--- title: Dünyanın Yeni Yedi Harikası slug: dunyanin-yeni-yedi-harikasi-da59c url: /detay/dunyanin-yeni-yedi-harikasi-da59c type: blog language: Türkçe entity: primary: Dünyanın Yeni Yedi Harikası type: blog disambiguation: Dünyanın Yeni 7 Harikası: Antik ve modern mimarinin eşsiz eserlerini keşfedin! UNESCO Dünya Mirası listesindeki bu harikaları görün. categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur - name: Mimari slug: mimari url: /kategori/mimari - name: Seyahat Ve Turizm slug: seyahat-ve-turizm url: /kategori/seyahat-ve-turizm tags: - Kurtarıcı İsa Heykeli - Petra Antik Kenti - Kolezyum - Machu Picchu - UNESCO - Chichén Itzá - Tac Mahal - Çin Seddi author: Veli Orhun Seyhan created_at: 2025-05-07T19:56:08.176664+03:00 updated_at: 2025-05-16T17:23:23.790277+03:00 --- # Dünyanın Yeni Yedi Harikası ## Article Content 2007 yılında, İsviçre merkezli New7Wonders Vakfı tarafından başlatılan küresel oylama kampanyası sonucunda, halkın katılımıyla seçilen “Dünyanın Yeni Yedi Harikası”, modern çağın mimari ve kültürel değerlerini temsil eden yapılar olarak ön plana çıkmaktadır. Antik dönemin kaybolan harikalarına karşılık, günümüzde hâlâ ayakta duran bu yapılar, insanlık tarihinin farklı dönemlerinde inşa edilmiş ve kültürel çeşitliliği yansıtan eserlerdir. ### **Chichen Itza – Meksika** Chichen Itza, Orta Amerika'nın en etkili ve gelişmiş antik uygarlıklarından biri olan Maya medeniyetine ait önemli bir şehir yerleşimidir. Meksika'nın Yucatán Yarımadası'nda yer alan bu arkeolojik alan, M.S. 600 ila 1200 yılları arasında politik, ekonomik, dinsel ve kültürel olarak büyük bir merkez işlevi görmüştür. Adı, Yucatec Maya dilinde “Itza Kuyusunun Ağız Kenarındaki Şehir” anlamına gelmektedir. #### **Mimari ve Yapısal Özellikler** Chichen Itza’nın en tanınmış yapısı, El Castillo olarak da bilinen Kukulkan Piramidi’dir. Bu piramit, astronomiyle derin ilişki içerisinde tasarlanmıştır. Gündönümü zamanlarında piramidin merdivenlerine düşen ışık-gölge oyunları, Kukulkan yılan tanrısını simgeleyen bir görüntü oluşturur. Yapı, Maya takvimiyle uyumlu olarak 365 basamağa sahiptir. Alanda yer alan diğer önemli yapılar arasında: - **Caracol (Gözlemevi):** Maya astronomlarının gökyüzü hareketlerini inceledikleri yuvarlak yapıdır. - **Büyük Top Oyunu Sahası (Gran Juego de Pelota):** Amerika kıtasındaki en büyük Mesoamerikan top oyun alanıdır. - **Tapınaklar:** Bin Sütunlu Tapınak ve Savaşçılar Tapınağı gibi birçok dinsel ve kamusal yapı yer alır. #### **Astronomi ve Bilim** Chichen Itza, yalnızca dini bir merkez değil; aynı zamanda astronomik gözlemler için inşa edilmiş bilimsel bir alan olarak da değerlendirilir. Maya halkı, gezegenlerin ve yıldızların döngülerine dayalı son derece gelişmiş bir takvim sistemi kullanıyordu. Bu nedenle mimari unsurların birçoğu gökyüzü olaylarını referans alan geometrik doğrulukla inşa edilmiştir. #### **Tarihsel Süreç** M.S. 10. yüzyılda Chichen Itza, Toltek etkisinin görüldüğü karma bir kültürel yapıya evrilmiştir. Bu durum, Maya ve Toltek mimari öğelerinin harmanlandığı yeni bir estetik anlayışın ortaya çıkmasına neden olmuştur. 13. yüzyıldan itibaren terk edilmeye başlanan kent, zamanla orman içinde kaybolmuştur. #### **Koruma ve UNESCO Mirası** 1988 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınan Chichen Itza, günümüzde Meksika’nın en çok ziyaret edilen turistik ve tarihi alanlarından biridir. 2007 yılında yapılab halk oylamasıyla “Dünyanın Yeni Yedi Harikası”ndan biri olarak da seçilmiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/05/09/tJhI0exgkrXB5zrH5yVCbUg0TRDdDAol.jpg) *Chichen Itza - Meksika (Resim:Unesco Resmi Sitesi)* ### **Çin Seddi – Çin** Çin Seddi, insan eliyle inşa edilmiş en uzun savunma yapısı olarak kabul edilen ve antik çağlardan günümüze kadar ulaşmayı başarmış devasa bir yapıdır. M.Ö. 7. yüzyıldan itibaren, özellikle Qin (Çin), Han ve Ming Hanedanlıkları döneminde inşa edilerek genişletilmiştir. Çin Seddi'nin temel amacı, kuzeyden gelen göçebe kavimlerin (özellikle Hunlar ve Moğollar) saldırılarını engellemekti. #### **Yapısal Özellikler ve Uzunluğu** Çin Seddi’nin bugünkü belgelenmiş toplam uzunluğu, 21.196 kilometre olarak Çin hükümeti tarafından açıklanmıştır. Sed, sadece tek bir yapıdan oluşmaz; çok sayıda duvar, savunma kulesi, geçit ve kalelerden oluşan karmaşık bir sistemdir. Surlar; toprak, taş, tuğla ve ahşap gibi farklı malzemelerle inşa edilmiştir. Yapım teknikleri, dönemsel ve coğrafi koşullara göre değişiklik göstermiştir. Öne çıkan bölümler arasında: - **Badaling Bölgesi:** Günümüzde en çok ziyaret edilen ve en iyi korunmuş bölümlerden biridir. - **Jiayuguan Geçidi:** Batıdaki uç noktayı temsil eden kale. - **Mutianyu ve Jinshanling:** Manzaralarıyla ünlü, turistik ama tarihi dokusu korunan bölgelerdir. #### **Askeri İşlevi ve Sembolizmi** Sed, yalnızca fiziksel bir savunma hattı değil; aynı zamanda iletişim ve gözetleme sistemi olarak da işlev görmüştür. Burada gözlem kuleleri aracılığıyla duman, alev ve bayraklar kullanılarak mesajlaşma yapılmaktaydı. Bunlar dışında Çin halkı için Sed, zamanla direniş, dayanıklılık ve birliğin de sembolü haline gelmiştir. #### **Tarihsel Gelişim Süreci** - **Qin Hanedanlığı (MÖ 221–206):** İlk birleşik Sed inşası başlatılmıştır. Bu dönemde Çin Seddi, ilk kez sistematik olarak bir araya getirilmiştir. - **Han Hanedanlığı (MÖ 206 – MS 220):** Batı Çin’e doğru genişletilmiştir. - **Ming Hanedanlığı (1368–1644):** Bugün ayakta kalan bölümlerin büyük çoğunluğu bu dönemde inşa edilmiştir. Taş ve tuğla kullanımı artmıştır. #### **Kültürel Değeri ve Koruma** 1987 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınan Çin Seddi, yalnızca Çin değil, dünya tarihi için de mühendislik ve inşa dehasının bir simgesi olarak değerlendirilir ve her yıl milyonlarca turist tarafından ziyaret edilir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/05/09/3maa1KNtMF4JdxFERPK34e3A0tIHv27S.jpg) *Çin Seddi - Çin (Resim:Unesco Resmi Sitesi)* ### **Kolezyum – İtalya** Kolezyum (*Colosseum*), antik Roma mimarisinin en tanınmış simgelerinden biridir. M.S. 72–80 yılları arasında Roma İmparatoru Vespasianus tarafından yapımına başlanmış, oğlu Titus döneminde tamamlanmıştır. Orijinal adı Flavianus Amfitiyatrosu olan yapı, adını yakınında bulunan “Colossus of Nero” heykelinden almıştır. #### **Mimari Özellikleri** Kolezyum, yaklaşık 50.000–80.000 izleyici kapasiteli olup eliptik planlıdır. 189 x 156 metre boyutlarında ve yaklaşık 48 metre yüksekliğindedir. Dört katlı olan yapının ilk üç katı kemerli açıklıklardan, son katı ise sütunlarla çevrili düz duvarlardan oluşur. Mimarisinde beton, traverten taşı, tuğla ve tüf gibi malzemeler kullanılmıştır. Alt yapısında hypogeum adı verilen yeraltı geçitleri ve hayvan asansörleri gibi gelişmiş mekanik sistemler bulunur. Bu sistemlerle gladyatörler, vahşi hayvanlar ve dekorlar arenaya yükseltilmekteydi. #### **Kullanım Amacı ve Toplumsal Rolü** Kolezyum, özellikle gladyatör dövüşleri, vahşi hayvan avları, deniz savaşlarının canlandırmaları (naumachia), tarihsel oyunlar ve idamlar gibi etkinliklerde kullanılmıştır. Bu etkinlikler, halkın eğitilmesi ve yönetici sınıfın gücünü sergilemesi açısından da işlev görmüştür. Roma halkı için Kolezyum, sadece eğlence değil, aynı zamanda imparatorluk gücünün bir göstergesi olarak algılanmaktaydı. “Panem et circenses” (Ekmek ve gösteri) politikası de bu anlayışın bir parçasıdır. #### **Tarihsel Süreç** Orta Çağ’da kullanım amacı değişmiş; bir süre konut, atölye, kilise ve kale olarak işlev görmüştür. Zaman içinde depremler ve taş hırsızlığı nedeniyle zarar görmüşse de ayakta kalmayı başarmıştır. #### **UNESCO Koruması ve Günümüzdeki Rolü** 1980 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınan Kolezyum, bugün Roma'nın en çok ziyaret edilen simgelerinden biridir. Aynı zamanda savaş ve idam karşıtı sembolik anmaların yapıldığı kültürel bir merkez olarak da kullanılmaktadır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/05/09/tNbbATthudXD05QAdVPSizHN8QTPM8TD.jpg) *Kolezyum - İtalya (Resim:Unesco Resmi Sitesi)* ### **Kurtarıcı İsa Heykeli – Brezilya** Kurtarıcı İsa Heykeli, Brezilya'nın Rio de Janeiro şehrinde yer alan ve dünyanın en tanınmış anıtlarından biridir. Corcovado Dağı’nın zirvesinde, deniz seviyesinden yaklaşık 710 metre yükseklikte konumlanan heykel, 30 metre yüksekliğinde ve 8 metrelik bir kaide üzerinde durur. Açılmış kollarının genişliği yaklaşık 28 metredir. #### **Dini ve Kültürel Anlamı** Heykel, Hz. İsa’nın kollarını iki yana açmış şekilde tasvir edilmiştir ve bu; merhamet, barış, kapsayıcılık ve evrensel sevgi temalarını sembolize eder. Aynı zamanda Brezilya’nın Katolik kimliğinin bir temsilidir. Yapı, hem yerli halk hem de turistler tarafından kutsal ve ulusal bir simge olarak kabul edilir. #### **İnşa Süreci ve Mimari** Heykelin yapımına 1926 yılında başlanmış ve 1931 yılında tamamlanmıştır. Projede Fransız heykeltıraş Paul Landowski, Brezilyalı mühendis Heitor da Silva Costa ve Fransız mimar Albert Caquot birlikte çalışmıştır. Heykelin yüz kısmı, Romen heykeltıraş Gheorghe Leonida tarafından tasarlanmıştır. Yapının iskeleti demir ve çelikten, dış yüzeyi ise sabun taşı kaplama ile oluşturulmuştur. Sabun taşı, yumuşak dokusu ve beyaz renkten dolayı tercih edilmiştir. #### **Anlamı ve Modern Rolü** Kurtarıcı İsa Heykeli, zamanla sadece dini bir anıt olmanın ötesine geçmiş, uluslararası ölçekte Brezilya'nın kültürel ve turistik elçisi haline gelmiştir. Her yıl milyonlarca kişi heykeli ziyaret etmekte, Paskalya, Noel ve ulusal günlerde özel ışıklandırmalarla gösteriler düzenlenmektedir. #### **Koruma ve UNESCO Statüsü** 2006 yılında Brezilya hükümeti tarafından kültürel miras olarak ilan edilen heykel, 2012 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dahil edilmiştir. Aynı zamanda 2007’de yapılan halk oylaması sonucu “Dünyanın Yeni Yedi Harikası” arasında yerini almıştır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/05/09/a4Wo3Nn3CRc2gm8LwNXAJFLhFIDruP9d.jpg) *Kurtarıcı İsa Heykeli - Brezilya (Resim:Unesco Resmi Sitesi)* ### **Machu Picchu – Peru** Machu Picchu, Güney Amerika’daki en önemli arkeolojik alanlardan biri olup Peru'nun Cusco bölgesinde, And Dağları’nın 2.430 metre yüksekliğinde yer alır. İnka İmparatorluğu dönemine ait olan bu antik şehir, yaklaşık olarak 15. yüzyılın ortalarında inşa edilmiştir. Hem mimarisiyle hem de doğayla kurduğu uyum ile insanlık mirası olarak kabul edilmektedir. #### **Yapı Özellikleri ve Şehir Planı** Machu Picchu’nun büyük bölümü granit taşlardan, harç kullanılmadan (kuru duvar tekniği – *ashlar*) inşa edilmiştir. Yaklaşık 200 yapıdan oluşur ve şehir tarımsal teraslar, tapınaklar, gözlemevleri, konut alanları ve kral dairesi gibi bölümlerden meydana gelir. Belirgin yapılar arasında: - **Güneş Tapınağı (Templo del Sol): **Astronomik gözlemler için tasarlanmış kutsal alan. - **Üç Pencereli Tapınak: **İnka kozmolojisinin üçlü yapısını simgelediği düşünülür. - **Intihuatana Taşı:** Güneşin yıl içerisindeki hareketlerini belirlemede kullanıldığı düşünülen taş blok. #### **Doğa ile Uyum** Machu Picchu, mimarisiyle sadece estetik değil; aynı zamanda jeolojik ve ekolojik uyum sergileyen bir örnektir. Yapılar, depreme dayanıklı olarak inşa edilmiştir. Teras sistemleri hem erozyonu önlemiş hem de tarımsal verimliliği artırmıştır. Şehir, yüksek dağ ormanları ve biyolojik çeşitliliği yüksek ekosistemler içinde yer aldığından, doğal ve kültürel mirasın iç içe geçtiği nadir alanlardan biridir. #### **Keşif ve Koruma Süreci** Machu Picchu, 1911 yılında Amerikalı tarihçi Hiram Bingham tarafından bilimsel dünyaya tanıtılmıştır. O tarihten bu yana, İnka uygarlığının ulaşım, mimari ve astronomi alanlarındaki gelişmişliğini gösteren en önemli kanıtlardan biri olarak incelenmektedir. #### **UNESCO Statüsü** 1983 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınan Machu Picchu, hem doğal hem kültürel miras kategorisinde yer alan nadir yapılardan biridir. Aynı zamanda 2007 yılında halk oylamasıyla “Dünyanın Yeni Yedi Harikası” arasına seçilmiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/05/09/QcFhVMCBKBVQ0Z5oW0WjJuQr8rS9Vcam.jpg) *Machu Picchu - Peru (Resim:Unesco Resmi Sitesi)* ### **Petra Antik Kenti – Ürdün** Petra, Ürdün’ün güneybatısında, Wadi Musa bölgesinde yer alan ve antik Nebati Krallığı'na başkentlik yapmış, kayalara oyulmuş bir şehirdir. MÖ 4. yüzyılda kurulduğu düşünülen Petra, özellikle M.Ö. 1. yüzyıl ile M.S. 2. yüzyıl arasında siyasi, kültürel ve ekonomik açıdan en parlak dönemini yaşamıştır. #### **Mimari Özellikler ve Sembolik Yapılar** Petra, yumuşak kumtaşı kayalara oyularak inşa edilmiş mezarlar, tapınaklar, tiyatrolar ve saraylarla doludur. Şehir, Helenistik, Roma, Doğu Akdeniz ve Arap mimari unsurlarının eşsiz bir birleşimini yansıtır. Öne çıkan yapılar: - **Al-Khazneh (Hazine):** En ikonik yapıdır; yaklaşık 40 metre yüksekliğindeki sütunlu cephe, bir mezar anıtıdır. - **Ad-Deir (Manastır):** Geniş cephe yapısıyla dikkat çeker; yükseğe oyulmuştur ve törenlerde kullanıldığı düşünülür. - **Roma Tiyatrosu: **6.000 kişilik kapasiteye sahip, Roma etkisini gösteren bir yapıdır. - **Kraliyet Mezarları:** Göz alıcı cephe süslemeleriyle öne çıkan çok sayıda anıt mezardan oluşur. #### **Ticaret Yolu Üzerindeki Rolü** Petra, antik dönemin en önemli baharat ve tütsü yollarının kavşak noktasıydı ve Hindistan, Arabistan, Suriye ve Mısır gibi bölgeler arasında ticaretin kalbi konumundaydı. Şehirdeki su kanalları ve baraj sistemleri, çöl ortamında sürdürülebilir yaşam için ileri mühendislik örnekleri sunmaktadır. #### **Tarihsel Süreç ve Terk Edilişi** MS 106 yılında Roma İmparatorluğu’na katılan Petra, zamanla önemini yitirmiştir. MS 363’teki büyük deprem, birçok yapının yıkılmasına neden olmuştur. Sonraki yüzyıllarda ise terk edilmiş ve unutulmuştur. 19. yüzyılda İsviçreli gezgin Johann Ludwig Burckhardt tarafından yeniden keşfedilmiştir. #### **UNESCO Statüsü ve Kültürel Önemi** 1985 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınan Petra, mimari büyüklüğü, tarihi rolü ve çöl ortasında kurulu sürdürülebilir yapısıyla öne çıkar. 2007’de halk oylamasıyla “Dünyanın Yeni Yedi Harikası”ndan biri seçilmiştir. Bugün Petra, Ürdün’ün turizmdeki en önemli varlıklarından biridir ve her yıl milyonlarca ziyaretçiyi ağırlar. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/05/09/fW3jekaZfUlaz0hqpSakdJwmsSes8NVy.jpg) *Petra Antik Kenti - Ürdün (Resim:Unesco Resmi Sitesi)* ### **Tac Mahal – Hindistan** Tac Mahal, Hindistan’ın kuzeyindeki Agra kentinde yer alan, dünya çapında tanınan en etkileyici anıt mezar örneklerinden biridir. Babür İmparatoru Şah Cihan tarafından çok sevdiği eşi Mümtaz Mahal’in anısını yaşatmak amacıyla inşa ettirilmiştir. Yapının inşası 1632 yılında başlamış ve yaklaşık 1653’te tamamlanmıştır. #### **Mimari Özellikleri ve Tasarımı** Tac Mahal, İslam, İran, Hint ve Osmanlı mimari unsurlarının eşsiz bir bileşimidir. Beyaz mermerden inşa edilen yapının merkezi kubbesi 35 metre yüksekliğindedir ve onu dört adet minare çevreler. Ana yapının etrafında: - Camii ve misafirhane yapıları - Aynalı su kanalları ve simetrik bahçeler (charbagh) - Kemerli geçitler ve taç süslemeleri yer alır. Yapının içinde, Şah Cihan ve Mümtaz Mahal’in sembolik sandukaları yer alır. Asıl mezarlar zemin katın altında bulunur. #### **Malzemeler ve Süslemeler** Tac Mahal’in yapımında, Hindistan ve Orta Asya’dan getirilen değerli taşlar, lahor taşları, zümrüt, yakut, ametist, sedef, siyah oniks gibi malzemeler kullanılmıştır. Duvarlarda Kuran ayetleri ve çiçek motifleri ile yapılan kakma süslemeler, yapıya estetik ve manevi bir boyut kazandırır. #### **Anlamı ve Efsanesi** Tac Mahal, sadece mimari bir şaheser değil, aynı zamanda aşkın sembolü olarak da kabul edilir. Mümtaz Mahal, Şah Cihan’a 14. çocuğunu doğururken ölmüş ve bu yapı, onun derin yasının ve sevgisinin ifadesi olmuştur. #### **Tarihsel Süreç ve Koruma** Babür mimarisinin zirvesi olarak kabul edilen Tac Mahal, zamanla hem yerli hem yabancı sanatçılara ilham vermiştir. İngiliz sömürge döneminde çeşitli restorasyon çalışmaları yapılmış; 20. ve 21. yüzyılda ise yoğun hava kirliliğine karşı koruma önlemleri geliştirilmiştir. #### **UNESCO Statüsü** 1983 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınan Tac Mahal, mimari zarafeti, kültürel değeri ve evrensel etkisiyle “Dünyanın Yeni Yedi Harikası” listesine de 2007’de dahil edilmiştir. Bugün, yılda 7 milyona yakın turist tarafından ziyaret edilmektedir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/05/09/i0M1ZBmGEOt2ZWk4noypw8Gc9qhtj4F3.jpg) *Tac Mahal - Hindistan (Resim:Unesco Resmi Sitesi)* Bu yapılar, yalnızca mimari ya da estetik değerleriyle değil, aynı zamanda evrensel insanlık tarihine sundukları katkı, kültürel çeşitliliği temsil etmeleri ve uluslararası çapta tanınırlıkları nedeniyle de önem taşır. Her biri, bulundukları toplumun dini, siyasi ve ekonomik yapıları hakkında bilgi verirken, modern turizmin de odak noktasıdır. ## Academic Sources and References 1. Clayton, Peter A., and Martin J. Price. The Seven Wonders of the Ancient World. London: Routledge, 1988.National Geographic. “Petra.” National Geographic History. Erişim tarihi: 7 Mayıs 2025. https://www.nationalgeographic.com/history/article/lost-city-petra.New7Wonders Foundation. “The Official New 7 Wonders of the World.” world.new7wonders.com. Erişim tarihi: 7 Mayıs 2025. https://world.new7wonders.com/.UNESCO. “Photo Document – Chichen Itza.” Erişim tarihi: 9 Mayıs 2025. https://whc.unesco.org/en/documents/110202.UNESCO. “Photo Document – Christ the Redeemer.” Erişim tarihi: 9 Mayıs 2025. https://whc.unesco.org/en/documents/117438.UNESCO. “Photo Document – Colosseum.” Erişim tarihi: 9 Mayıs 2025. https://whc.unesco.org/en/documents/184164.UNESCO. “Photo Document – Machu Picchu.” Erişim tarihi: 9 Mayıs 2025. https://whc.unesco.org/en/documents/109684.UNESCO. “Photo Document – Petra.” Erişim tarihi: 9 Mayıs 2025. https://whc.unesco.org/en/documents/125391.UNESCO. “Photo Document – Taj Mahal.” Erişim tarihi: 9 Mayıs 2025. https://whc.unesco.org/en/documents/125942.UNESCO. “World Heritage List.” UNESCO World Heritage Centre. Erişim tarihi: 7 Mayıs 2025. https://whc.unesco.org/en/list/.UNESCO World Heritage Centre. “Historic Centre of Rome, the Properties of the Holy See.” Erişim tarihi: 9 Mayıs 2025. https://whc.unesco.org/en/list/91/.UNESCO World Heritage Centre. “Historic Sanctuary of Machu Picchu.” Erişim tarihi: 9 Mayıs 2025. https://whc.unesco.org/en/list/274/.UNESCO World Heritage Centre. “Petra.” Erişim tarihi: 9 Mayıs 2025. https://whc.unesco.org/en/list/326/.UNESCO World Heritage Centre. “Pre-Hispanic City of Chichen-Itza.” Erişim tarihi: 9 Mayıs 2025. https://whc.unesco.org/en/list/483/.UNESCO World Heritage Centre. “Rio de Janeiro: Carioca Landscapes Between the Mountain and the Sea.” Erişim tarihi: 9 Mayıs 2025. https://whc.unesco.org/en/list/1100/.UNESCO World Heritage Centre. “Taj Mahal.” Erişim tarihi: 9 Mayıs 2025. https://whc.unesco.org/en/list/252/.UNESCO World Heritage Centre. “The Great Wall.” Erişim tarihi: 9 Mayıs 2025. https://whc.unesco.org/en/list/438/.