--- title: Erbilkızanı (Cousinia Mazu-shirinensis) slug: erbilkizani-cousinia-mazu-shirinensis-deb42 url: /detay/erbilkizani-cousinia-mazu-shirinensis-deb42 type: article language: Türkçe entity: primary: Erbilkızanı (Cousinia Mazu-shirinensis) type: article categories: - name: Ekoloji, Botanik Ve Zooloji slug: ekoloji-botanik-ve-zooloji url: /kategori/ekoloji-botanik-ve-zooloji - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur tags: - Yeni tür kaydı - Cousinia mazu-shirinensis - Erbilkızanı - Şırnak - Erbil - Türkiye florası - Papatyagiller author: Zelal Çakar created_at: 2025-10-24T11:50:51.220866+03:00 updated_at: 2025-10-29T00:51:59.191265+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/10/24/EMxhYWkQ27PGVYvCepTSdfZ7SdheEO8n.jpg --- # Erbilkızanı (Cousinia Mazu-shirinensis) ## KURE Information Cards ![thumbs_b_c_d5f35994ffeb5184cc00f6167adf717b.jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/10/24/itlBMrfxQ5wzc4lUlfTDLdVD4z7IwMif.jpg) | Field | Value | |-------|-------| | Familya(lar) | Asteraceae (Papatyagiller) | | Tür(ler) | Cousinia mazu-shirinensis | | Yayılış | Şırnak -Uludere ilçesi Şenoba beldesi ve Çevresi,Irak – Erbil Kani Mazu Şirin bölgesi | | Cins | Cousinia | | Yerel Ad | Kızan Dikeni,Erbilkızanı | | Koruma Durumu (IUCN) | Belirtilmemiş (Henüz IUCN Sınıflandırmasına Dahil Edilmemiştir) | ## Article Content Erbilkızanı, Asteraceae (Papatyagiller) familyasının *Cousinia* cinsine ait bir türdür. *Cousinia* cinsi, Compositae Global Database verilerine göre dünyada yaklaşık 700 taksonla temsil edilmektedir. Türkiye florasında bu cins altı seksiyonda 39 tür ile yer almakta, bunlardan 26’sı endemiktir. Tür, ilk olarak 1972 yılında Karl Heinz Rechinger tarafından *Flora Iranica*’da tanımlanmıştır. [^1] 1961 yılında Irak’ın Erbil iline bağlı Kani Mazu Şirin bölgesinde A.D.Q. Agnew, Hadač ve Wheeler-Haines tarafından toplanan örnek üzerinden betimlenmiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/10/24/j9He9cntMibcrvzi9Bi3gYmCBNkgt1zL.jpg) *Erbilkızanı (AA)* ### **Morfolojik Özellikler** *Cousinia mazu-shirinensis*, iki yıllık veya çok yıllık monokarpik otsu bir bitkidir. Boyu 25–46 cm arasında değişir ve genellikle tabandan dallanır. Gövdesi ince, silindirik, tabanda sık, üst kısımlarda seyrek örümceksi tüylerle kaplıdır. Yaprakları sert dokulu, ağsı damarlı ve dişlidir; alt yüzleri sık örümceksi tüylerle, üst yüzleri seyrek tüylerle kaplıdır. Alt yapraklar eliptik ya da geniş mızraksı biçimli, 15–30 × 4–7 cm boyutlarındadır; basit ya da iki-üç parçalı olabilir. Gövde yaprakları aşağıda parçalı, yukarıya doğru sadeleşmiş ve 4,5–10 mm’ye kadar kanatlı yapıdadır. Çiçek durumu 6–12 başçık hâlindedir ve dalların uç kısmında tekli olarak bulunur. Her başçık 40–60 çiçek içerir; involukrum yumurta ya da küre biçimli, 20–35 × 20–55 mm boyutlarındadır. Filariler çok sıralı olup, dıştakiler geniş, içtekiler dar ve uzundur. Ek uzantılar 8–16,5 × 4–15 mm büyüklüğünde, belirgin sırtlı ve uç kısmında 1–3,5 mm uzunluğunda dikenlidir. Çiçekleri şarap moru renktedir; anter tüpleri aynı renkte ve tüysüzdür. Pappus kılları 3,5–5,5 mm uzunluğundadır. Akenler siyah kahverengi, ters yumurta biçimli ve 4,5–5,5 × 2–3,5 mm boyutlarındadır. ### **Habitat** *Cousinia mazu-shirinensis* türü, meşe alanları ve meşeliklere açık stepler üzerinde yayılış göstermektedir. Tür, engebeli ve açık yamaçlarda, 950 ile 1520 metre arasındaki yükseltilerde doğal olarak bulunur. ### **Türkçe Adlandırma** *Cousinia* cinsi Türkiye’de halk arasında “**Kızan**” olarak adlandırılmaktadır. Türün bilimsel adı *Cousinia mazu-shirinensis* olup, ilk kez Irak’ın Erbil iline bağlı Kani Mazu Şirin bölgesinde tanımlanmıştır. Türkiye’de kaydedilmesinden sonra, araştırmacılar bitkinin ilk tanımlandığı yer olan Erbil’e atıfta bulunmak amacıyla türe “**Erbilkızanı**” adını vermiştir. ### **Keşif ve Araştırma Süreci** *Cousinia mazu-shirinensis* türüne ait ilk örnekler 1961 yılında Irak’ın Erbil iline bağlı Kani Mazu Şirin bölgesinde A.D.Q. Agnew, Hadač ve Wheeler-Haines tarafından toplanmıştır. Tür, Karl Heinz Rechinger tarafından 1972’de *Flora Iranica*’da bilimsel olarak tanımlanmıştır. Türün Türkiye’deki varlığı, 2024 yılında Mehmet Fidan, Süleyman Mesut Pınar, Hüseyin Eroğlu ve Metin Armağan tarafından Şırnak ilinde yapılan arazi çalışmaları sonucunda belirlenmiştir.[^2]  2012 yılında Şırnak ilinde yürütülen doktora çalışmaları sırasında türün bireylerine ilk kez rastlanmış; 2015 yılında aynı bölgede sınırlı sayıda birey gözlemlenmiştir. 2018–2019 yıllarında ise Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Millî Parklar Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen “Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Envanter ve İzleme Projesi (UBENİS)” kapsamında yapılan saha çalışmaları sonucunda türün geniş bir popülasyonu tespit edilmiştir. Bu çalışmaların sonucunda tür, 2024 yılında *KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi*’nde yayımlanarak Türkiye florasına eklenmiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/10/24/Uk5C5IlIpkImzjsNqx6zCogfMEHrNcgL.jpg) *Keşif Sürecinden Bir Görsel(AA)* ### **Türkiye Florasına Katkısı** *Cousinia mazu-shirinensis* türü, Türkiye florasına yeni bir kayıt olarak eklenmiş ve *Cousinia* cinsine ait takson sayısını 42’ye yükseltmiştir. Bu taksonlardan 28’i endemiktir. ### **Koruma ve Herbaryum Bilgileri** *Cousinia mazu-shirinensis* türüne ait örnekler Türkiye’de Siirt Üniversitesi Flora ve Fauna Merkezi Herbaryumu’nda (SUFAF) ve Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Herbaryumu’nda (VANF) korunmaktadır. Türün holotip örneği Edinburgh Kraliyet Botanik Bahçesi Herbaryumu’nda (E00383837) muhafaza edilmekte; izotip örnekleri Kew Herbaryumu’nda (K000778377) ve Viyana Herbaryumu’nda (W19720001074) bulunmaktadır.[^3]  Bitki ayrıca Botan Herbaryumu’nda da koruma altına alınmıştır. Bu herbaryum örnekleri araştırmacıların incelemesine açık olup, türün tanımlama ve karşılaştırma çalışmalarında kullanılmaktadır. ## Academic Sources and References 1. Anadolu Ajansı. “Şırnak'ta bulunan bitki 12 yıllık çalışma sonucu literatüre kazandırıldı.” Anadolu Ajansı. Erişim 24 Ekim 2025. https://www.aa.com.tr/tr/yasam/sirnakta-bulunan-bitki-12-yillik-calisma-sonucu-literature-kazandirildi/3539709.Fidan, Mehmet, Süleyman Mesut Pınar, Hüseyin Eroğlu ve Metin Armağan. “A New Record for the Flora of Türkiye: Cousinia mazu-shirinensis Rech.f.” KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi 27, no. 6 (2024): 1298–1303. Erişim 24 Ekim 2025. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/3749602.JACQ Virtual Herbaria. “Cousinia mazu-shirinensis Rech. f. – Specimen Detail (B 1972-0001074).” JACQ – Virtual Herbaria Data Portal. Erişim 24 Ekim 2025. https://jacq.org/detail/361861.Royal Botanic Garden Edinburgh. “Holotype of Cousinia mazu-shirinensis Rech.f. [family Compositae].” JSTOR Global Plants. Erişim 24 Ekim 2025. https://plants.jstor.org/stable/pdf/10.5555/al.ap.specimen.e00383837. ## Citations [^1]: Fecri Barlık, “Şırnak'ta bulunan bitki 12 yıllık çalışma sonucu literatüre kazandırıldı,” Anadolu Ajansı, 16 Nisan 2025, erişim 24 Ekim 2025, https://www.aa.com.tr/tr/yasam/sirnakta-bulunan-bitki-12-yillik-calisma-sonucu-literature-kazandirildi/3539709. [^2]: Mehmet Fidan, Süleyman Mesut Pınar, Hüseyin Eroğlu ve Metin Armağan, “A New Record for the Flora of Türkiye: Cousinia mazu-shirinensis Rech.f.,” KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi 27, no. 6 (2024): 1298–1303, erişim 24 Ekim 2025, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/3749602. [^3]: Royal Botanic Garden Edinburgh. “Holotype of Cousinia mazu-shirinensis Rech.f. [family Compositae].” JSTOR Global Plants (2024): 1–1. Erişim 24 Ekim 2025. https://plants.jstor.org/stable/pdf/10.5555/al.ap.specimen.e00383837. ## Related Articles - [Devedikeni (Silybum Marianum)](//detay/devedikeni-silybum-marianum-5253e/llms.txt)