--- title: Durûb-ı Emsâl-i Osmâniyye (Kitap) slug: durub-i-emsal-i-osmaniyye-kitap-b9356 url: /detay/durub-i-emsal-i-osmaniyye-kitap-b9356 type: article language: Türkçe entity: primary: Durûb-ı Emsâl-i Osmâniyye (Kitap) type: article disambiguation: 19. yüzyıl Osmanlı atasözleri ve deyimleri. Şinasi'nin derlemesi, Süreyya Beyzadeoğlu edisyonu. Zengin içerik. categories: - name: Edebiyat slug: edebiyat url: /kategori/edebiyat tags: - Şinâsi - Durûb-ı Emsâl-i Osmâniyye - Folklor - Osmanlı kültürü - Atasözleri author: Sevgi Kıraç created_at: 2025-05-25T16:01:23.625559+03:00 updated_at: 2025-06-11T15:49:36.485141+03:00 --- # Durûb-ı Emsâl-i Osmâniyye (Kitap) ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Durûb-ı Emsâl-i Osmâniyye Ön ve Arka Kapakları ![Ekran görüntüsü 2025-06-11 153946.png](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/06/11/cRZIwscXDuOt57tXkwCK47yFzU8tn4aM.png) | Field | Value | |-------|-------| | Konu(lar) | Atasözleri ve Deyimler | | Yazar(lar) | İbrahim Şinasi | | Yayım Yeri | Matbaa-i Ebüzziya, İstanbul | | Yayım Yılı | 1884/1885 (H. 1302) | ## Article Content *Durûb-ı Emsâl-i Osmâniyye*, 19. yüzyıl Osmanlı aydınlarından [Şinâsi](/tr/detay/sinasi/llms.txt) tarafından derlenmiş, Osmanlı Türkçesiyle kaleme alınmış atasözleri ve [deyimlerden](/tr/detay/deyim-d24c6/llms.txt) oluşan kapsamlı bir eserdir. Edebî, dilsel ve folklorik özellikleriyle dikkat çeken bu eser, hem [atasözlerinin](/tr/detay/atasozu-2/llms.txt) kullanım çeşitliliğini belgeleyen hem de bunların yazılı kaynaklarda nasıl yer bulduğunu gösteren özgün bir derlemedir. Eserin günümüz okuyucusuna ve araştırmacısına sunulan edisyonu, Prof. Dr. Süreyya Beyzadeoğlu tarafından hazırlanmış ve Millî Eğitim Bakanlığı Bilim ve Kültür Eserleri Dizisi kapsamında yayımlanmıştır. ### **Eserin Tanımı ve Niteliği** *Durûb-ı Emsâl-i Osmâniyye*, 1302/1885 tarihinde yayımlanmış ve toplamda **4006 atasözü ve deyim** ile birlikte **838 beyit** içermektedir. Bu yönüyle eser, dönemin dil, kültür ve edebiyat anlayışını yansıtan önemli bir kaynak olarak değerlendirilmektedir. Atasözleri ve deyimler, yalnızca anlamları bakımından değil; nesir ve nazım örneklerinde kullanım biçimleriyle birlikte sunulmuştur. Bu özellik, eseri yalnızca bir derleme olmaktan çıkararak dilin edebî ve kültürel bağlam içindeki işlevini gözlemlemeye olanak tanıyan bir çalışma hâline getirmektedir. Eserde yer alan söz varlığı, sadece Türkçeyle sınırlı kalmamakta; **64 Arapça, 226 Farsça, 122 Fransızca ve 2 Latince** [atasözü](/tr/detay/atasozu-64ebe/llms.txt) ve deyimi de içermektedir. Bu çeşitlilik, Osmanlı toplumunun çok dilli ve çok kültürlü yapısına dair önemli ipuçları sunmaktadır. ### **Şekil ve Muhteva Özellikleri** Eserin içeriği, hem tematik hem de yapısal bakımdan sistematik olarak sınıflandırılmıştır. Özellikle Prof. Dr. Süreyya Beyzadeoğlu’nun çalışmasında vurgulandığı gibi, *Durûb-ı Emsâl-i Osmâniyye*, atasözleri ve deyimlerin anlamlarının yanı sıra hangi edebî metinlerde nasıl kullanıldığına dair örnekler de içermektedir. Bu bağlamda eserin iki temel özelliği öne çıkmaktadır: 1. Atasözleri ve deyimlerin sayıca fazlalığı, 2. Bu sözlerin kullanıldığı edebî örneklerle birlikte verilmiş olması. #### **Tematik Sınıflandırmalar** Eserde yer alan atasözleri ve deyimler, belirli tematik kategoriler altında incelenmiştir: - **Yer adları**: Arabistan, Cezayir, Frengistan, Hindistan, Yemen gibi ülke adları ile İstanbul, Edirne, Bağdat, Bursa, Kayseri, Şam gibi şehir ve semt adlarının geçtiği **107** atasözü ve deyim listelenmiştir. - **Kişi adları**: Destansı şahsiyetler de dâhil olmak üzere **52 kişi adına** bağlı **70** söz yer almaktadır. - **Topluluklar ve dinler**: Türk, Kürt, Arap, Ermeni, Rum, İngiliz, Laz, Tatar topluluklarına ilişkin **46**, Müslüman, Yahudi, Mecusi inanç gruplarına ilişkin ise **9** söz yer alır. - **Kadınlarla ilgili sözler**: **16** atasözü ve deyim, kadınlara ilişkin olup çoğu dönemin yaygın değer yargılarını yansıtmaktadır. #### **Yapısal Özellikler** Metin, sadece anlam temelli değil, aynı zamanda biçimsel farklara göre de incelenmiştir: - **Tekrar eden atasözleri ve deyimler** - **Kısmen farklı ama anlamca benzer sözler** - **Nesir içinde yer alan sözler** - **Beyit ya da mısralardan oluşan sözler** - **Karma dilli sözler**: Yarı Arapça, yarı Türkçe; ya da Farsça, Arapça karışımlı sözler - **Çok dilli karşılıklar**: Aynı atasözünün farklı dillerdeki karşılıkları da gösterilmiştir. ### **Eserin Hazırlanışı ve Modern Yayımı** *Durûb-ı Emsâl-i Osmâniyye*, modern baskısında dört ana bölüm hâlinde düzenlenmiştir: 1. **Şinâsi ve Ebüzziya Tevfik’in hayatı**: Eserde yer alan atasözlerinden **1506’sı**, Ebüzziya tarafından sonradan eklenmiş olup metinde “§” sembolüyle işaretlenmiştir. 2. **Şekil ve muhteva incelemesi**: Yukarıda belirtilen içeriksel ve yapısal kategoriler bu bölümde detaylandırılmıştır. 3. **Metin düzenleme ilkeleri ve esas metin**: Eserin orijinal yapısına bağlı kalınarak modern okura sunumu yapılmıştır. 4. **Karşılaştırmalı indeks**: Ömer Asım Aksoy’un *Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü* ile yapılan karşılaştırmada, *Durûb-ı Emsâl-i Osmâniyye*’de yer alıp Aksoy’un sözlüğünde bulunmayan **2125** atasözü ve deyim tespit edilmiştir. Bu kısım, eserler arası farklılıkları ortaya koyması bakımından önemlidir. ### **Eserde Yer Alan Türk İmgesi** Metinde dikkat çeken başlıklardan biri de **Türk kimliğine dair sözlerdir**. Bu sözler, dönemin toplumsal kabullerini ve etnik temsillerini yansıtmaktadır. Eserde örnek olarak şu sözler yer almaktadır: - *Dertsiz baş Türkî’de gerek.* - *Türk işi ödünçtür.* - *Türk ata binince kendisini beğ oldum sanır.* - *Türk’ün aklı sonradan gelir.* - *Türk poh pohdan, şehrî peh pehden hoşlanır.* Bu örneklerde görüldüğü gibi, söz konusu ifadeler hem bireysel hem de kolektif davranış kodlarını folklorik ifadelerle kayda geçirmiştir. ### **Kültürel Değeri** *Durûb-ı Emsâl-i Osmâniyye*, yalnızca atasözü derlemesi değil, aynı zamanda bir **kültür aynası** işlevi görmektedir. İçeriğindeki sözler, farklı millet, din ve toplumsal kesimlere ait izler taşımakta; Osmanlı toplumunun düşünce dünyasını, gündelik hayat anlayışını ve değer yargılarını yansıtmaktadır. Eserde farklı topluluklara, kişilik tiplerine, mesleklere ve coğrafi bölgelere dair yorumların bir arada yer alması, halk hafızasının geniş ve katmanlı yapısını ortaya koyar. ## Academic Sources and References 1. Yeşiloğlu, Ayşegül Mine. “Şinâsî Durûb-ı Emsâl-i Osmanîye.” Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 2, no. 7 (Aralık 2005): 148–151. Erişim: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/321825.Ahmet Mithat Efendi. Durûb-ı Emsâl-i Osmaniye: Şinâsî Hikemiyatının Ahkâmı -Tasvir-. Hazırlayan İnci Enginün. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2013.İbrahim Şinasi. Durûb-ı Emsâl-i Osmâniyye. Matbaa-i Ebüzziya. İstanbul 1302. Kitap Kapağı. Erişim Tarihi: 11.06.2025.