---
title: Dilaver Paşa Nizamnamesi
slug: dilaver-pasa-nizamnamesi-b9cad
url: /detay/dilaver-pasa-nizamnamesi-b9cad
type: article
language: Türkçe
entity:
  primary: Dilaver Paşa Nizamnamesi
  type: article
  disambiguation: 1867 Osmanlı iş hukuku tarihi: Dilaver Paşa Nizamnamesi, zorunlu çalışma ve çalışma koşullarını düzenleyen ilk belge.
  categories:
    - name: Tarih
      slug: tarih
      url: /kategori/tarih
  tags:
    - nizamname
    - işçi
    - kanun
    - maden
author: Mustafa Cem İnci
created_at: 2025-05-07T12:08:14.079485+03:00
updated_at: 2025-05-07T14:53:16.861177+03:00
image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/05/07/bHvY9T1Jhs2IM94p5RFDI8O1ZoaafU1J.jpg
---

# Dilaver Paşa Nizamnamesi

<!-- CONTEXT: Article Content for "Dilaver Paşa Nizamnamesi" -->

## Article Content

[Dilaver Paşa Nizamnamesi](/tr/detay/dilaver-pasha-nizamname-1feb6/llms.txt), Osmanlı Devleti'nde çalışma hayatına ilişkin yapılan ilk düzenleme olarak [1867](/tr/detay/1867-vilayet-nizamnamesi-99254/llms.txt) yılında yürürlüğe girmiştir. Gerçek adı “Ereğli Maden-i Hümayun İdaresinin Nizamnamesi” olan bu düzenleme, [Zonguldak](/tr/detay/zonguldak-2/llms.txt) kömür havzasındaki düşük ücretler, ağır çalışma koşulları ve işgücü sıkıntısı gibi sebeplerle zorunlu çalışmayı sistemleştirerek kömür üretimini artırmayı amaçlamıştır.

### **İçeriği ve Yapısı&#160;**

Nizamname 8 fasıl ve 100 maddeden oluşur. Başlıca bölümleri; maden arama ve ruhsatlandırma, ocakların inşası ve işletilmesi, işçi temini ve istihdamı, yazıcı ve kantarcı görevleri, işçilerin hakları ve görevleri ile memuriyet işleyişine dair düzenlemeleri kapsamaktadır.

Çalışma Hayatına Getirdiği Yenilikler

- Günlük çalışma süresi 10 saat ile sınırlandırılmıştır. 

- Dinlenme süreleri belirlenmiştir. 

- Barınma yerlerinin işveren tarafından sağlanması zorunlu kılınmıştır. 

- Ücret alacakları diğer borçlara göre öncelikli sayılmıştır. 

- İşverenin işyerini kapatması durumunda önceden haber verme yükümlülüğü getirilmiştir. 

- Hastalanan işçilerin tedavisi veya evlerine gönderilmesi öngörülmüştür. 

- “Münavebeli çalışma” sistemi getirilmiştir.

![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/05/07/jnirCbuerUq2ym9WjXEwepJFLobrizco.png)
*Madenlerden bir görüntü (Ekrem Buğra Ekinci)*

### **Zorunlu Çalışma ve Eleştiriler&#160;**

Dilaver Paşa Nizamnamesi, özellikle “zorunlu çalışma” hükümleri nedeniyle eleştirilmiştir. İş mükellefiyetiyle 13-50 yaş arası erkek nüfus çalışmaya mecbur tutulmuş, kaçışlar cezalandırılmış ve çocuk yaşta bireylerin de çalıştırıldığı belgelenmiştir. Zorunlu çalışma, bazı gruplar dışında tüm işçiler için geçerliydi.

### **Uygulama ve Etki**

Nizamname yalnızca havzada uygulandığı için bir “teamülname” olarak kalmış, padişah onayıyla yasa hâline dönüşmemiştir. Buna rağmen havzada askerî otoriteyle ciddi biçimde uygulanmış ve çalışma ilişkileri tarihinde önemli bir ilk örnek teşkil etmiştir.

Dilaver Paşa Nizamnamesi, üretim odaklı sert hükümler içermekle birlikte [çalışma koşullarını](/tr/detay/calisma-istihdam-iliskileri/llms.txt) belli ölçüde düzenleyen ve Osmanlı [iş hukuku](/tr/detay/bireysel-is-hukuku-ecc0f/llms.txt) tarihinde ilk sayılabilecek belge niteliği taşımaktadır. Sonraki dönemlerde yerini 1921 tarihli 151 Sayılı Kanun ve Cumhuriyet dönemi uygulamalarına bırakmıştır.

<!-- CONTEXT: Academic Sources and References for "Dilaver Paşa Nizamnamesi" -->

## Academic Sources and References

1. Avşaroğlu, Nadir. “Dilaver Paşa ve Dilaver Paşa Nizamnamesi.” ResearchGate. Yayınlanma: Aralık 2023. Erişim 7 Mayıs 2025. https://www.researchgate.net/publication/376306248\_DILAVER\_PASA\_ve\_DILAVER\_PASA\_NIZAMNAMESI.
2. Yücel, Büşra. “Osmanlı Devleti’nde Amele Nizamnameleri ve İşçi Hakları.” Gazi Akademik Bakış 9, no. 18 (2016): 87–112. Erişim 7 Mayıs 2025. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/404438.