans) egemenliğine girmiş ve Hristiyanlığın kurumsallaşma süreciyle birlikte dinsel yapılar bakımından [önem](/tr/detay/onem/llms.txt) kazanmaya başlamıştır. Bu dönemde özellikle keşişlerin inziva ve manastır yaşamına elverişli bir [mekân](/tr/detay/mekan/llms.txt) arayışları sonucunda Göreme ve çevresi, kaya oyma yerleşimlerin yoğunlaştığı merkezlerden biri hâline gelmiştir.[^2]  Bölgedeki ilk yoğun Hristiyan yerleşiminin, Roma İmparatorluğu’nun Hristiyanlığı resmen tanımasının ardından başladığı düşünülmektedir. IV. yüzyılda Kayseri Piskoposu olarak görev yapan Aziz Basileios’un öncülüğünde, Göreme’de bir manastır eğitim sisteminin temelleri atılmıştır. Bu [sistem](/tr/detay/sistem-2/llms.txt) daha sonra Soğanlı, Ihlara ve Açıksaray [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) [yakın](/tr/detay/yakin-750943/llms.txt) bölgelerde de uygulanmaya başlanmıştır.[^3]  Göreme’deki bu modelde, ibadet mekânlarının yanı [sıra](/tr/detay/sira-3/llms.txt), eğitim, yeme-içme, barınma ve gömü işlevlerini karşılayan alanlar da bir arada planlanmıştır. VII. ve VIII. yüzyıllarda [Arap](/tr/detay/arap/llms.txt) akınları ile Bizans-Pers çatışmaları, bölgenin güvenliğini tehdit etmiş; bu nedenle Göreme’deki kaya yerleşimleri hem savunma hem de gizlenme amacıyla kullanılmıştır. Özellikle ikonoklazm döneminde (VIII–IX. yüzyıllar), resimli betimlemelere karşı yürütülen dini baskılar nedeniyle Göreme’deki dini yapım faaliyetleri durma noktasına gelmiş, birçok keşiş bölgeyi terk etmiştir.[^4]  İkonoklazmın sona erdiği IX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren, Göreme yeniden dini yapı üretiminin merkezlerinden biri hâline gelmiş ve XI. yüzyıla kadar olan süreçte bölgedeki çoğu [kilise](/tr/detay/kilise-4/llms.txt) fresklerle süslenmiştir. Bu [dönem](/tr/detay/donem-3/llms.txt), Göreme'deki mimari ve resim sanatının en üretken dönemi olarak kabul edilmektedir. [1071 Malazgirt Savaşı](/tr/detay/malazgirt-muharebesi/llms.txt)’ndan sonra[ Selçuklu](/tr/detay/selcuklular/llms.txt) Türklerinin [Anadolu](/tr/detay/anadolu-4/llms.txt)’daki ilerleyişiyle birlikte Göreme'deki Hristiyan yerleşimi zayıflamış, Bizans etkisi azalmıştır. Bu dönemde yeni yapı inşasından [ziyade](/tr/detay/ziyade/llms.txt) mevcut kaya yerleşimlerinin kullanımı devam etmiştir. [ Selçuklu](/tr/detay/selcuklular/llms.txt)lar sonrasında bölge Osmanlı egemenliğine girmiştir ve Göreme çevresi [Türk](/tr/detay/turk/llms.txt)-İslam kültürünün mimari izleriyle şekillenmiştir. Özellikle [çevre](/tr/detay/cevre/llms.txt) illerde (Kayseri, Niğde, [Aksaray](/tr/detay/aksaray-2/llms.txt)) [han](/tr/detay/han-2/llms.txt), [medrese](/tr/detay/medrese/llms.txt), cami ve [türbe](/tr/detay/turbe-3/llms.txt) gibi yapılar bu süreci belgelemektedir. Göreme’ye dair doğrudan Osmanlı dönemi yerleşimlerine ilişkin sınırlı [bilgi](/tr/detay/bilgi-4/llms.txt) olsa da, 18. ve 19. yüzyıllarda Kapadokya’nın bazı bölgelerinde (örneğin Mustafapaşa/Sinasos) yoğun gayrimüslim nüfusun varlığı ve kilise inşa faaliyetleri belgelenmiştir. Bu dönemde Göreme’nin de içinde yer aldığı Nevşehir ve çevresinde gayrimüslim cemaatlerin kilise ve manastır yapımına devam ettikleri; Osmanlı’nın bu faaliyetlere belirli sınırlamalarla birlikte [müsamaha](/tr/detay/musamaha/llms.txt) gösterdiği anlaşılmaktadır. Günümüzde Göreme sınırları içerisinde 18. ve 19. yüzyıllara tarihlendirilebilecek bazı kilise kalıntılarının bulunduğu; özellikle Avcılar Mahallesi çevresinde bu yapılara rastlandığı belirtilmektedir. Ancak bu yapılar, erken dönem Bizans kiliseleri kadar kapsamlı veya sanatsal açıdan gelişkin değildir ve büyük ölçüde yerel kullanıma yönelik [küçük](/tr/detay/kucuk-750344/llms.txt) şapeller veya özel ibadet mekânları niteliğindedir. ### **Mimari Plan** Göreme Örenyeri, doğal tüf kayalıklar içerisine oyulmuş yapılar topluluğundan oluşur. Yerleşim dokusu, birbirine yakın konumlanmış kiliseler, şapeller, manastır yapıları, [mezar](/tr/detay/mezar-750492/llms.txt) odaları, mutfaklar, depolar ve gündelik yaşama dair diğer birimlerden meydana gelir.[^5]  Yapılar, çoğunlukla vadilerin yamaçlarına ve iç kısımlarına oyulmuş hâlde konumlandırılmıştır. Bu yerleşim biçimi, hem savunma hem de manastır yaşamının izolasyon gerekliliğini karşılamaya yöneliktir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/06/wcQHWnJEgBJ9IoLPU6ACSMYau2551Zj2.jpg) *Oyulmuş tüf kayalıklar (Fotoğraf: Hans)* Göreme’deki dini yapılar mimari bakımdan çoğunlukla beşik tonozlu ve tek nefli plan şemalarına sahiptir. Erken dönem kiliselerinde mimari sadelik öne çıkarken, orta ve geç Bizans dönemine tarihlenen yapılarda Yunan haçı planlı kilise tipolojisine de rastlanmaktadır. Bazı örneklerde [apsis](/tr/detay/apsis-ebb00/llms.txt) sayısı üçe çıkmakta ve narteks bölümü ile birlikte iç mekân bölümlenmesi artmaktadır. Özellikle Tokalı, [Karanlık](/tr/detay/karanlik-c342d/llms.txt) ve Elmalı Kilise gibi yapılarda bu karmaşık plan tipleri gözlemlenmektedir. Manastır kompleksleri ise çok katlı olarak inşa edilmiş olup yukarıdan aşağıya [dikey](/tr/detay/dikey/llms.txt) sirkülasyon içeren merdivenlerle katlar arası [bağlantı](/tr/detay/baglanti-2/llms.txt) sağlanmıştır. Alt katlarda genellikle yemek alanları, şırahane (şarap yapım alanı) ve depo işlevli odalar yer alırken, üst katlarda yaşam ve ibadet alanları yer almaktadır. Bu yapılanma biçimi Göreme’nin [sadece](/tr/detay/sadece-e8b50/llms.txt) dini değil, aynı zamanda [üretim](/tr/detay/uretim-750525/llms.txt) ve eğitim gibi işlevleri olan bir örgütlü yaşam alanı olduğunu göstermektedir. Kaya mekânlar genellikle dışa kapalı, dar açıklıklı pencerelerle aydınlatılan ve cephede süsleme barındırmayan yapılardır. İç mekân süslemeleri ise fresklerle zenginleştirilmiştir. Mimari olarak hiçbir yapı strüktürel inşa malzemesi kullanılmadan, yalnızca tüf kütleleri oyularak oluşturulmuştur. Bu nedenle Göreme’deki mimari uygulama, hem planlama hem de oyma tekniği açısından [özgün](/tr/detay/ozgun-750487/llms.txt) bir örüntü sunmaktadır. ### **Öne Çıkan Yapılar** Göreme Örenyeri, kaya oyma tekniğiyle oluşturulmuş çok sayıda dini ve sivil yapıdan oluşur. Alan içerisinde yoğun biçimde kiliseler, şapeller, manastır yapıları, mutfaklar, şırahaneler, mezar odaları ve depolar yer alır. Bu yapıların [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) bir bölümü IV. yüzyıldan XIII. yüzyıla kadar olan dönemde inşa edilmiştir. #### **Tokalı Kilise** Ören yerindeki en kapsamlı yapılardan biri Tokalı Kilise’dir. Kilise, mimari olarak dört [ana](/tr/detay/ana-751169/llms.txt) bölümden oluşur: Eski Kilise, Yeni Kilise, [Tünel](/tr/detay/tunel-749259/llms.txt) ve Yan Şapel. Bu yapı kompleksinin en eski bölümü, IX. yüzyıla tarihlenen Eski Kilise’dir ve beşik tonozlu, tek nefli bir plana sahiptir. Daha sonra XI. yüzyılda inşa edilen Yeni Kilise, haçvari planlı, çapraz tonozlu ve apsisli bir yapıdır. Kilisenin duvarları fresklerle kaplıdır ve bu süslemeler ikonoklazm sonrasına, özellikle “Makedon Rönesansı” olarak adlandırılan döneme tarihlenir. Fresklerde Hz. İsa’nın hayatına ilişkin sahneler (Doğumu, Vaftizi, Mucizeleri, Çarmıha Gerilişi, Dirilişi vb.) geniş bir anlatım düzeni içinde verilmiştir. Ayrıca [Tevrat](/tr/detay/tevrat-2/llms.txt) kaynaklı sahneler, İncil anlatıları ve aziz portreleri de resmedilmiştir. Tokalı Kilise’nin girişinden itibaren görülen mavi [renk](/tr/detay/renk-3/llms.txt) hâkimiyeti ve boyama tekniği, bölgedeki diğer yapılara kıyasla daha gelişmiş bir [atölye](/tr/detay/atolye-750528/llms.txt) tarafından hazırlandığını düşündürmektedir. Freskler tempera tekniğiyle değil, ıslak sıva [üzerine](/tr/detay/uzerine/llms.txt) yapılan [klasik](/tr/detay/klasik/llms.txt) *fresco* tekniğiyle gerçekleştirilmiştir.[^6] Bu açıdan Tokalı Kilise, Göreme Örenyeri içerisindeki [fresk](/tr/detay/fresk-2/llms.txt) programlarının en kapsamlı ve stilistik açıdan en gelişmiş örneklerinden biri olarak kabul edilmektedir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/06/EC9jNhXNeofyp9JsjLLpwhMHz0T3JKwe.jpg) *Tokalı Kilise freskleri (Fotoğraf: Türkiye Kültür Portalı)* #### **Karanlık Kilise** Karanlık Kilise (*Karanlıklar Kilisesi* olarak da anılır), Göreme Açık Hava Müzesi içinde yer alan, iyi korunmuş freskleriyle tanınan bir kaya kilisedir. Yapı, küçük bir pencereden ışık aldığı için iç mekânın büyük kısmı karanlıkta kalmış ve bu [durum](/tr/detay/durum-5/llms.txt) fresklerin günümüze kadar büyük ölçüde bozulmadan ulaşmasını sağlamıştır. Mimari olarak [haç](/tr/detay/hac-3/llms.txt) planlı olan kilise, merkezi kubbeli, dört kemerli ve üç apsislidir. Ana mekânda dört [sütun](/tr/detay/sutun/llms.txt) yer alır; bu da mekânın içsel bölünmesini ve kubbenin taşınmasını sağlar. Kilise XI. yüzyıla tarihlenmektedir ve büyük ihtimalle dönemin yerel Bizans yönetimi tarafından desteklenmiştir. Fresk programı, ikonoklazm sonrası Bizans sanatının karakteristik unsurlarını taşır. [Kubbe](/tr/detay/kubbe-2/llms.txt) kısmında Pantokrator (Hükümran İsa) figürü yer alır; çevresinde melekler, azizler ve İncil yazarları resmedilmiştir. Duvarlarda Hz. [Meryem](/tr/detay/meryem-2/llms.txt)’in müjdelenmesi, İsa’nın doğumu, vaftizi, mucizeleri, Son Akşam Yemeği, çarmıha gerilişi ve göğe yükselişi gibi sahneler yer almaktadır. Apsis duvarlarında ise büyük ölçekli havari figürleri ve Deesis kompozisyonu bulunur. Fresklerin resimsel anlatım gücü, [kompozisyon](/tr/detay/kompozisyon-2/llms.txt) derinliği ve boya kalitesi bakımından Karanlık Kilise, Göreme Örenyeri’nde en iyi korunmuş ve sanatsal açıdan en gelişmiş örneklerden biri olarak kabul edilir. Freskler *fresco* tekniğiyle yapılmış, zamanla sadece [nem](/tr/detay/nem-2/llms.txt) ve mikroorganizmaların etkisiyle sınırlı düzeyde bozulmalar oluşmuştur. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/06/j6CrOb3baPvvVGT2hOgBXm2iGGPhYKzI.jpg) *Karanlık Kilise freskleri (Fotoğraf: Türkiye Kültür Portalı)* #### **Elmalı Kilise** Elmalı Kilise’nin adının kökeni kesin olarak bilinmemekle birlikte, ön cephesinde yer aldığı düşünülen bir [elma](/tr/detay/elma-748890/llms.txt) ağacından ya da fresklerde [baş](/tr/detay/bas-2/llms.txt) meleklerin ellerinde taşıdığı küresel objelerden (globus cruciger) esinlenildiği ileri sürülmektedir. Kilise, dört serbest destekli merkezi kubbeye sahip olup “Kapalı Yunan Haçı” plan tipine sahiptir. Üç apsisi ve dokuz kubbesiyle bölgedeki gelişmiş kilise planlarından birini temsil eder.[^7] Giriş koridoru dar ve [uzun](/tr/detay/uzun/llms.txt) tutulmuştur; bu mimari tercih, hem ışığın kontrollü biçimde içeri alınmasını hem de iç mekân fresklerinin korunmasını sağlamaktadır. Yapı planı bakımından Karanlık ve Çarıklı kiliselerle benzerlik gösterir ve araştırmalarda çoğunlukla bu yapılarla birlikte ele alınır. Kilise içindeki fresk programı oldukça kapsamlıdır. Ana mekânda Hz. İsa’nın yaşamına ait on beş [sahne](/tr/detay/sahne-3/llms.txt) yer alır. Bu sahnelerden üçü çocukluk dönemine, ikisi yetişkinliğine ve geri kalanı çarmıha geriliş ve diriliş sürecine odaklanır. Ayrıca İbrahim’in konukseverliği ile fırındaki üç İbrani gencin mucizevi kurtuluşu gibi Eski Ahit’ten alınmış iki sahne de freskler arasında yer alır. Duvar resimleri *fresco* tekniğiyle yapılmış olup kırmızı, kahverengi ve [sarı](/tr/detay/sari/llms.txt) tonları baskındır. Freskler [zaman](/tr/detay/zaman-2/llms.txt) içinde nem, [kurum](/tr/detay/kurum-2/llms.txt) ve mikroorganizmaların etkisiyle kısmen [zarar](/tr/detay/zarar-2/llms.txt) görmüş olsa da, UNESCO destekli restorasyon çalışmaları neticesinde büyük ölçüde korunmuştur. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/06/w0oqWz28NAfTY74QfyszVjazzEADGQ4L.jpg) *Elmalı Kilise freskleri (Fotoğraf: Türkiye Kültür Portalı)* #### **Yılanlı Kilise** Yılanlı Kilise, plan ve süsleme bakımından sade ancak ikonografik açıdan dikkat çekici yapılar arasında yer alır. Kilise, adını güney duvarındaki fresklerde yer alan yılan figürlerinden alır. Bu figürlerin yer aldığı sahnede [cehennem](/tr/detay/cehennem-2/llms.txt) betimlemesi yapılmakta ve yılanların çeşitli günahkârları cezalandırdığı tasvir edilmektedir. Mimari olarak kilise, tek nefli ve beşik tonozlu bir plana sahiptir. Apsis kısmı sade olup mimari süsleme öğeleri [yok](/tr/detay/yok-749611/llms.txt) denecek kadar azdır. Giriş doğu yönünden sağlanır ve yapının iç mekânı oldukça dardır. Bu durum, yapının muhtemelen küçük bir [topluluk](/tr/detay/topluluk-751365/llms.txt) ya da özel ibadet mekânı olarak tasarlandığını düşündürmektedir.[^8]  Fresk programı ikonografik bakımdan çeşitlidir. Kuzey duvarında Aziz Onesimos, Aziz Georgios, Aziz Theodoros ve Aziz Onuphrios figürleri yer alır. Güney duvarında ise günahkâr bir kadına saldıran dört yılanın betimlendiği “Günahın Cezası” sahnesi dikkat çeker. Bu sahnede tasvir edilen [yılanlar](/tr/detay/yilanlar-5/llms.txt), sembolik olarak [yalan](/tr/detay/yalan-3/llms.txt), kibir, büyücülük ve zina günahlarını temsil eder. Aynı sahnede cehennem bekçisi olarak da tanımlanan Aziz Basileios figürü yer alır. Freskler *secco* tekniği ile yapılmıştır ve renk kullanımı oldukça sınırlıdır; kırmızı, kahverengi ve siyah tonlar ön plandadır. Kompozisyonlar düz yüzeylere yerleştirilmiş ve figürler çerçevelerle ayrılmıştır. Fresklerde kullanılan anlatım dili yerel halkın anlayabileceği şekilde sembolizm ağırlıklıdır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/06/EPjcWceZcsm2sNT2FXocagsbTjDFTxSk.jpg) *Yılanlı Kilise (Fotoğraf: Göreme Belediyesi)* #### **Çarıklı Kilise** Çarıklı Kilise, Karanlık Kilise’nin hemen karşısında yer alan tek nefli ve haç planlı bir kaya kilisedir. Kilise, adını Hz. İsa’nın göğe yükseliş sahnesinin alt kısmında, çarıklı [ayak](/tr/detay/ayak-4/llms.txt) izlerini andıran iki figüratif resim parçasından almıştır. Yöre halkı bu ayak izlerine benzer motiflerden dolayı yapıyı “Çarıklı” olarak adlandırmıştır.[^9]  Mimari olarak yapı, üç apsisli, merkezi kubbeli ve haç kolları çapraz tonozlu olacak biçimde Kapalı Yunan Haçı planına sahiptir. Giriş kısmında dışarıda yer alan iki sütun, kiliseye yarı anıtsal bir görünüm kazandırır. Bu mimari düzenleme, diğer kiliselere kıyasla daha belirgin bir dış cephe tasarımı oluşturur. Giriş doğrudan ana mekâna açılır; narteks veya ön [oda](/tr/detay/oda-2/llms.txt) bulunmaz.  Kilisede yer alan fresklerde, İncil’de geçen olaylara dayalı ikonografik sahneler yer alır. Bunlar arasında Hz. İsa’nın [Kudüs](/tr/detay/kudus-2/llms.txt)’e girişi, Son Akşam Yemeği, Çarmıha Gerilişi, Çarmıhtan İndirilişi ve Göğe Yükselişi gibi anlatılar dikkat çeker. Ayrıca Hz. İbrahim’in konukseverliğini tasvir eden Eski Ahit kaynaklı bir sahne de yer almaktadır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/06/aUBuWV0aqBDfk7PsNEb0aTeYZMXZNuUe.jpg) *Çarıklı Kilise freskleri (Fotoğraf: Türkiye Kültür Portalı)* #### **Aziz Barbara Şapeli** Azize Barbara Şapeli adını, fresklerde betimlenen ve Doğu Hristiyanlığında askeri azizlerden biri olarak kabul edilen Azize Barbara’dan alır. Şapel, mimari olarak beşik tonozlu, tek nefli ve tek apsisli bir plana sahiptir. Plan düzeni basittir; önünde narteks ya da yan mekân bulunmaz. Duvarlarda pencere veya derin niş gibi mimari öğeler yer almaz. Bu sadelik, hem yapım tekniğindeki yalınlığı hem de özel ibadet amaçlı küçük bir topluluk için inşa edildiğini düşündürmektedir. Freskler, ikonografik açıdan hem geleneksel hem de yerel motifler içerir. Apsis kısmında Azize Barbara figürü, bir elinde haç, diğer elinde kırbaç taşıyan şekilde betimlenmiştir. Yan duvarlarda ise Aziz Georgios ve Aziz Theodoros gibi asker azizlere yer verilmiştir. Bunun yanı sıra duvarlarda çok sayıda geometrik motif, sembolik figür ([akrep](/tr/detay/akrep-5/llms.txt), haç, yıldız) ve soyutlamaya yakın çizimler yer alır. Bu figürlerin bazıları, ikonoklazm sonrası dönemde yerel halkın dini anlatımları soyutlaştırarak yansıttığına işaret eder. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/06/LTAk69QxgXdTo9pJ3v0jTKvrVDX2qT8q.jpg) *Aziz Barbara Şapeli (Fotoğraf: Göreme Belediyesi)* ### **UNESCO Statüsü ve Koruma Durumu** Göreme Örenyeri, 6 [Aralık](/tr/detay/aralik-748440/llms.txt) 1985 tarihinde “Göreme Milli Parkı ve Kapadokya” başlığı altında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne dahil edilmiştir. Alan, hem kültürel hem de doğal miras kategorisinde tescillenmiş olup 357 numaralı dosya ile kayıt altına alınmıştır.[^10]  UNESCO tarafından [tescil](/tr/detay/tescil/llms.txt) edilen sınırlar, yalnızca Göreme Açık Hava Müzesi ile sınırlı kalmayıp, Avanos, [Ürgüp](/tr/detay/urgup-2/llms.txt), Derinkuyu, Kaymaklı ve Karain gibi çevre yerleşimleri de kapsayacak şekilde belirlenmiştir. Göreme’nin UNESCO tarafından dünya mirası olarak kabul edilmesinde, kaya oyma mimarisi, iyi korunmuş Bizans dönemi freskleri ve manastır sistemiyle örnek teşkil eden kültürel peyzajın etkili olduğu belirtilmiştir. Aynı zamanda bölgenin jeomorfolojik özellikleri, alanın doğal miras statüsü kazanmasında belirleyici olmuştur. Koruma statüsü gereği Göreme Örenyeri, Türkiye Cumhuriyeti [Kültür](/tr/detay/kultur-2/llms.txt) ve Turizm Bakanlığı’na bağlı *Kapadokya Alan Başkanlığı* tarafından yönetilmekte ve izlenmektedir. Alan, aynı zamanda “1. [derece](/tr/detay/derece-3/llms.txt) arkeolojik ve doğal [sit alanı](/tr/detay/sit-alani/llms.txt)” ilan edilmiştir. Koruma kapsamında çeşitli uygulamalar yürürlüğe konmuştur: kontrollü ziyaret, restorasyon çalışmaları, yürüyüş rotalarının belirlenmesi, bilgilendirme panolarının yerleştirilmesi ve yapı içi ışıklandırmaların iyileştirilmesi gibi. Buna karşılık, 2000’li yılların başından itibaren yürürlüğe konan kontrollü ziyaret, ışıklandırma sistemlerinin iyileştirilmesi, yürüyüş yollarının düzenlenmesi ve restorasyon uygulamaları gibi koruma önlemleriyle alandaki fiziki ve görsel tahribatın sınırlandırılması amaçlanmıştır. Bu çabalar, UNESCO’nun izleme raporlarında olumlu yönde değerlendirilmiş ve Göreme’nin dünya mirası statüsünün devamı tavsiye edilmiştir. ## Academic Sources and References 1. Ayhan, Mehmet. “Göreme Açık Hava Müzesi ve UNESCO’nun Periyodik Raporlarında Göreme ve Kapadokya Kayalık Sit Alanı Raporlarının İncelenmesi ve Değerlendirilmesi.” Doktora tezi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, 2020.Başçı, Ayhan. ”Göreme." Türkiye Turizm Ansiklopedisi. Son erişim: 6 Nisan 2025. https://turkiyeturizmansiklopedisi.com/goreme Hakman, Meral. ”Göreme Açık Hava Müzesi." Türkiye Turizm Ansiklopedisi. Son erişim: 6 Nisan 2025. https://turkiyeturizmansiklopedisi.com/goreme-acik-hava-muzesiT.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. ”GÖREME ÖRENYERİ." Müze kart. Son erişim: 6 Nisan 2025. https://muze.gov.tr/muze-detay?SectionId=GRM01&DistId=GRM T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. ”Göreme Ören yeri.” Kapadokya Alan Başkanlığı. Son erişim: 6 Nisan 2025. https://kapadokyaalan.ktb.gov.tr/TR-288405/goreme-oren-yeri.htmlTurkish Museums. "The UNESCO Sites of Türkiye: Göreme Open Air Museum and Cappadocia.” Turkish Museums Web Sitesi. Son erişim: 6 Nisan 2025. Erişim adresi.Türkiye Kültür Portalı. "Göreme Açık Hava Müzesi - Nevşehir.” Türkiye Kültür Portalı Web Sitesi. Son erişim: 6 Nisan 2025. Erişim adresi. UNESCO. ”Göreme National Park and the Rock Sites of Cappadocia.” UNESCO World Heritage Centre. Son erişim: 6 Nisan 2025. https://whc.unesco.org/en/list/357/Yıldız, Sevcan. Turamberk, Özerden. “Kapadokya’daki Bizans Eserlerinin Turizm Içindeki Yeri: Göreme Örneği.” International Journal of Academic Value Studies 3, no. 16 (2017): 95-103.(ISSN:2149-8598) ## Citations [^1]: Turkish Museums, ”The UNESCO Sites of Türkiye: Göreme Open Air Museum and Cappadocia,” Turkish Museums Web Sitesi, erişim: 6 Nisan 2025, Erişim adresi. [^2]: Mehmet Ayhan, “Göreme Açık Hava Müzesi ve UNESCO’nun Periyodik Raporlarında Göreme ve Kapadokya Kayalık Sit Alanı Raporlarının İncelenmesi ve Değerlendirilmesi.” (Dok. Tezi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, 2020), 18. [^3]: Türkiye Kültür Portalı, ”Göreme Açık Hava Müzesi - Nevşehir.” Türkiye Kültür Portalı Web Sitesi, erişim: 6 Nisan 2025, Erişim adresi. [^4]: Mehmet Ayhan, “Göreme Açık Hava Müzesi ve UNESCO’nun Periyodik Raporlarında Göreme ve Kapadokya Kayalık Sit Alanı Raporlarının İncelenmesi ve Değerlendirilmesi.” (Dok. Tezi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, 2020), 59. [^5]: Türkiye Kültür Portalı, ”Göreme Açık Hava Müzesi - Nevşehir.” Türkiye Kültür Portalı Web Sitesi, erişim: 6 Nisan 2025, Erişim adresi. [^6]: Göreme Archaeological Site, UNESCO World Heritage Centre, erişim: 6 Nisan 2025, https://whc.unesco.org/en/list/357/ [^7]: Sevcan Yıldız, “Kapadokya’daki Bizans Eserlerinin Turizm Içindeki Yeri: Göreme Örneği,” International Journal of Academic Value Studies 3, no. 16 (2017): 100. [^8]: Sevcan Yıldız, “Kapadokya’daki Bizans Eserlerinin Turizm Içindeki Yeri: Göreme Örneği,” International Journal of Academic Value Studies 3, no. 16 (2017): 100. [^9]: A.e. 99 [^10]: Göreme Archaeological Site, UNESCO World Heritage Centre, erişim: 6 Nisan 2025, https://whc.unesco.org/en/list/357/