--- title: Gecekondulaşma slug: gecekondulasma-53f5e url: /detay/gecekondulasma-53f5e type: article language: Türkçe entity: primary: Gecekondulaşma type: article disambiguation: Gecekondulaşma: Türkiye'deki ruhsatsız yerleşim, nedenleri, hukuki durum ve kentsel dönüşüm projeleri. categories: - name: Sosyoloji slug: sosyoloji url: /kategori/sosyoloji tags: - Gecekondulaşma - Hukuki Düzenlemeler - Kentsel dönüşüm - Türkiye - TOKİ author: Emine Erdal created_at: 2025-05-27T15:23:36.777688+03:00 updated_at: 2025-06-11T13:01:29.862667+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/05/27/qJ2fRVGeFcj9cInfEbrmoc3Ag1PCSNh8.jpg --- # Gecekondulaşma ## Article Content **Gecekondulaşma**, [yerleşim](/tr/detay/cografya-ve-insan-yerlesimleri-f3025/llms.txt) ve [imar mevzuatına](/tr/detay/iskan/llms.txt) aykırı olarak, kişilerin kendi mülkiyetinde olmayan araziler üzerine, ruhsatsız ve çoğu zaman plansız biçimde inşa ettikleri konutlarla oluşan yapılaşma biçimidir. Türkiye’de “**gecekondu**” terimi, genellikle kırsal kesimden kentlere göç eden dar gelirli grupların barınma sorununu çözmek amacıyla oluşturdukları yasadışı konutları tanımlamak için kullanılmaktadır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/05/27/xwwIbVIqwsXtizZddbXS6YcV8pcJnGlp.jpg) *Gecekondulaşma (Flickr)* ### **Tarihçe ve Gelişim Süreci** Türkiye’de gecekondulaşma süreci, özellikle 1950’li yıllardan itibaren hız kazandı. Bu dönemde iç göçlerin artmasıyla birlikte, sanayileşmeye başlayan büyük şehirlerde (özellikle [Ankara](/tr/detay/ankara-2/llms.txt), [İstanbul](/tr/detay/istanbul-4/llms.txt), İzmir ve [Adana](/tr/detay/adana-2/llms.txt) gibi merkezlerde) kent nüfusu hızla artarken, yeterli konut üretilememesi sonucu düşük gelir grupları [kentsel](/tr/detay/sehir-2/llms.txt) çeperlerde izinsiz yapılaşmaya yöneldi. Gecekondular başlangıçta geçici, yoksul halkın ihtiyaçlarına dönük yapılar iken; zamanla kent dokusuna entegre olmuş, kat çıkılarak büyütülmüş, kiraya verilmiş ve hatta satılarak emlak piyasasında dolaşıma girmiştir. Bu durum, barınma sorununun ötesine geçerek sosyal, ekonomik ve mekânsal boyutlarıyla kapsamlı bir kentsel sorun hâlini almıştır. ### **Nedenleri** Gecekondulaşmanın başlıca nedenleri arasında kırsal alanda tarımsal istihdamın azalması, sanayi şehirlerinde iş bulma umudu, kırsal alanlardaki eğitim, sağlık, ulaşım gibi temel hizmetlerin yetersizliği ve miras yoluyla toprakların bölünmesiyle geçim kaynaklarının daralması yer almaktadır. ### **Hukuki ve İdari Yaklaşımlar** Türkiye’de ilk defa **1966 yılında çıkarılan 775 Sayılı Gecekondu Kanunu** ile gecekondulara yasal bir tanım getirilmiş ve bazı alanlar “**gecekondu önleme bölgeleri**” ilan edilmiştir. 1980’ler sonrası neoliberal politikalarla birlikte, gecekondular kentsel rantın parçası hâline gelmiş, ıslah ve yasallaştırma eğilimleri artmıştır. 2004’te yapılan düzenlemelerle TOKİ (Toplu Konut İdaresi) [kentsel dönüşüm projelerinde](/tr/detay/turkiyede-carpik-kentlesme-412f0/llms.txt) merkezî bir aktör hâline gelmiş, [gecekondu alanlarının dönüşümünde](/tr/detay/informal-settlement-e10f4/llms.txt) etkin rol oynamaya başlamıştır. ### **Kentsel Dönüşüm ve TOKİ** TOKİ, 1984’te kurulduktan sonra 2000’li yıllarda konut üretiminde ve kentsel dönüşüm projelerinde daha etkili bir kurumsal yapı kazanmıştır. Özellikle gecekondu alanlarının dönüşümünde TOKİ tarafından uygulanan projeler, hem fiziksel mekânları dönüştürmeyi hem de sosyoekonomik entegrasyonu hedeflemektedir. Ancak bu uygulamalar, yerinden edilme, kültürel kopuş ve sosyal uyumsuzluk gibi yeni sorunlara da yol açmıştır. ## Academic Sources and References 1. Can, İslam, ve Cihat Çiçek. “Gecekondulaşma, Kentsel Dönüşüm ve TOKİ Konutlarının Ticarileşmesi: Kars Örneği.” Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitü Dergisi 1, no. 9 (2012): 37–61. Erişim 27 Mayıs 2025. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sbedergi/issue/11258/134539.Çakır, Sabri. “Türkiye’de Göç, Kentleşme/Gecekondu Sorunu ve Üretilen Politikalar.” Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 2011, no. 23 (Mayıs 2011): 209–222. Erişim 27 Mayıs 2025. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sufesosbil/issue/11414/136330.Kılınç, Zeynel ve Bünyamin Bezci. “Kentleşme, Gecekondu ve Hemşerilik.” Akademik İncelemeler Dergisi 6, no. 2 (2014): 323–344. Erişim 27 Mayıs 2025. https://dergipark.org.tr/tr/pub/akademikincelemeler/issue/1548/19024.Polat, Veyis. "Gecekondu Mahallesi, Ankara." Fotoğraf. Flickr. Kasım 2010. Erişim 27 Mayıs 2025. https://www.flickr.com/photos/vpolat/5176001800.Polat, Veyis. "Altındağ'da Gecekondular." Fotoğraf. Flickr. Aralık 2008. Erişim 27 Mayıs 2025. https://www.flickr.com/photos/vpolat/3092228717/.