--- title: Dombra slug: dombra-1995d url: /detay/dombra-1995d type: article language: Türkçe entity: primary: Dombra type: article disambiguation: Dombra: Orta Asya'nın iki telli geleneksel Türk çalgısı. UNESCO mirası! Solo & eşlik için ideal. categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur - name: Müzik slug: muzik url: /kategori/muzik tags: - Dombra - ŞelpeTekniği - KazakKültürü - TürkHalkMüziği - Çalgılar - OrtaAsya - müzik - Telli çalgılar - UNESCO author: Büşranur Akpınar created_at: 2025-05-16T16:23:22.665908+03:00 updated_at: 2025-05-27T18:34:32.416208+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/05/16/VpykKEbRidCJbLB4Wc1wpUWO0QCwFB22.jpg --- # Dombra ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Dombra ![dombra2.jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/05/16/JLPMPepThl3T5f8bk0yowq6ocsyov6oK.jpg) | Field | Value | |-------|-------| | Ses Kullanımı | Solo ve eşlik | | Çalım Tekniği | Parmakla, şelpe yöntemi | | Tel Sayısı | Genellikle 2 (Geçmişte 6 telli olduğu da belirtilmiştir) | | Teller | Misina veya metal (eski zamanlarda bağırsaktan teller kullanılmıştır ) | | Çalgı Türü | Telli, halk çalgısı | | Yapı(lar) | uzun sap,iki tel,Oyma gövde | | Menşei(ler) | Orta Asya – Kazakistan,Özbekistan,Kırgızistan | ## Article Content **Dombra**, başta Kazakistan olmak üzere Orta Asya Türk halkları arasında yaygın olarak kullanılan, uzun saplı, genellikle iki telli geleneksel bir Türk çalgısıdır. Hem solo hem de eşlik çalgısı olarak kullanılan dombra, Kazak Türkleri başta olmak üzere birçok halk için kimlik ve kültürel hafıza aracı olarak görülmektedir. UNESCO tarafından **İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası** listesine alınan **Kazak dombra müziği**, bu çalgının önemini uluslararası düzeye taşımıştır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/05/16/hYjkZbXKzkjV1H5zx9b21Dw602OfAa5v.jpg) *Dombra (Tüdev)* ### **Tarihçe ve Köken** Dombra, kökeni 5–7. yüzyıllara kadar uzandığı düşünülen, en eski Türk çalgılarından biridir. Arkeolojik buluntulara göre 2008 yılında Moğolistan'ın Cargalant-Kayırhan bölgesinde, **Nuhen Had** adlı mağarada bir çoban tarafından keşfedilen ve Eski Türk dombrası olarak adlandırılan örnek, dombranın tarihsel geçmişine ışık tutmaktadır. Dombra kelimesinin kökeni, Türk lehçelerinde “yuvarlak, şişkin nesne” anlamına gelen **dop-//dom-** kök morfeminden türemiştir. Farklı coğrafyalarda farklı biçimlerde evrilse de, dombra Orta Asya’nın müzikal belleğinde sürekliliğini koruyan nadir çalgılardandır. ### **Efsaneler ve Sözlü Anlatılar** Dombranın kökenine dair Kazak sözlü kültüründe çeşitli efsaneler mevcuttur. Bunlardan biri, **Cengiz Han’ın** oğlu **Joşı Han’ın** ölümünü müzik aracılığıyla haber veren **Kerbuğa-küyşi**’nin öyküsüdür. Kerbuğa, “Aksak Ceylan” adlı küyü (enstrümantal ezgi) dombra ile çalarak Han’a durumu bildirir. Han’ın emriyle dökülen kurşun, doğrudan Kerbuğa’ya değil, dombra’nın gövdesine dökülür ve çalgının telleri kopar. Böylece altı telli dombra, bugünkü iki telli biçimine dönüşür. Bir başka efsaneye göre ise, bir ağaca bağlı olarak gözyaşlarıyla yaşamını sürdüren ikiz bebeklerin hikâyesinden ilhamla bir kadın ağacı devirir ve içinden çıkan iplerle bir çalgı yapar. Bu çalgıdan çıkan ses, çocukların kalp atışlarını andırır. [YouTube Video](https://www.youtube.com/watch?v=SfGQWyEd08o) *Aksak ceylan kuyu (Grup orhun)* ### **Yapısı ve Teknik Özellikleri** Dombra, uzun saplı, oyma gövdeli, genellikle iki telli bir çalgıdır. Gövdesi tek bir ağaç kütlesinden oyularak yapılır. Üzeri ince bir tahta plaka ile kapatılır. Telleri geçmişte hayvan bağırsağından ya da sinirlerinden yapılırken günümüzde **misina** ya da **bakır tel** kullanılır. - **Misina telli** dombra hem şarkı söyleme hem de çalma işlevinde kullanılır. - **Tel telli** (bakır vb.) dombra ise yalnızca çalım için tercih edilir. Dombra'nın çalımı, genellikle **mızrap kullanılmadan**, parmak uçlarıyla yapılan “**şelpe**” tekniğiyle gerçekleştirilir. Bu yönüyle bağlamanın telli versiyonlarıyla benzerlik gösterir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/05/16/ABS7TVg9curKnPwTMbakWOyWzfyKHoWj.png) *fiziksel biçim ve özellikleri (Rengarenk dergisi)* ### **Çalım Teknikleri ve Küy Geleneği** Dombra çalma geleneğinde **küy** adı verilen sözsüz müzik formları yaygındır. Her küy, bir olayın, duygunun veya doğa olgusunun betimlemesi niteliğindedir. Bir dombra ustasının “at nal sesi”ni çalgı ile taklit etmesi, onun çalgıya hâkimiyetini gösteren önemli bir göstergedir. Küyler yalnızca müziksel ifade değil, aynı zamanda tarihsel anlatı işlevi görür. **Nota bilmeden** dombra çalmak mümkündür; bu yönüyle halk arasında kolay ulaşılabilir bir çalgı olmuştur. Ancak **ustalık** ve sanatçılık, belirli bir eğitim ve teknik hâkimiyet gerektirir. [YouTube Video](https://www.youtube.com/watch?v=f4AAkHMNBhw) *Dombra kuy (UNESCO)* ### **Kültürel Anlamı ve Toplumsal Rolü** Dombra, Kazak kültüründe yalnızca bir müzik aleti değil, **ulusal kimliğin bir sembolü** olarak kabul edilir. Evlerde baş köşeye asılması, düğünlerde, törenlerde ve gündelik yaşamda sıkça çalınması bu işlevi göstermektedir. Kazakistan’da **Temmuz ayının ilk pazarı**, **Milli Dombra Günü** olarak ilan edilmiştir. Bu gün dolayısıyla binlerce insan aynı anda dombra çalarak **toplumsal birlik ve kimlik duygusunu** güçlendirmektedir. Dombra, özellikle Sovyetler döneminde Kazak kimliğinin bastırıldığı yıllarda bile, halkın duygularını ifade etme aracı olmuştur. ### **UNESCO Listesi ve Uluslararası Tanınırlık** Yalnızca dombra ile icra edilen **küy sanatı**, 2014 yılında **UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası** listesine alınmıştır. Bu gelişme, dombranın yerel değil evrensel bir kültürel değer taşıdığını tescillemiştir. ### **Türkiye’de Dombra** Dombra, Türkiye’de özellikle **1997 yılında Arslanbek Sultanbekov’un “Dombıra” adlı eserini** bestelemesiyle tanınmaya başlamıştır. Eser, çeşitli siyasi uyarlamalar ve müzik grupları tarafından seslendirilmiş, 2014 ve 2015 yıllarında kamuoyunda geniş yankı bulmuştur. TRT1’de yayınlanan “**Diriliş: Ertuğrul**” dizisinin müziklerinde dombra kullanılması, çalgının Türkiye’deki bilinirliğini artırmıştır. Ayrıca **şelpe** tekniğinin bağlamada da kullanılmasına aşina olan Türkiye dinleyicisinin kulağı, dombra tınılarına yabancı değildir. Türkiye’de Kazak Türkleri Eğitim ve Araştırma Derneği, Doğu Türkistan Göçmenler Derneği, Erzincan Üniversitesi gibi birçok kurum dombra kursları açmış; bu süreç 2019 yılı itibarıyla da devam etmektedir. [YouTube Video](https://www.youtube.com/watch?v=-o68Za69bCc) *Arslanbek Sultanbekov dombıra (Arslanbek Sultanbekov)* ## Academic Sources and References 1. Çetin, Nagihan. 2019. “Türkiye’de Dombranın Popülerleşmesi ve Bir Dombra Ustası: Sedat Solakoğlu.” Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 12 (2). Erişim tarihi 16 Mayıs 2025. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/730880.Müziki Dergisi. “Dombra: Türk Halk Müziğinde Köklü Bir Enstrüman.” Erişim tarihi 16 Mayıs 2025. http://www.musikidergisi.net/?p=872.Rengarenk Dergisi. 2024. “Geçmişten Günümüze Dombra.” Rengarenk Dergisi. Erişim tarihi 16 Mayıs 2025. https://rengarenkdergisi.com/2024/10/17/gecmisten-gunumuze-dombra.Türk Dil Kurumu. “Dombra.” Türk Dil Kurumu Sözlükleri. Erişim tarihi 16 Mayıs 2025. https://sozluk.gov.tr/.TÜDEV. “Dombra: Eski Türk Çalgısı.” Türkiye Denizcilik Federasyonu. Erişim tarihi 16 Mayıs 2025. https://www.tudev.org.tr/dombra-eski-turk-calgisi/.UNESCO. “Kazakh Traditional Art of Dombra Kuy.” Intangible Cultural Heritage, 2014. Erişim tarihi 16 Mayıs 2025. https://ich.unesco.org/en/RL/kazakh-traditional-art-of-dombra-kuy-00996.YouTube. “Dombra - Korkut Ata Destanı Türk Dünyası Versiyonu.” YouTube videosu . Erişim tarihi 16 Mayıs 2025. https://www.youtube.com/watch?v=-o68Za69bCc.YouTube. “Kazakh Dombra Performance.” YouTube videosu . Erişim tarihi 16 Mayıs 2025. https://www.youtube.com/watch?v=f4AAkHMNBhw&t=1s.YouTube. “Türk Dünyasında Dombra Geleneği.” YouTube videosu. Erişim tarihi 16 Mayıs 2025. https://www.youtube.com/watch?v=SfGQWyEd08o&t=58s. ## Related Articles - [Tarihi Erzurum Evleri](//detay/tarihi-erzurum-evleri-2ddf1/llms.txt)