--- title: Dubniyum (Db) slug: dubniyum-db-cefd7 url: /detay/dubniyum-db-cefd7 type: article language: Türkçe entity: primary: Dubniyum (Db) type: article disambiguation: Dubniyum (Db): Sentetik, radyoaktif element. Periyodik tabloda 105. Keşfi Rusya ve ABD'de rekabete yol açtı. categories: - name: Fizik slug: fizik url: /kategori/fizik - name: Kimya slug: kimya url: /kategori/kimya - name: Malzeme Bilimi, Metalürji Ve Maden slug: malzeme-bilimi-metalurji-ve-maden url: /kategori/malzeme-bilimi-metalurji-ve-maden tags: - Keşif Tartışmaları - İzotoplar - Periyodik tablo - Dubniyum - Fiziksel özellikler author: Caner Sefa Koçyiğit created_at: 2025-07-03T10:33:58.358201+03:00 updated_at: 2025-07-09T23:57:53.658909+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/07/03/BjgUWH6dWdkl8QwPauHuB7bo9gvrMiA9.jpg --- # Dubniyum (Db) ## KURE Information Cards ![Dubniyumun (1).jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/07/03/LXJU9CKMhB5JsdKMhHnh1loDAKOVfvaT.jpg) *Dubniyum (Db)* | Field | Value | |-------|-------| | Periyodik Sırası(Metin) | 7 | | Keşif Yılı(ları)(Metin) | 1968-1970 | | Grup(Metin) | 5 (Geçiş Metali) | | Etimoloji(ler) | Rusya'nın Dubna şehri | | Atom Numarası(Metin) | 105 | | Atom Ağırlığı(Metin) | (268) g/mol (en kararlı izotop ²⁶⁸Db için) | | Kaşif(ler) | JINR (Dubna) ve LBL (Berkeley) ekipleri | | Önemli İzotoplar | ²⁶⁸Db (Yarı ömür: ~29 saat) | | Elektron Dizilimi | [Rn] 5f¹⁴6d³7s² (beklenen) | ## Article Content **Dubniyum**, [periyodik tablonun](/tr/detay/periyodik-tablo-a2912/llms.txt) 105. sırasında yer alan, sentetik ve son derece radyoaktif bir [elementtir](/tr/detay/element-7/llms.txt). Keşfi, 1960'ların sonu ve 1970'lerin başında Rusya ve Amerika'daki araştırma grupları arasında bir rekabete neden olmuştur. Adını, keşfinde önemli rol oynayan Rusya'nın Dubna kasabasındaki araştırma merkezinden alır. Bugüne kadar sadece birkaç atomu üretilebilmiş olan bu elementin özellikleri, büyük ölçüde teorik hesaplamalara dayanmaktadır. ### **Sınıflandırma ve Temel Özellikler** Dubniyum (Db), periyodik tablonun 7. periyodunda, 5. grupta yer alan bir geçiş metalidir. Elektron dizilimi [Rn] 5f¹⁴6d³7s² olarak beklenmektedir. Bu elektronik yapısı, onu periyodik tablodaki [tantalın](/tr/detay/tantal-ta-9aa43/llms.txt) daha ağır bir homoloğu olarak konumlandırır. Teorik hesaplamalar, [dubniyumun](/tr/detay/dubnium-db-4b5db/llms.txt) oda sıcaklığında katı halde ve tantal gibi yoğun bir metal olacağını öngörmektedir. ### **Keşfi** Dubniyumun keşfi, iki ayrı araştırma grubunun neredeyse eş zamanlı çalışmalarına dayanmaktadır ve bu durum uzun yıllar süren bir isimlendirme ve keşif önceliği tartışmasına yol açmıştır. İlk olarak 1968 yılında, Rusya'nın Dubna kentindeki Birleşik Nükleer Araştırmalar Enstitüsü'nde (JINR) Georgy Flerov liderliğindeki bir ekip, [amerikyum](/tr/detay/amerikyum-am-f27bd/llms.txt)-243 hedeflerini neon-22 iyonlarıyla bombardıman ederek 105 numaralı elementi sentezlediklerini iddia etmiştir. 1970 yılında ise, Amerika'nın Kaliforniya eyaletindeki Lawrence Berkeley Ulusal Laboratuvarı'nda (LBL) Albert Ghiorso liderliğindeki bir ekip, [kaliforniyum](/tr/detay/kaliforniyum-cf-ebcc4/llms.txt)-249 (²⁴⁹Cf) hedeflerini [azot](/tr/detay/azot-n-nitrojen-4c712/llms.txt)-15 (¹⁵N) iyonlarıyla bombardıman ederek dubniyum-260 (²⁶⁰Db) izotopunu kesin olarak tanımlamıştır. Yıllar süren değerlendirmelerin ardından, 1993 yılında IUPAC/IUPAP Ortak Çalışma Grubu, her iki laboratuvarın da keşfe önemli katkılarda bulunduğunu belirterek keşif onurunu paylaşmalarına karar vermiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/07/03/wkrodtqct4ygSdDxVa1GlWl8knTiUDSM.jpg) *Dubniyum (Yapay Zeka İle Üretilmiştir.)* ### **Etimoloji** Keşif onurunun paylaşılması nedeniyle elementin isimlendirilmesi de tartışmalı olmuştur. Amerikalı ekip, Otto Hahn'a atfen "hahniyum" (Ha) ismini önerirken, Rus ekip Danimarkalı fizikçi Niels Bohr'a atfen "nielsbohriyum" (Ns) ismini önermiştir. Uzun süren anlaşmazlığın ardından, Uluslararası Temel ve Uygulamalı Kimya Birliği (IUPAC), 1997 yılında elemente, keşifte önemli rol oynayan Rus araştırma merkezi JINR'nin bulunduğu Dubna şehrinin onuruna "dubnium" (dubniyum) adını vermiştir. ### **Doğada Bulunuşu** Dubniyum, doğada bulunmayan, tamamen sentetik bir elementtir. Sadece laboratuvar koşullarında, parçacık hızlandırıcılarda gerçekleştirilen nükleer reaksiyonlar yoluyla ve son derece küçük miktarlarda üretilebilmektedir. Bugüne kadar sadece birkaç atomu başarıyla sentezlenip gözlemlenebilmiştir. ### **Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri** Dubniyumun fiziksel ve kimyasal özellikleri, bugüne dek yalnızca birkaç atomunun üretilmiş olması nedeniyle büyük ölçüde teorik tahminlere dayanmaktadır. Oda sıcaklığında katı bir metal olması ve gümüş veya gri renkte olması beklenir, ancak görünümü ve kristal yapısı henüz bilinmemektedir. Yoğunluğu, erime ve kaynama noktaları deneysel olarak ölçülmemiştir; ancak teorik modellere göre grubundaki diğer elementler gibi yüksek yoğunluklu bir metal olacağı öngörülmektedir. Atom ağırlığı, bilinen en uzun ömürlü izotopu ²⁶⁸Db için yaklaşık 268 g/mol’dür. Elektron dizilimi [Rn] 5f¹⁴6d³7s² şeklinde tahmin edilir ve bu yapı, onu 5. grup elementi olan tantalın daha ağır bir homoloğu konumuna getirir. Kimyasal açıdan, tantal ile benzerlikler taşıyabileceği ve kararlı bir +5 oksidasyon durumu sergileyebileceği düşünülmektedir. Sınırlı sayıdaki deneyler, dubniyumun sulu çözeltilerde halojenür kompleksleri oluşturduğunu ve bu davranışının 5. grubun diğer üyeleri olan niyobyum ve tantala benzediğini göstermiştir. Bu, dubniyumun 5. grubun tipik bir üyesi gibi davrandığını doğrulayan önemli bir kanıttır. ### **İzotopları** Dubniyumun bilinen yaklaşık 12 izotopu vardır ve hepsi son derece radyoaktif ve kararsızdır. Bilinen izotopları ²⁵⁵Db ile ²⁷⁰Db arasında yer alır. - **²⁶⁸Db:** Bilinen en uzun ömürlü izotopudur ve yarı ömrü yaklaşık 29 saattir. Kendiliğinden fisyona uğrayarak veya elektron yakalama yoluyla rutherfordiyum-268'e (²⁶⁸Rf) dönüşerek bozunur. ### **Kullanım Alanları** Dubniyumun son derece kısa yarı ömrü (en kararlı izotopu hariç), elde edilme zorluğu ve üretilen miktarının aşırı derecede az olması (sadece birkaç atom) nedeniyle, günümüzde temel bilimsel araştırma dışında pratik bir kullanım alanı bulunmamaktadır. Üretimi sadece nükleer fizik ve kimyanın sınırlarını anlamak, ağır çekirdeklerin yapısını, kararlılığını ve kimyasal davranışlarını incelemek amacıyla yapılmaktadır. ### **Biyolojik Rolü ve Önlemler** Dubniyumun bilinen bir biyolojik rolü yoktur. Aşırı radyoaktivitesi ve kararsızlığı nedeniyle, eğer yeterli miktarda üretilebilseydi son derece tehlikeli ve toksik bir madde olurdu. Ancak, bugüne kadar sadece birkaç atomu sentezlenebildiği için standart biyolojik etkilerinden veya alınması gereken özel önlemlerden bahsetmek pratik olarak anlamlı değildir. Laboratuvar ortamında üretildiğinde, tüm radyoaktif maddeler için geçerli olan standart güvenlik protokolleri uygulanır. ## Academic Sources and References 1. National Center for Biotechnology Information. “Dubnium.” PubChem Compound Database CID 56951718. Erişim: 3 Temmuz 2025. https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/DubniumTÜBİTAK Bilim Genç. “Dubniyum.” Bilim Genç. Erişim: 3 Temmuz 2025. https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/periyodik-tablo/dubniyum ## Related Articles - [Flerovyum (Fl)](//detay/flerovyum-fl-e5fd2/llms.txt) - [Nihonyum (Nh)](//detay/nihonyum-nh-3b410/llms.txt) - [Kopernikyum (Cn)](//detay/kopernikyum-cn-2304f/llms.txt) - [Röntgenyum (Rg)](//detay/rontgenyum-rg-4175a/llms.txt)