--- title: Eratosthenes slug: eratosthenes-3a835 url: /detay/eratosthenes-3a835 type: biography language: Türkçe entity: primary: Eratosthenes type: biography disambiguation: Eratosthenes: Matematikçi, astronom, coğrafyacı. Dünya'nın çevresini ölçen, Eratosthenes Eleği'ni geliştiren Antik Yunan bilgini. categories: - name: Matematik slug: matematik url: /kategori/matematik - name: Tarih slug: tarih url: /kategori/tarih tags: - Eratosthenes Eleği - Dünya'nın Çevresi - Eratosthenes - Coğrafya - İskenderiye Kütüphanesi author: Eyüp Ecmel Acat created_at: 2025-07-08T18:26:59.405572+03:00 updated_at: 2025-07-30T14:03:19.068669+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/07/30/SsFqlAXez0dw9bIuAUSkMpgl7cu13Qib.png --- # Eratosthenes > Eratosthenes, MÖ 3. yüzyılda yaşamış Yunan matematikçi, coğrafyacı ve astronom olup Dünya'nın çevresini şaşırtıcı bir doğrulukla hesaplamasıyla tanınır. ## KURE Information Cards ![Ekran görüntüsü 2025-07-30 135929.png](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/07/30/OyefD0DQyVAioeWvs0giahV2aA1yjONc.png) *Yapay Zeka İle Oluşturulmuştur* | Field | Value | |-------|-------| | Dönem(ler) | M.Ö. 3 Yüzyıl | | Meslek(ler) | Coğrafyacı,Filozof,Mucit,Şair,Kütüphaneci,Bilgin | ## Article Content **Eratosthenes** (MÖ y. 276 – MÖ y. 194), Antik dönemin çok yönlü bilginlerinden biridir. Matematikçi, astronom, coğrafyacı, şair, filozof ve kütüphaneci kimlikleriyle katkılar yapmıştır. Özellikle Dünya'nın çevresini ölçmesi, [asal sayıları](/tr/detay/asal-sayilar-fb849/llms.txt) bulmak için geliştirdiği "[Eratosthenes Eleği](/tr/detay/eratosthenes-a8193/llms.txt)" ve [coğrafya biliminin](/tr/detay/cografya-4/llms.txt) temellerini atan çalışmalarıyla bilinir. [İskenderiye Kütüphanesi'nin](/tr/detay/iskenderiye-kutuphanesi-69593/llms.txt) baş kütüphanecisi olarak geçirdiği yıllarda, bilimsel araştırmaların kurumsallaşmasına öncülük etmiştir. ### **Erken Yaşam ve Eğitim** Eratosthenes, MÖ yaklaşık 276 yılında, o dönemde bir Antik Yunan kolonisi olan [Kyrene](/tr/detay/milet-749409/llms.txt)'de (günümüzde Libya'nın doğusundaki Shahhat bölgesi) doğdu. Kyrene, zengin bir kültürel ve entelektüel mirasa sahip bir şehir devletiydi ve Eratosthenes'in erken eğitiminde bu ortamın etkisi büyüktü. Babasının adı Aglaos olarak bilinir, ancak ailesi hakkında detaylı bilgi sınırlıdır. Gençlik yıllarında [Atina](/tr/detay/atina-okulu-fresk-6c49a/llms.txt)'ya giderek dönemin önemli felsefe okullarında eğitim aldı. [Platoncu](/tr/detay/platon-751047/llms.txt) filozoflarla çalıştı ve Stoa felsefesinden etkilendi. Atina'daki eğitimi, onun matematik, [astronomi](/tr/detay/astronomi-3/llms.txt) ve [edebiyat](/tr/detay/tarih-2/llms.txt) alanlarındaki ilgisini şekillendirdi. Ayrıca, dönemin önde gelen bilginlerinden Kallimakhos ile tanıştı ve onun şiirsel üslubundan etkilendi. Eratosthenes'in çok yönlü kişiliği, bu dönemde hem bilimsel hem de edebi bir temel kazanmasıyla ortaya çıktı. ### **İskenderiye Kütüphanesi ve Kariyeri** MÖ 245 civarında, Ptolemaios III Euergetes tarafından İskenderiye Kütüphanesi'nin baş kütüphanecisi olarak atanması, Eratosthenes'in kariyerinde dönüm noktası oldu. İskenderiye, Ptolemaios Hanedanı döneminde bilim ve kültürün merkeziydi ve kütüphane, [Antik Dünya'nın](/tr/detay/antik-felsefe-6ac9a/llms.txt) en büyük bilgi arşivi olarak kabul ediliyordu. Eratosthenes, bu görevini yaklaşık 40 yıl sürdürdü ve kütüphaneyi yalnızca bir kitap deposu olmaktan çıkararak, bilimsel araştırmaların ve entelektüel tartışmaların merkezi haline getirdi. Kütüphane yönetimi sırasında, Eratosthenes çok sayıda eser yazdı. Matematik, astronomi, coğrafya, felsefe ve edebiyat alanlarında ürettiği bu eserlerin çoğu günümüze ulaşmamıştır, ancak antik kaynaklarda (Strabon, Plinius ve Cleomedes gibi) onun çalışmalarına dair bilgiler korunmuştur. Eratosthenes, bilimsel yöntemlere olan bağlılığı ve disiplinler arası yaklaşımıyla, çağdaşları arasında öne çıktı. Öyle ki, ona "Pentathlos" (beş dalda yarışan sporcu) ve "Beta" (her alanda ikinci en iyi) gibi lakaplar takıldı, bu da onun çok yönlülüğünü ve yetkinliğini gösterir. ### **Bilimsel Katkıları** ##### **Dünya'nın Çevresinin Ölçümü** Eratosthenes'in en ünlü başarısı, [Dünya'nın çevresini ölçmesidir](/tr/detay/yuzyillar-once-dunyanin-capi-nasil-olculdu/llms.txt). Bu çalışma, bilim tarihindeki en etkileyici deneylerden biri olarak kabul edilir. Eratosthenes, Syene'de (günümüzde Asvan, Mısır) yaz gündönümünde [Güneş](/tr/detay/gunes-2/llms.txt)'in tam tepede olduğunu ve dikey nesnelerin gölge oluşturmadığını öğrendi. Aynı anda İskenderiye'de, bir çubuğun gölgesinin zeminle yaklaşık 7,2 derecelik bir açı oluşturduğunu ölçtü. Bu açının, Dünya'nın çevresinin 1/50'sine karşılık geldiğini fark etti. Syene ile İskenderiye arasındaki mesafeyi kervan yolculuklarından elde edilen bilgilerle yaklaşık 5.000 stadia (Antik Yunan ölçü birimi) olarak hesapladı. Dünya'nın çevresini 360 dereceye orantılayarak, toplam çevreyi yaklaşık 250.000 stadia olarak buldu. Modern ölçümlere göre bu, yaklaşık 39.375 kilometreye denk gelir ve Dünya'nın gerçek çevresi olan 40.075 kilometreye oldukça yakındır. Bu hesaplama, Eratosthenes'in hem [matematiksel](/tr/detay/antik-yunan-matematigi-0ad71/llms.txt) yetkinliğini hem de gözlemsel becerilerini ortaya koyar. Ayrıca, Dünya'nın küresel olduğunu kabul etmesi, onun dönemine göre ileri bir bilimsel anlayışa sahip olduğunu gösterir. ##### **Eratosthenes Eleği** Matematik alanında, Eratosthenes'in geliştirdiği "Eratosthenes Eleği", asal sayıları bulmak için kullanılan etkili bir algoritmadır. Bu yöntem, belirli bir sayıya kadar olan tüm asal sayıları sistematik bir şekilde eleyerek belirler. Süreç şu şekilde işler: 1. Belirli bir sayıya kadar olan tüm pozitif tam sayılar listelenir. 2. 1 asal sayı olmadığı için listeden çıkarılır. 3. İlk asal sayı olan 2 alınır ve onun tüm katları (4, 6, 8...) listeden silinir. 4. Bir sonraki asal sayı (3) alınır ve onun katları (6, 9, 12...) silinir. 5. Bu işlem, listedeki tüm sayılar taranana kadar devam eder. Bu algoritma, günümüzde hâlâ matematik ve bilgisayar bilimlerinde kullanılmaktadır ve Eratosthenes'in matematiksel düşünceye olan katkısını gösterir. ##### **Coğrafya Çalışmaları** Eratosthenes, coğrafya biliminin kurucularından biri olarak kabul edilir. "Geographica" adlı eserinde, Dünya'nın bilinen bölgelerini sistematik bir şekilde tarif etti. Bu eser, enlem ve boylam kavramlarının ilk kez kullanıldığı bir çalışmadır. Eratosthenes, Dünya'yı bir küre olarak ele aldı ve meridyenler ile paraleller kullanarak [coğrafi koordinat sisteminin](/tr/detay/enlem-ve-boylam-ne-demek-6ef02/llms.txt) temellerini attı. Ayrıca, bilinen dünyayı (oikoumene) beş [iklim](/tr/detay/iklim-2/llms.txt) bölgesine ayırdı: iki kutup bölgesi, iki ılıman bölge ve tropikal bölge. Bu sınıflandırma, modern iklim bilimine öncülük etmiştir. Eratosthenes, Nil Nehri'nin kaynağını ve Akdeniz'in coğrafi özelliklerini inceleyen ilk bilginlerden biriydi. [Haritalarında](/tr/detay/harita-2/llms.txt), dönemin bilgilerine dayanarak Asya, Avrupa ve Afrika'nın ana hatlarını çizdi. ##### **Astronomik Çalışmalar** Astronomi alanında, Eratosthenes yıldız katalogları oluşturdu ve yıldızların konumlarını sistematik bir şekilde kaydetmeye çalıştı. Dünya'nın eksen eğikliğini yaklaşık 23,5 derece olarak ölçtü; bu, modern ölçümlere (23,44 derece) oldukça yakındır. Bu ölçüm, takvim reformlarına katkıda bulundu ve mevsimlerin oluşumunu açıklamak için kullanıldı. Güneş ve Ay'ın Dünya'ya olan mesafelerini tahmin etmeye çalıştı, ancak bu hesaplamaları Dünya'nın çevresi kadar kesin değildi. Yine de, onun astronomik gözlemleri, daha sonraki bilginler, özellikle Hipparkhos, için temel oluşturdu. ##### **Edebi ve Felsefi Çalışmalar** Eratosthenes, bilimsel çalışmalarının yanı sıra şiirler ve felsefi metinler de yazdı. Kallimakhos'tan etkilenerek yazdığı şiirler, Antik Yunan edebiyatında zarif ve entelektüel bir üsluba sahipti. Felsefi yazılarında, Platoncu ve Stoacı fikirlerden etkilenerek ahlak ve bilgi teorisi üzerine düşünceler geliştirdi. Ayrıca, Homeros'un *İlyada* ve *Odysseia* eserlerini coğrafi bir perspektiften inceleyerek, mitolojik olayların gerçek dünyadaki olası konumlarını tartıştı. ### **Kişisel Hayatı ve Ölümü** Eratosthenes'in kişisel hayatı hakkında çok az bilgi vardır. Evli olup olmadığı veya çocuklarının olup olmadığına dair kesin kayıtlar bulunmamaktadır. Ancak, antik kaynaklara göre, geç yaşlarında körlükle mücadele ettiği ve bu durumun onu derinden etkilediği belirtilir. Bazı kaynaklar, MÖ yaklaşık 194 yılında, İskenderiye'de, kendi isteğiyle yemek yemeyi reddederek öldüğünü öne sürer. Bu, Antik Yunan dünyasında bilginler arasında nadir görülen bir ölüm biçimiydi ve onun stoacı felsefeye olan bağlılığını yansıtıyor olabilir. ### **Mirası** Eratosthenes, bilimsel yöntemin öncülerinden biri olarak, gözlem, ölçüm ve matematiksel analize dayalı yaklaşımıyla modern bilimin temellerine katkıda bulundu. Dünya'nın çevresini ölçme deneyi, hem metodolojik hem de sonuç açısından bilim tarihindeki en önemli başarılarından biridir. Coğrafya ve astronomi alanındaki çalışmaları, Rönesans dönemine kadar bilginler için referans oldu. İskenderiye Kütüphanesi'ni yönetirken, bilimsel araştırmaların kurumsallaşmasına öncülük etti ve kendisinden sonra gelen bilginler, özellikle Arkhimedes, Hipparkhos ve Strabon, onun çalışmalarından faydalandı. Eratosthenes Eleği, matematikte hâlâ kullanılan bir yöntem olarak onun kalıcı etkisini gösterir. Eratosthenes'in eserlerinin çoğu kaybolmuş olsa da, onun fikirleri antik kaynaklar aracılığıyla günümüze ulaşmıştır. Modern bilim insanları, onun Dünya'nın çevresini ölçme yöntemini, bilimsel düşüncenin erken bir zaferi olarak kutlar. Ayrıca, coğrafya ve [haritacılık](/tr/detay/kartografya-2/llms.txt) alanındaki yenilikleri, modern harita yapım tekniklerinin temelini oluşturmuştur. ## Academic Sources and References 1. Plinius. Naturalis Historia. Erişim Tarihi: 10.07.2025 Bağlantı: http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0137 2. Roller, Duane W. Eratosthenes' Geography. Princeton University Press, 2010. 3. Strabon. Geographica. Erişim Tarihi: 10.07.2025 Bağlantı: http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0239