--- title: Diyarbakır Ulu Camii slug: diyarbakir-ulu-camii-752353 url: /detay/diyarbakir-ulu-camii-752353 type: article language: Türkçe entity: primary: Diyarbakır Ulu Camii type: article disambiguation: Diyarbakır Ulu Camii: Anadolu'nun en eski ve büyük camilerinden biri. Tarihi ve mimari önemiyle büyüleyici bir yapı. categories: - name: Mimari slug: mimari url: /kategori/mimari - name: Seyahat Ve Turizm slug: seyahat-ve-turizm url: /kategori/seyahat-ve-turizm - name: Tarih slug: tarih url: /kategori/tarih tags: - Diyarbakır külliyesi - Şafiiler Bölümü - Hanefiler Bölümü - Büyük Selçuklu - İslam aleminin 5 Harem-i - Diyarbakır Ulu Camii - Anadolu Selçuklu - El-Cezeri - şadırvan - Güneş saati - tarihi cami - Osmanlı Dönemi author: Mehmet Tahir Özbey created_at: 2025-04-02T00:26:33.391336+03:00 updated_at: 2025-04-17T10:14:35.071762+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/01/yAvn8H7FHoj1qhi7Jyud5n8tzBIOXMlj.jpg --- # Diyarbakır Ulu Camii ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Diyarbakır Ulu Camii ![Ulu-Cami-3.jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/02/PAwCZLPUULSusDJanRmJ18UH86Gbxfrv.jpg) | Field | Value | |-------|-------| | Yapım Tarihi(leri)(Metin) | MS 639’da Mar Toma Kilisesi’nin camiye çevrilmesiyle oluşturulmuştur. | | Konum | Diyarbakır / Türkiye | | Mimari Özellik(ler) | Süslemeler,Diyarbakır’a özgü Siyah bazalt taş kullanılmıştır.,Dikdörtgen planlı avlulu cami | | Ad(lar) | Diyarbakır Ulu Camii | | Bölümleri | Medreseler,Şadırvan,Batı Maksuresi,Doğu Maksuresi,Güneş Saat | | Kültürel Önemi | UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne 2015 yılında "Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı" kapsamında dahil edilmiştir. | | Güncel Durum | İbadet merkezi | | Tarihi Katkılar | Büyük Selçuklu (Melikşah), Anadolu Selçuklu (Gıyaseddin Keyhüsrev), Akkoyunlu (Uzun Hasan), Osmanlı, İnaloğulları, Nisanoğulları, Artuklular | | Tarihi Önem | Anadolu’nun en eski camilerinden biri; İslam âleminde 5. Harem-i Şerif (Kutsal Mabed) olarak kabul edilir. | ## Article Content [Diyarbakır](/tr/detay/diyarbakir-il-9/llms.txt) Ulu Camii, [Anadolu](/tr/detay/anadolu-4/llms.txt)’nun en eski camilerinden biri olup şehirde bulunan tarihi camiler içinde en büyüğüdür. Yapım tarihi kesin olarak bilinmemekle [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt), cami, MS 639 yılında** **[Hz. Ömer](/tr/detay/omer-2/llms.txt) döneminde [Diyarbakır](/tr/detay/diyarbakir-il-9/llms.txt)’ın fethinden sonra kentin en büyük kilisesi olan **Mar Toma Kilisesi**’nin camiye çevrilmesiyle oluşturulmuştur. İslam âleminde [Kâbe](/tr/detay/kabe-2/llms.txt), [Mescid-i Nebevi](/tr/detay/mescid-i-nebevi-2/llms.txt), [Mescid-i Aksa](/tr/detay/mescid-i-aksa-2/llms.txt) ve [Şam Emeviye Camisi](/tr/detay/emeviyye-camii/llms.txt)’’nden sonra beşinci **Harem-i Şerif** ([Kutsal](/tr/detay/kutsal-2/llms.txt) Mabed) olarak kabul edilmektedir. Plan itibarıyla [Şam Emeviye Camisi](/tr/detay/emeviyye-camii/llms.txt)’nin Anadolu’ya yansıması olarak yorumlanan bu [yapı](/tr/detay/yapi-2/llms.txt), tarihin her döneminde ibadet merkezi olarak kullanılmış ve Diyarbakır’daki en büyük yapılar topluluğunu oluşturmuştur. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/02/vOPtGqXGxQBPshA9tzNTNcaWcdtgy5YT.jpg) *Diyarbakır Ulu Camii (Diyarbakır Valiliği)* Diyarbakır’da [hüküm](/tr/detay/hukum-2/llms.txt) sürmüş bütün devletler tarafından Ulu Cami’ye [önem](/tr/detay/onem/llms.txt) verilmiştir. Büyük [Selçuklu](/tr/detay/selcuklular/llms.txt) Hükümdarı [Melikşah](/tr/detay/meliksah/llms.txt), Anadolu [Selçuklu](/tr/detay/selcuklular/llms.txt) Hükümdarı Gıyaseddin Keyhüsrev,[ Akkoyunlu](/tr/detay/akkoyunlular-2/llms.txt) Hükümdarı [Uzun](/tr/detay/uzun/llms.txt) [Hasan](/tr/detay/hasan-2/llms.txt), Osmanlı padişahlarından birçoğu ile İnaloğulları, Nisanoğulları ve [Artuklular](/tr/detay/artuklular/llms.txt)a ait kitabe ve fermanlar caminin çeşitli yerlerinde bulunmaktadır. Cami, 1091 yılında [Melikşah](/tr/detay/meliksah/llms.txt)’ın buyruğuyla büyük bir onarım geçirmiş, farklı dönemlerde yapılan eklenti ve onarımlarla bugünkü şeklini almıştır. [Avlu](/tr/detay/avlu-2/llms.txt) cephelerinde farklı dönemlere ait mimari bezemeler, kabartmalar ve yazıtlar, bir uyum içinde [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) almaktadır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/02/uCbWewzzQY5H74fzg1oiLXQjQo1FSNEo.jpg) *Avlu cephesinde bulunan kabartmalar (Türkiye Kültür Portalı-İskan Altın)* ### **Mimari Özellikleri** [Dikdörtgen](/tr/detay/dikdortgen-748450/llms.txt) bir plana sahip olan Diyarbakır Ulu Cami, ortasında büyük bir avlusu bulunan bir külliye görünümündedir. Avlunun güneyinde Hanefiler Bölümü, kuzeyinde Şafiiler Bölümü ve Mesudiye Medresesi, batısında Zinciriye Medresesi, doğusunda ise revaklı bölümler yer alır. Camiye giriş üç ayrı kapıdan sağlanır; doğudaki [ana](/tr/detay/ana-751169/llms.txt) ([taç](/tr/detay/tac-2/llms.txt)) [kapı](/tr/detay/kapi-cdb6b/llms.txt), iki köşesinde aslanla [boğa](/tr/detay/boga-3/llms.txt) mücadelesini simgeleyen simetrik [kabartma](/tr/detay/kabartma-4/llms.txt) figürlerle dikkat çeker. Yapının içi, çok sütunlu bir plana sahip olup orta bölümün tavanı ve yüzeyleri, özellikle Osmanlı dönemine ait özellikler taşıyan [kalem](/tr/detay/kalem-3/llms.txt) işleriyle süslenmiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/02/gfVVSfSbBj4l1UfjwLwd3d0EkFwtZu7S.jpg) *Osmanlı tarzı kalem işleriyle süslenen orta tavan (Türkiye Kültür Portalı-Haluk Yurtörten)* ### **Caminin Bölümleri** - **Doğu Maksuresi**: Kitabesine göre 1163-1164 yıllarında İnaloğlu Mahmut ve veziri Nisanoğlu Ali tarafından yaptırılmıştır. Üst katı Osmanlı döneminde kütüphane olarak kullanılmak üzere eklenmiş, her iki katında nakışlarla bezeli [korint](/tr/detay/korint-duzeni-sozluk/llms.txt) düzeninde sütun başlıkları bulunmaktadır. - **Batı Maksuresi**: İnaloğlu Ebu Mansur tarafından alt katı 1117’de, üst katı 1124’te inşa edilmiştir. [Akkoyunlu](/tr/detay/akkoyunlular-2/llms.txt) Hükümdarı Uzun Hasan döneminde bir bölümü onarılmıştır. - **Güneş Saati**: Avluda yer alan ve [El Cezeri](/tr/detay/cezeri-ismail-b-rezzaz/llms.txt) tarafından yapılan güneş saati, 900 yıldan uzun bir geçmişe sahiptir. Yuvarlak bir mermer üzerine yerleştirilen metal parçasının güneş hareketleriyle oluşturduğu gölgeyle zamanı gösterir. 1920’lerde şimdiki yerine taşınmış ve korunması için çevresine demir bir yapı eklenmiştir. - **Şadırvan**: 1849 yılında inşa edilen sekizgen planlı şadırvan, mermer işlemeli sütunlar üzerine oturtulmuş ve sivri bir kubbe ile örtülmüştür. - **Hanefiler Bölümü**: Külliyenin en eski mekânlarından biri olan bu bölüm, mihraba paralel üç sahınlı bir plana sahiptir. Ortasında içten kubbe, dıştan kırma çatıyla örtülü bir alan bulunur ve yoğun kalem işleri iç mekâna hareket katar. - **Şafiiler Bölümü**: 12. yüzyılda İnaloğulları tarafından inşa edilmiş, [Kanuni Sultan Süleyman](/tr/detay/suleyman-i/llms.txt) döneminde Atak Beyi Emir Ahmet Zırki tarafından onarılmıştır. - **Mesudiye Medresesi**: Kesme taştan iki katlı olarak inşa edilen medrese, doğu-batı yönünde uzanır ve ortasında kareye yakın bir avlu bulunur. Günümüzde Yazma Eserler Kütüphanesi olarak hizmet vermektedir. - **Zinciriye Medresesi**: Sincariye Medresesi olarak da bilinen bu yapı, tek katlı ve iki [eyvan](/tr/detay/eyvan-sozluk/llms.txt)lıdır. 1934’te **Diyarbakır Arkeoloji Müzesi** olarak kullanılmıştır ve caminin yanında yer alır. Diyarbakır Ulu Camii, hem mimari özellikleriyle hem de [tarihsel](/tr/detay/tarihsel-2/llms.txt) önemiyle [yerli](/tr/detay/yerli-2/llms.txt) ve yabancı turistlerin ilgisini çeken bir yapıdır. [El Cezeri](/tr/detay/cezeri-ismail-b-rezzaz/llms.txt)’nin [güneş](/tr/detay/gunes-3/llms.txt) saati [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) [özgün](/tr/detay/ozgun-750487/llms.txt) unsurları ve farklı medeniyetlerin izlerini taşıyan kitabeleriyle, Anadolu’nun zengin kültürel mirasının bir simgesi olarak varlığını sürdürmektedir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/02/9HmCAQdk3MAvBt0uytE3hdV5OsJVEJmk.jpg) *Diyarbakır Ulu Camii'nin içi (Diyarbakır Valiliği)* ## Academic Sources and References 1. Türkiye Kültür Portalı. “Ulu Camii.” Kültür Portalı. Son erişim: 2 Nisan 2025. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/diyarbakir/gezilecekyer/ulucamT.C. Diyarbakır Valiliği. “Ulu Cami.” Diyarbakır Valiliği. Son erişim: 2 Nisan 2025. http://www.diyarbakir.gov.tr/ulu-camiDiyarbakır Kültür Turizm. “Ulu Camii.” Diyarbakır Kültür Turizm Web Sitesi. Son erişim: 2 Nisan 2025. https://diyarbakirkulturturizm.org/Yapit/Details/CAMILER/16/Ulu-Camii/174T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Diyarbakır İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. “Cami ve Kiliseler.” T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Diyarbakır İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Web Sitesi. Son erişim: 2 Nisan 2025. https://diyarbakir.ktb.gov.tr/tr-56901/cami-ve-kiliseler.htmlTürk Kızılay Diyarbakır Şubesi. “Diyarbakır Ulu Cami.” Türk Kızılay Diyarbakır Şubesi Web Sitesi. Son erişim: 2 Nisan 2025. https://diyarbakir.kizilay.org.tr/gezi-rehberi/diyarbakir-ulu-camiT.C.  Sur Kaymakamlığı. “Ulu Camii.” Sur Kaymakamlığı. Son erişim: 2 Nisan 2025. http://www.sur.gov.tr/ulu-camii