--- title: EOKA slug: eoka-751619 url: /detay/eoka-751619 type: article language: Türkçe entity: primary: EOKA type: article disambiguation: EOKA: Kıbrıs'ta Enosis için kurulan silahlı Rum örgütü. İngiliz sömürgesine karşı mücadele ve Yunanistan'a ilhakı hedefliyordu. categories: - name: Siyaset Ve Uluslararası İlişkiler slug: siyaset-ve-uluslararasi-iliskiler url: /kategori/siyaset-ve-uluslararasi-iliskiler tags: - Enosis - Kıbrıs Türkleri - Kıbrıs - EOKA author: Duygu Şahinler created_at: 2025-03-27T16:50:23.908594+03:00 updated_at: 2025-04-17T10:24:31.219143+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/03/27/NI7Bj7oD4rJJB5pqJQ9O0Y30ebL71QFQ.jpg --- # EOKA ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: EOKA ![images.jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/03/27/WlW9glphJ8UrhOCQBIyjbxjmoFSpQb2m.jpg) | Field | Value | |-------|-------| | Örgütsel Altyapı | Gençlik kolları: PEON (Kıbrıs Birliği Ulusal Gençlik Teşkilatı), OHEN (Yunan Ortodoks Gençlik Birliği), Kırsal destek: Çiftçiler Birliği (PEK) üzerinden örgütlenme, Finansal destek: Ortodoks Kilisesi (özellikle Cikko Manastırı), Yunanistan ve yurt dışındaki bağışçılar | | İdeolojik Yapısı | Pan-Helenizm, Anti-komünizm, Irredantizm (etnik sınırları genişletme), Faşizan-milliyetçi özellikler taşıyan yapı | | Destekçiler | Yunan hükûmeti, Ortodoks Kilisesi, Yunan diasporası | | Kurucuları | Başpiskopos Makarios III, Emekli Albay George Grivas (Dighenis) | | Kuruluş Süreci | İlk girişimler: 1951, Resmi eyleme geçiş: 1 Nisan 1955 | | Kuruluş Amacı | Kıbrıs’ın Yunanistan’a ilhakını (Enosis) gerçekleştirmek, İngiliz sömürge yönetimine karşı silahlı mücadele yürütmek, Self determinasyon hakkı üzerinden uluslararası meşruiyet elde etmek | | Tam Adı | Ethniki Organosis Kyprion Agoniston (Kıbrıslıların Millî Mücadele Örgütü) | ## Article Content Kıbrıs adası, II. [Dünya](/tr/detay/dunya-2/llms.txt) Savaşı sonrası dönemde, sömürgecilik karşıtı mücadelelerin ivme kazandığı bir dönemde [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) bir siyasal [sorun](/tr/detay/sorun-2/llms.txt) olarak öne çıkmıştır. Bu bağlamda, 1950’li yıllarda Kıbrıslı Rumlar arasında [Enosis](/tr/detay/enosis-752247/llms.txt) (Kıbrıs’ın Yunanistan’a ilhakı) talebi yeniden güç kazanmış, bu talebin başarısız diplomatik girişimlerle sonuçsuz kalmasının ardından silahlı mücadele yöntemlerine başvurulmuştur. Bu ortamda kurulan** EOKA (Ethniki Organosis Kyprion Agoniston), **Enosis’i gerçekleştirmek amacıyla [faaliyet](/tr/detay/faaliyet-abc4c/llms.txt) gösteren paramiliter bir [örgüt](/tr/detay/orgut/llms.txt) olarak tarih sahnesine çıkmıştır. [YouTube Video](https://www.youtube.com/watch?v=GRM-Z2Uqnyk) [EOKA zulmüne maruz kalan insanların anlattıkları (TRT Haber)](https://www.youtube.com/watch?v=GRM-Z2Uqnyk) ##### **EOKA’nın Kuruluş Gerekçesi** EOKA’nın kurulmasına [yol](/tr/detay/yol-3/llms.txt) açan temel [etken](/tr/detay/etken/llms.txt), [Rum](/tr/detay/rum-2/llms.txt) toplumunun Enosis talebine karşılık İngiltere’nin Kıbrıs üzerindeki egemenliğini sürdürme iradesi olmuştur. İngiltere, Orta [Doğu](/tr/detay/dogu-751789/llms.txt)’daki stratejik çıkarları doğrultusunda Kıbrıs’ı elinde tutmak istemiş, bu sebeple adanın Yunanistan’a devrine sıcak bakmamıştır. Öte yandan, Kıbrıs [Türk](/tr/detay/turk/llms.txt) toplumu da Enosis’e karşı net bir [tutum](/tr/detay/tutum/llms.txt) almış, Türkiye ise bu süreci Yunanistan’ın genişlemeci politikalarının bir uzantısı olarak değerlendirmiştir. Makarios’un 1950’de başpiskopos seçilmesi, Enosis hareketine dinî meşruiyet kazandırmıştır. Diplomatik girişimlerle sonuç alamayan Rum psikoposluğu ve ileri gelenler, 1951 itibarıyla silahlı mücadele yolunu tercih etmiş, bu bağlamda Makarios ve emekli Albay George Grivas öncülüğünde EOKA’nın temelleri atılmıştır. [YouTube Video](https://www.youtube.com/watch?v=IXnWY2zBAvw) [EOKA'nın Kanlı Noel Saldırılarını Anlatan Belgesel (TRT Arşiv)](https://www.youtube.com/watch?v=IXnWY2zBAvw) ##### **Örgütsel Yapılanma ve İdeolojik Temeller** EOKA’nın kuruluş amacı, Kıbrıs’ın Yunanistan’a ilhakını sağlamak ve bu doğrultuda İngiliz sömürge yönetimini baskı altına almaktı. Örgüt,** Helenizm, anti-komünizm ve irredantizm **temelli bir ideolojiye sahipti. Bu bağlamda EOKA, yalnızca Enosis hedefli bir yapılanma olup Kıbrıs'ın bağımsızlığını değil, doğrudan Yunanistan’a bağlanmasını amaçlamaktaydı. Örgüt, gençlik hareketleri aracılığıyla [yaygın](/tr/detay/yaygin-748456/llms.txt) bir taban oluşturmuş; özellikle PEON ve OHEN [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) gençlik örgütleri, militan temini, [propaganda](/tr/detay/propaganda-2/llms.txt) faaliyetleri ve sabotaj eylemleri açısından önemli bir işlev üstlenmiştir. EOKA’nın finansal ve lojistik desteği ise büyük ölçüde Kıbrıs Ortodoks Kilisesi ve onun müttefik kurumları tarafından sağlanmıştır. ##### **Silahlı Mücadelenin Başlangıcı** EOKA, ilk silahlı eylemini 1 [Nisan](/tr/detay/nisan-748390/llms.txt) 1955 tarihinde gerçekleştirmiştir. Bu [eylem](/tr/detay/eylem-751765/llms.txt), Enosis’in artık diplomatik yollarla değil, zor kullanılarak elde edileceği inancının sahadaki tezahürü olmuştur. Örgüt, kırsalda [gerilla](/tr/detay/gerilla/llms.txt) savaşı ve şehirlerde sabotaj faaliyetleri yürüterek İngiliz yönetimini yıldırmayı ve uluslararası kamuoyunu Kıbrıs meselesine çekmeyi amaçlamıştır. Bu strateji kapsamında Enosis, meşru bir [talep](/tr/detay/talep-749365/llms.txt) olarak dünya kamuoyuna sunulacak ve self determinasyon hakkının kullanılmasını sağlanacaktı. ##### **EOKA’nın Türklere Yönelik İlk Saldırıları** EOKA’nın Kıbrıslı Türklere yönelik ilk doğrudan eylemi, 11 [Ocak](/tr/detay/ocak-2/llms.txt) 1956’da Türk [polis](/tr/detay/polis-751323/llms.txt) şefi [Abdullah](/tr/detay/abdullah-2/llms.txt) Ali Rıza'nın Baf’ta evinin önünde öldürülmesi olmuştur. Bu [olay](/tr/detay/olay/llms.txt), örgütün Türklere karşı terör kampanyasının başlangıç noktasıdır. Stanley Mayes’e göre Abdullah Ali Rıza, EOKA tarafından “kasten öldürülen ilk Kıbrıslı Türk”tür. Bu cinayetin ardından Türk toplumunda mitingler ve protestolar başlamış, adada Türk-Rum ilişkileri hızla gerilmiştir​. [YouTube Video](https://www.youtube.com/watch?v=v7XmEWVf04A) [EOKA'nın Faaliyetleri (Türk Silahlı Kuvvetleri)](https://www.youtube.com/watch?v=v7XmEWVf04A) ##### **Türk Köylerine Yönelik Saldırılar ve Göçler** 1957’den itibaren EOKA, doğrudan Türk köylerini [hedef](/tr/detay/hedef-751630/llms.txt) almaya başlamıştır. [Köy](/tr/detay/koy-3/llms.txt) baskınları, [ev](/tr/detay/ev-2/llms.txt) baskıları ve katliamlarla Türk yerleşim yerleri üzerinde yoğun bir [korku](/tr/detay/korku-2/llms.txt) atmosferi yaratılmıştır. Bu şiddet ortamı sonucunda 100’ün üzerinde Kıbrıslı Türk hayatını kaybetmiş, 33 köy boşaltılmış ve 6.000’den fazla Türk [göç](/tr/detay/goc-2/llms.txt) etmek zorunda kalmıştır​. ##### **Şiddetin Temsili ve Belgelenmesi** 1959’da çekilen *“Kıbrıs’ın Belası Kızıl EOKA”* adlı filmde, EOKA’nın Türklere yönelik uyguladığı terör detaylı biçimde temsil edilmiştir. Filmde anlatılan olay örgüsüne göre, Kıbrıslı Türk aileler, EOKA baskısıyla evlerinden çıkarılmakta, mallarına el konulmakta ve direnenler öldürülmektedir. Filmde EOKA’nın temel amacının, Kıbrıs Türklerini adadan kovmak ve Türklere ait topraklara el koymak olduğu vurgulanmaktadır. Bu bağlamda, EOKA mensupları [sadece](/tr/detay/sadece-e8b50/llms.txt) fiziki değil, sembolik saldırılar da gerçekleştirmekte, örneğin Türk çocuklarının tarih kitaplarını dahi çiğnemektedir​. Bu şiddet dalgası karşısında Kıbrıslı Türkler savunmasız kalmamış, [Volkan](/tr/detay/volkan/llms.txt), Karacete, 9 [Eylül](/tr/detay/eylul-748434/llms.txt) Cephesi ve nihayet 1957’de kurulan Türk Mukavemet Teşkilatı gibi örgütler aracılığıyla direniş hareketleri örgütlenmiştir. Bu savunma refleksi, EOKA’nın yalnızca silahlı değil, aynı zamanda psikolojik ve sosyokültürel bir tehdit hâline geldiğini göstermektedir​. EOKA’nın 1955–1959 yılları arasında Kıbrıslı Türklere yönelik gerçekleştirdiği şiddet eylemleri, sadece bir etnik temizlik stratejisi değil, aynı zamanda adadaki Türk-Rum dengesini silah yoluyla değiştirme çabasıdır. Bu süreçte birçok Türk yaşamını yitirmiş, köyler terk edilmiş ve toplumsal [travma](/tr/detay/travma-2/llms.txt) oluşmuştur. Mehmet [Işık](/tr/detay/isik-2/llms.txt)’ın çalışması, bu dönemin sinema aracılığıyla temsil edilmesini sağlarken, aynı zamanda EOKA’nın Türk toplumuna uyguladığı şiddetin belgelenmiş boyutlarını da akademik düzeyde sunmaktadır. EOKA’nın kuruluş süreci, Kıbrıs’ta Enosis talebinin diplomatik yöntemlerle karşılık bulamaması neticesinde gelişen silahlı bir tepkinin ifadesidir. Örgüt, yalnızca bağımsızlık mücadelesi değil, açıkça bir ilhak hedefi güden ideolojik bir yapılanma olarak değerlendirilmektedir. Makarios ve Grivas liderliğinde şekillenen bu [hareket](/tr/detay/hareket-3/llms.txt), Kıbrıs meselesinin uluslararası bir krize dönüşmesinde ve adanın geleceğini belirleyecek dinamiklerin oluşmasında başat bir rol oynamıştır. ## Academic Sources and References 1. Işık, Mehmet. “Türk Sinemasının İlk Kıbrıs Filmi Kıbrıs’ın Belası Kızıl EOKA’da Terör ve Şiddet Olaylarının Temsili.” Turcology Research 82 (2025): 149–165.Şahin, İsmail. “Düşünceden Eyleme EOKA.” Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları 37 (2020): 21–49.TRT Arşiv Youtube Kanalı. "Kanlı Noel - 21 Aralık 1963" Son Erişim: 27.03.2025 https://www.youtube.com/watch?v=IXnWY2zBAvwTRT Haber Youtube Kanalı. "Kanlı Noel'in tanıkları o günleri anlattı" Son Erişim: 27.03.2025 https://www.youtube.com/watch?v=GRM-Z2UqnykTürk Silahlı Kuvvetleri Youtube Kanalı. "21 Aralık "Kanlı Noel" Son Erişim: 27.03.2025 https://www.youtube.com/watch?v=v7XmEWVf04A