--- title: Derik (İlçe) slug: derik-ilce-3ff18 url: /detay/derik-ilce-3ff18 type: article language: Türkçe entity: primary: Derik (İlçe) type: article disambiguation: Derik (Mardin): Tarihi ve kültürel zenginlikleriyle bilinen Mardin ilçesi. categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur - name: Seyahat Ve Turizm slug: seyahat-ve-turizm url: /kategori/seyahat-ve-turizm - name: Coğrafya slug: cografya-2 url: /kategori/cografya-2 tags: - İlçe - Derik - Mardin author: Muhammed Samed Acar created_at: 2025-04-09T18:58:47.844115+03:00 updated_at: 2025-04-17T09:51:24.464046+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/09/frOhMAcckSfb9SCrpZWfoAtvpwzgQtg6.jpeg --- # Derik (İlçe) ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Derik (İlçe) ![4-890463301-1.jpeg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/09/6U6iLZ4cDmo6B5wfS1e3H0Ey3egs65pD.jpeg) | Field | Value | |-------|-------| | Yüz Ölçümü(Metin) | 1.367 km² | | Kuruluş Yılı(Metin) | 610 (Turan Türkleri - Kayıhan aşireti) | | Köy Sayısı | 71 | | İdari Bağlılık | 1923’ten itibaren Mardin’e bağlı | | Belediye Kuruluşu | 1874 | | Konum | Mardin İli,Türkiye | ## Article Content **Derik**, Türkiye’nin Mardin iline bağlı bir ilçedir. Yüzölçümü 1.367 km² olan ilçenin 2015 yılı genel [nüfus](/tr/detay/nufus/llms.txt) sayımına göre toplam nüfusu 62.175’tir. Derik, köklü bir tarihe ve zengin bir kültürel mirasa sahip olup, coğrafi konumuyla stratejik bir öneme sahiptir. İlçede [belediye](/tr/detay/belediye-4/llms.txt) teşkilatı 1874 yılında kurulmuş, 1923 yılından itibaren Mardin’e bağlanmıştır. ### **Tarihçe** Derik’in tarihi, ilçe merkezinin kuruluşu ve çevresinde gelişen medeniyetlerin geçmişi olmak üzere iki [ana](/tr/detay/ana-751169/llms.txt) eksende incelenir. Bölgedeki yerleşim izleri [Neolitik](/tr/detay/neolitik/llms.txt) döneme kadar uzanır ve 1923’teki Cumhuriyet dönemine dek birçok medeniyete [ev](/tr/detay/ev-2/llms.txt) sahipliği yapmıştır. Derik, tarih boyunca genellikle "Mardin eşiği" veya "Mazı Dağları eteği" olarak anılmış, Şemseddin Sami’nin *Kâmusül Alâm* adlı eserinde ise Diyarbakır vilayetine bağlı Mardin sancağında bir [kaza](/tr/detay/kaza-2/llms.txt) merkezi [kasaba](/tr/detay/kasaba-3/llms.txt) olarak tanımlanmıştır. İlçe, milattan önce ve sonra çok sayıda medeniyetin egemenliğine girmiştir. Milattan önce Mittaniler (M.Ö. 3000), Akkadlar, Sümerler, Babiller, Asurlular, Medler, Persler, Büyük İskender dönemi, Selefkoslar, Partlar ve Romalılar bölgede [hüküm](/tr/detay/hukum-2/llms.txt) sürmüştür. Özellikle M.Ö. 83’te Silvan’da kurulan Tigran Krallığı (M.Ö. 77’de Derik’i kapsayacak şekilde genişlemiştir), Derik’in dünyaca [ünlü](/tr/detay/unlu-749478/llms.txt) zeytinliklerinin temelini atmıştır. Milattan sonra ise Sasaniler, Bizanslılar, İslam orduları (639’de Hz. [Ömer](/tr/detay/omer-2/llms.txt) döneminde fethedilmiştir), [Artuklular](/tr/detay/artuklular/llms.txt), Mervaniler, [Karakoyunlular](/tr/detay/karakoyunlular-2/llms.txt), [Akkoyunlular](/tr/detay/akkoyunlular-2/llms.txt), Safeviler ve Osmanlılar (1515-1923) bölgeyi yönetmiştir. 1923’ten itibaren Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) almıştır. Derik’in çevresinde "[Kral](/tr/detay/kral-751332/llms.txt) Kızının Tahtı", "[Rabat](/tr/detay/rabat-2/llms.txt) Kalesi", "Sisan Harabeleri", "Dermetinan Kalesi ve Manastırı", "[Burç](/tr/detay/burc/llms.txt) Kalesi" [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) tarihi kalıntılar bulunur. Rabat Kalesi, Artuklular döneminde genişletilmiş, 1500 metrekarelik alanda 13 burç ve 4 gözetleme kulesiyle dikkat çeker. Tepebağ Mahallesi’nde Neolitik döneme ait mağaralar ve buluntular, bölgenin ilmi ve ticari [merkez](/tr/detay/merkez/llms.txt) olduğunu göstermektedir. ### **Coğrafi Yapı** Derik, Mazıdağı, Viranşehir ve Kızıltepe ilçeleriyle çevrilidir. Denizden 780 metre yükseklikte yer alan ilçe, Mazı Dağları’nın güney eteklerinden Kızıltepe-Ceylanpınar ovalarına doğru alçalır. Toprakları kuzeyden güneye eğimlidir ve üç tarafı dağlarla çevrilidir; en yüksek noktası 1208 metrelik Gıriguzi tepesidir. Güneyi ise Suriye sınırlarına uzanan ovalık bir alandır. Bu coğrafi [yapı](/tr/detay/yapi-2/llms.txt), Derik’e stratejik bir [konum](/tr/detay/konum/llms.txt) kazandırmıştır. İlçede büyük akarsular bulunmaz; Şip, Circip ve Turcel dereleri gibi [küçük](/tr/detay/kucuk-750344/llms.txt) çaylar ile Künreş, Şerefli, Yıldız ve Dumluca göletleri [su](/tr/detay/su-4/llms.txt) kaynaklarını oluşturur. Ayrıca 16 [mağara](/tr/detay/magara-2/llms.txt), geçici barınma için kullanılmıştır; en büyükleri Herzin (500 kişi kapasiteli) ve Habis (200 kişi kapasiteli) mağaralarıdır. ### **İklim ve Bitki Örtüsü** Derik’in iklimi karasal özellikler taşır, ancak tropikal iklime yakınlık gösterir. [Kış](/tr/detay/kis-4/llms.txt) ve ilkbahar başlarında esen "baykür" rüzgârı yöreye özgü bir etkendir. [Bitki](/tr/detay/bitki-2/llms.txt) örtüsü, dağlık alanlarda sınırlı meşelikler ([Bozok](/tr/detay/bozok-2/llms.txt) ve Meşeli köyleri civarı) ve tarıma elverişli ovalardan oluşur. İlçede [buğday](/tr/detay/bugday-2/llms.txt), [arpa](/tr/detay/arpa-2/llms.txt), mercimek, nohut, [pamuk](/tr/detay/pamuk-2/llms.txt), [zeytin](/tr/detay/zeytin/llms.txt), incir, [nar](/tr/detay/nar-748913/llms.txt), [ceviz](/tr/detay/ceviz-3a0b0/llms.txt), badem, [üzüm](/tr/detay/uzum-748904/llms.txt), kavun, karpuz ve mevsim sebzeleri yetişir. 950.000 dekar ekilebilir alanın dörtte üçünde tahıl üretimi yapılırken, 20.000 dekarlık [bağ](/tr/detay/bag-5/llms.txt) ve 140.000 zeytin ağacı bulunur. Zeytin, incir ve üzüm, Derik’in ününü artıran ürünlerdir. ### **Sosyal Yapı** Derik’in sosyal yapısı, tarih boyunca farklı medeniyetlerin etkisiyle şekillenmiştir. M.S. 610’da [Turan](/tr/detay/turan-2/llms.txt) Türkleri’nin Kayıhan aşireti tarafından kurulduğu belirtilen ilçe, Bizans, [Acem](/tr/detay/acem-5/llms.txt) ve [Türk](/tr/detay/turk/llms.txt) akınlarına maruz kalmış; bir [dönem](/tr/detay/donem-3/llms.txt) Hristiyanlar ve Ermeniler çoğunluk oluşturmuştur. Günümüzde ise 71 köye sahip ilçede hem ova hem [dağ](/tr/detay/dag-3/llms.txt) köylerinde yaşam devam eder. "Derik" ismi, Farsça "dikenlik" anlamına gelen "Dirrik"ten veya yerel dilde "[kilise](/tr/detay/kilise-4/llms.txt)" anlamındaki "Der"den türemiş olabilir; zira 40 yıl öncesine kadar 6 kilise bulunurken, [bugün](/tr/detay/bugun-2/llms.txt) [sadece](/tr/detay/sadece-e8b50/llms.txt) Surp Kevork Ermeni Kilisesi (Dêra Sor) ayaktadır. ### **Ekonomik Yapı** Derik ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanır. Ova köylerinde buğday, arpa, mercimek, pamuk, nohut, kavun ve karpuz üretimi yaygındır; toplam 634.370 hektarlık alanda (514.940 dekar kuru, 119.430 dekar sulu) tarım yapılır. Zeytin yetiştiriciliği ilçe merkezinde [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) bir gelir kaynağıdır; 103.000 zeytin ağacıyla yıllık 3500 ton [üretim](/tr/detay/uretim-750525/llms.txt) gerçekleştirilir ve çoğunlukla dışarı satılır. Bağcılık da 13.390 dekar alanda gelişmiştir. Dağ köylerinde ise hayvancılık ön plandadır; 16.500 büyükbaş ve 197.000 küçükbaş [hayvan](/tr/detay/hayvan-2/llms.txt) bulunur. GAP projesi ile sulanabilir alanların artması, tarımsal üretimi güçlendirebilecek potansiyele sahiptir. Ayrıca Tepebağ, Gırkemin ve Bozbayır’da ponza taşı gibi sınırlı [maden](/tr/detay/maden/llms.txt) kaynakları mevcuttur. ### **Turizm Potansiyeli** Derik, zengin tarihi ve doğal güzellikleriyle turizm açısından potansiyel taşır. **Rabat Kalesi**, Artuklular döneminden kalma 15 burçlu ve 4 kuleli bir yapı olup, Roma ve önceki medeniyetlerin izlerini barındırır. **Surp Kevork Ermeni Kilisesi (Dêra Sor)**, 1650’de inşa edilmiş, kırmızı topraktan yapılmış bir kilisedir ve 2004’te restore edilerek ibadete açılmıştır. Tepebağ ve Beşkavak harabeleri gibi alanlar da tarihi dokuyu yansıtır. Zeytinlikler ve doğal mağaralar da turistik çekicilik sunar. ### **Demografik Yapı** 2015 verilerine göre Derik’in nüfusu 62.175’tir; %49,68’i erkek (30.889), %50,32’si kadındır (31.286). 1927 sayımında ise ilçe merkezinde 2.657, köyler dahil toplam 15.111 kişi yaşamaktaydı. Günümüzde nüfus 57.719’a gerilemiştir (son [veri](/tr/detay/veri-2/llms.txt)). İlçede 1 belediye ve 71 [köy](/tr/detay/koy-3/llms.txt) bulunur. Nüfus yapısı, [tarihsel](/tr/detay/tarihsel-2/llms.txt) göçler ve medeniyetlerin etkisiyle çeşitlilik gösterir. Derik, binlerce yıllık geçmişi, tarımsal zenginlikleri ve kültürel mirasıyla dikkat çeken bir ilçedir. Zeytinin ana vatanlarından biri olarak anılan [bölge](/tr/detay/bolge-2/llms.txt), hem tarih hem de doğa severler için keşfedilmeyi bekler. ## Academic Sources and References 1. Derik Belediyesi. “Coğrafi Yapısı,” Erişim 8 Nisan 2025. http://www.derik.bel.tr/cografi-yapisi. 2. Derik Belediyesi. “Tarihi ve Kuruluşu,” Erişim 8 Nisan 2025. http://www.derik.bel.tr/tarihi-ve-kurulusu. 3. Derik Belediyesi. “Zeytinin Ana Vatani,” Erişim 8 Nisan 2025. http://www.derik.bel.tr/zeytinin-ana-vatani. 4. Derik Kaymakamlığı. “Surp Kevork Ermeni Kilisesi,” Erişim 8 Nisan 2025. http://www.derik.gov.tr/surp-kevork-ermeni-kilisesi. 5. Derik Kaymakamlığı. “Turizm Tarihi Yerler,” Erişim 8 Nisan 2025. http://www.derik.gov.tr/turizm-tarihi-yerler. 6. Mardin Valiliği. “Derik,” Erişim 8 Nisan 2025. http://www.mardin.gov.tr/derik. 7. Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. “Derik İlçesi,” Erişim 8 Nisan 2025. https://mardin.ktb.gov.tr/TR-56494/derik-ilcesi.html.