--- title: Geç Dönem Çağatay Türkçesiyle Yazılmış Mensur İskendername (Kitap) slug: gec-donem-cagatay-turkcesiyle-yazilmis-mensur-iske url: /detay/gec-donem-cagatay-turkcesiyle-yazilmis-mensur-iske type: article language: Türkçe entity: primary: Geç Dönem Çağatay Türkçesiyle Yazılmış Mensur İskendername (Kitap) type: article categories: - name: Edebiyat slug: edebiyat url: /kategori/edebiyat tags: - Aleyna Malkoç - İskendernâme - Çağatay Türkçesi author: Duygu Şahinler created_at: 2025-10-18T23:56:09.380708+03:00 updated_at: 2025-10-19T09:42:22.393590+03:00 --- # Geç Dönem Çağatay Türkçesiyle Yazılmış Mensur İskendername (Kitap) ## KURE Information Cards ![iskendername-kapak-page-001-1749656526.jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/10/18/oVrtK7AvC342bTjggoYWbzlqeua6V4F3.jpg) *Geç Dönem Çağatay Türkçesiyle Yazılmış Mensur İskendernâme (Kitap)* | Field | Value | |-------|-------| | Yıl(Metin) | 2025 | | Yayınevi | Post Yayınevi | | Dönem(ler) | 19. yy | | Nüsha Bilgisi | İsveç, Lund Üniversitesi Kütüphanesi, Gunnar Jaring Koleksiyonu, Kahverengi cilt, 104 varak | | Eser Türü | Mensur İskendernâme, (yer yer manzum parçalı) | | Hazırlayan | Aleyna Malkoç | | Dili | Geç Dönem Çağatay Türkçesi | ## Article Content **Geç Dönem Çağatay Türkçesiyle Yazılmış Mensur İskendernâme**, 19. yüzyıl Çağatay Türkçesi devrine ait bir eser olup İsveç-Lund Üniversitesi Kütüphanesi’nin “Gunnar Jaring Koleksiyonu” içerisinde yer alır. Eser, 104 varaktır ve Nestalik hatla yazılmıştır. *“Bu İskender-nāme kitābnı tā’rīḫniñ miñ ėkki yüz yėtmiş yėttesi (1277) Şevvāl ayınıñ se-şenbe küni1 Mollā Ebū’l Ḳāsım tamām ḳılġan.*” adlı ibarede eserin müellifi, müstensihi yahut da sadece eseri bitiren bir okuru; ismini Molla Ebū’l Ḳāsım olarak açıklar. Eser birçok bölümden oluşur. Eser, **Aleyna Malkoç** tarafından içerisine bir giriş yazısı, gramer ve [sözlük](/tr/detay/sozluk-3/llms.txt) de eklenerek yayına hazırlanmış ve Post Yayınevi tarafından 2025 yılında basılmıştır. Çalışma 256 sayfadan ibarettir.  ### **Yapı** Eser, dört bölümden oluşmaktadır.  Birinci bölümde; Büyük İskender’in hayatı, Batı ve Doğu Kaynaklarında İskender, Türk - İslam Edebiyatında İskendernâmeler ve [Geç Dönem Çağatay Türkçesiyle Yazılmış Mensur İskendernâme](/tr/detay/measured-iskendername-book-written-in-late-chagata/llms.txt) anlatılmaktadır. İkinci bölümde; [İskendernâme](/tr/detay/iskender-kitap/llms.txt)’de [Çağatay Türkçesinin](/tr/detay/cagatay-edebiyati/llms.txt) gramer özellikleri Ses Bilgisi (Fonoloji) ve Biçim Bilgisi (Morfoloji) tasnifiyle ele alınmaktadır.  Üçüncü bölümde; 104 varaktan oluşan eserin transkripsiyonlu metni yer almaktadır. Dördüncü bölümde ise sözlük kısmı yer almaktadır.  ### **İçerik** İskendernâme metni, İsveç’teki Lund Üniversitesi’nin Doğu Türkistan Elyazmaları bölümüne bağışlanan Jaring Koleksiyonu’nun bir parçasıdır. Bir diğer nüsha British Library’dedir. İki nüshanın benzer yanı çoktur. Kahverengi ciltli eser, 104 varak olup Nestalik hatla yazılmıştır ve dört başı mamur bir İskender anlatısı barındıran bir nüshadır. Metinde yer yer müellifin yahut müstensihin yazdığı çeşitli derkenarlar bulunur. Ayrıca 104v.’de geçen “*Bu İskender-nāme kitābnı tā’rīḫniñ miñ ėkki yüz yėtmiş yėttesi (1277) Şevvāl ayınıñ se-şenbe küni4 Mollā Ebū’l Ḳāsım tamām ḳılġan.*” ibaresinde eserin müellifi, müstensihi yahut da sadece eseri bitiren bir okuru; ismini Mollā Ebū’l Ḳāsım olarak açıklar. Eser, Çağatay Türkçesinin son dönemlerine aittir. Mensur olarak yazılmış İskendernâme, yer yer manzum parçalar barındırmaktadır. Aruzun çeşitli kalıplarında yazılan bu manzum parçalar, ifadeyi güçlendirmek ve süslemek maksadıyla metne serpiştirilmiş olup çeşitli aruz kusurları içermektedir. Kimi zaman aruz vezinlerini bulmak çok güç olmuştur. İskendernâme, muhteva olarak [Firdevsi’nin Şehname’si](/tr/detay/sahname/llms.txt) ve [Nizami’nin](/tr/detay/nizami-i-gencevi-2/llms.txt) İkbalname’si ile benzer yanlar taşımaktadır. Eser, İskender’in doğumundan savaşlarına, aşk maceralarından ölümüne değin birçok konu başlığından oluşur. Metindeki bölüm adları şu şekildedir: Bismillāhirraḥmānirraḥīm: [Ḥażret-i İskender](/tr/detay/iskender-2/llms.txt)-nāme Aġāz-ı Dāsītān-ı Ceng-i İskender Āġāz-ı Dāsitān-ı Rāvī Āġāz-ı Dāsītān-ı İskender Dārā’nıñ Ḫazīne vü Defīnesini Tüşüp Alġanı Āġāz-ı Dāsītān-ı İskender ʿĀlemni Musaḫḫar Ḳılġanı, Leşker Tartġanı Āġāz-ı Dāsītān-ı Pādşā İskender Herāt Şehri Birle Semerḳand Şehrini Binā Ḳılġan Leşker Yürütgeli Āġāz-ı Dāsitān-ı İskender Mollā Ẓulmāt’ġa Bėrkip Ot Birle Şimālni Uġurlaġanı Āġāz-ı Dāsitān-ı Keşmīrdin Çıḳıp Hindūstān’ġa Barġanları Āġāz-ı Dāsitān-ı İskender Hindūstān’dın Çıḳıp Ḫıṭāy’ġa Barġanı Āġāz-ı Dāsitān-ı Ḫāḳān Pādşā İskender’ni Teklīf Ḳılıp Mihmāndārlıḳ Ḳılġanı Āġāz-ı Dāsitān-ı Pādişāh İskender Rūşenk ile Mihrināz’nı Toy Ḳılıp Öz Nikāhıġa Alġanı Āġāz-ı Dāsitān-ı Pādişāh Leşker-i İskender Vaḥşīlerni Alġalı Leşker Yürütgeni Āġāz-ı Dāsitān-ı Pādişāh İskender Ḳıran Mülkide Ye’cūc Me’cūc’nıñ Çıḳadurġan Yėrige Ṣed Baġlaġanı Āġāz-ı Dāsitān-ı Pādişāh İskender Āb-ı Ḥayāt’nı İstep Ẓulmāt’ġa Kirgenleri Āġāz-ı Dāsitān-ı İskender Deryā-yı Sīr’ni İḫtiyār Ḳılıp Kėme Ötgeli Yarlıġ Ḳılġanı Āġāz-ı Dāsitān-ı Pādişāh İskender Ḫünkār’nıñ ʿÖmr-i Bahārını Ecel Ṣarṣarı Uçurġanı Āġāz-ı Dāsitān-ı İskender Beranduḳ ʿAşḳıġa Mübtelā Bolup Esīrler Kėbi Selāsīl Ḳırıġa Giriftār Bolġanı Dāsitān-ı İskender’ni Beranduḳ Törtünci Nevbet Basruḳ Ḳılġanı Dāsitān-ı Mekīnā Ḥākimdin Beranduḳ İskender’ni Bėşinci Nevbet Basruḳ Ḳılġanı Beranduḳ İskender’ni Altıncı Nevbet Basruḳ Ḳılġanı Pādişāh İskender’niñ Yėtinci Nevbet Basruḳ Ḳılġanı Dāsitān-ı [Ḥażret-i Ḫıżrī](/tr/detay/hizir-2/llms.txt) ʿAleyhisselām’dın Boyaḳı Buba Yėne Kėldi Āġāz-ı Dāsitān-ı Ḥażret-i İskender Maḳṣūd Kāmın Tafıp Yunan Mülki Nā-būd Ḳılġanı Rāvī aytadur kim: Eflāṭūn bir kün... Āġāz-ı Dāsitān-ı İskender Yėtte Deryā’nı Seyrī Ḳılıp On Ėkki Miñ Cezīre Şehrlerini Musaḫḫar Ḳılıp Deryā-yı Muḥīt’ġa Barġanları Āġāz-ı Dāsitān-ı İskender Tiriglikdin Ümīd Üzüp Anasıġa Tola Nāle vü Feryād Ḳılmasun dėp Nāme Ėbergeni Āġāz-ı Dāsitān-ı Yėtte Ḥükemā Kirip Pādişāh İskender’niñ Analarıġa Taʿzīyet Yėtkürgenleri ### **Prof. Dr. Kudret Altun'un Değerlendirmesi** Prof. Dr. Kudret Altun çalışmayla ilgili şöyle bir değerlendirme yapmıştır: *"Son Çağatay Türkçesi ile yazılmış mensur İskendernâme çalışması edebiyatımız açısından özgün bir çalışma olup genel Türk dili ve edebiyatı bilimi açısından bir kaynak niteliğindedir.* *Büyük İskender'in tarihî şahsiyeti ve Türk edebiyatındaki İskendernâmelerden bahsedilen çalışmada; Çağatay Türkçesinin geç dönemlerinde kaleme alınmış olan ve incelemeye esas alınan mensur metin ile Çağatay Türkçesinin genel gramer özellikleri de yer alır. Ayrıca sözlük ihtiva etmesi Çağatay Türkçesinin söz varlığının tespiti açısından güzel olmuştur.* *Aleyna Malkoç bu özgün eserle, bilime olduğu kadar kökleri sağlam ve bir, ancak budakları farklı coğrafyada yeşermiş Çağatay Türkçesi ile Türkiye Türkçesinin kardeşliğine  ter ü taze bir bakış sunarak Türk dünyasının dil çalışmalarına katkıda bulunmuştur."*[^1] ## Academic Sources and References 1. Malkoç, Aleyna. Geç Dönem Çağatay Türkçesiyle Yazılmış Mensur İskendernāme. Post Yayınevi, İstanbul, 2025. ## Citations [^1]: Post Yayınevi. "Geç Dönem Çağatay Türkçesiyle Yazılmış Mensur İskendernāme." Son Erişim: 19.10.2025. https://www.postkitap.com/gec-donem-cagatay-turkcesiyle-yazilmis-mensur-iskendername ## Related Articles - [Kevaʿib-i Şiʿr ü İnşa (Kitap)](//detay/kevaib-i-sir-u-insa-kitap-dd4c5/llms.txt)