--- title: Demir Karbon Denge Diyagramı slug: demir-karbon-denge-diyagrami-7f6e8 url: /detay/demir-karbon-denge-diyagrami-7f6e8 type: article language: Türkçe entity: primary: Demir Karbon Denge Diyagramı type: article disambiguation: Demir Karbon Denge Diyagramı: Çelik ve dökme demir üretiminde temel faz diyagramı. Metalurji ve malzeme mühendisliği için olmazsa olmaz. categories: - name: Malzeme Bilimi, Metalürji Ve Maden slug: malzeme-bilimi-metalurji-ve-maden url: /kategori/malzeme-bilimi-metalurji-ve-maden tags: - Ötektik - Sementit - Ferrit - Östenit - Faz - Karbon - Çelik - Dökme demir - Demir - Metalurji author: Muzaffer Yalçın created_at: 2025-04-20T18:30:49.734211+03:00 updated_at: 2025-05-12T22:32:57.226140+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/20/grn2TQ1uc06lum1qb21n4wgI627hyvdX.jpg --- # Demir Karbon Denge Diyagramı ## Article Content [Demir-karbon denge diyagramı](/tr/detay/iron-carbon-equilibrium-diagram-e70c3/llms.txt) ([Fe-C](/tr/detay/demir-fe-40efb/llms.txt) diyagramı), demir ve karbonun farklı sıcaklık ve bileşim koşullarında oluşturduğu fazların denge hallerini gösteren ikili bir faz diyagramıdır. [Metalurji](/tr/detay/metalurji-f9db5/llms.txt) ve malzeme mühendisliğinde temel bir referans kaynağı olarak kabul edilir. Bu diyagram, özellikle çelik ve dökme demir üretiminde, ısıl işlemler sırasında oluşan faz dönüşümlerini anlamak ve kontrol etmek için önemlidir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/20/F5TCc4BAnfAJicLvabCSceafmhrlVMHX.jpg) *Temsili Fe-C (Demir- Karbon) Denge Diyagramı Gösterimi. (Kritik sıcaklıklar ve karbon yüzdeleri sarı renkle vurgulanmıştır.) (Görsel: Muzaffer Yalçın)* ### **Fazlar ve Mikro Yapılar** Demir-karbon sisteminde çeşitli [fazlar](/tr/detay/faz-6864d/llms.txt) yer alır: - **Ferrit (α-Fe):** Düşük karbon çözünürlüğüne sahip, BCC (body-centered cubic) kristal yapıda yumuşak bir fazdır. Maksimum karbon çözünürlüğü 0.022 wt.%’dir ve 727 °C'nin altında stabildir. - **Austenit (γ-Fe):** Yüksek sıcaklıklarda oluşan FCC (face-centered cubic) kristal yapılı bir fazdır. Maksimum karbon çözünürlüğü yaklaşık 2.14 wt.%’dir. 912 °C ile 1394 °C arasında stabildir. - **Sementit (Fe₃C):** Kararlı olmayan ancak metalurjik işlemlerde sıkça rastlanan sert ve kırılgan bir demir-karbon bileşiğidir. - **Likit Faz:** Yeterince yüksek sıcaklıklarda (örneğin 1493 °C üzeri) oluşan erimiş metal fazıdır. - **Grafit (C):** Termodinamik olarak sementitten daha kararlı olan saf karbon fazıdır; dökme demirlerde görülür​. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/20/B7gHgkCZUDYV6OrVHw5JFLJ2biq4ub2X.jpg) *Demir Karbon Diyagramındaki Fazların Temsili Mikroyapı Görüntüleri. (Görsel: Muzaffer Yalçın)* ### **Kritik Noktalar ve Reaksiyonlar** Demir-karbon denge diyagramında bazı önemli nokta ve reaksiyonlar şu şekildedir: - **Eutektoid Noktası:** 0.76 wt.% C bileşiminde ve 727 °C sıcaklıkta, austenitin ferrit ve sementite dönüşmesiyle oluşur: - γ (austenit) → α (ferrit) + Fe₃C (sementit) - **Eutektik Nokta:** 4.3 wt.% C bileşiminde ve 1147 °C sıcaklıkta, sıvı fazdan austenit ve sementitin aynı anda oluşmasıyla gerçekleşir: - L → γ (austenit) + Fe₃C - **Peritektik Nokta:** 0.16 wt.% C bileşiminde ve 1493 °C sıcaklıkta, δ-ferrit ve sıvı fazın austenite dönüşümüyle gerçekleşir: - L + δ → γ Bu reaksiyonlar çelik ve [dökme demirlerin](/tr/detay/celik-5526e/llms.txt) mikroyapısal dönüşümlerinin temelini oluşturur​. ### **Kararlı ve Kararsız Sistemler** Fe-C sisteminde iki farklı denge türü bulunur: - **Kararlı sistem (Fe-C):** Grafit oluşumunu içerir. - **Metastabil sistem (Fe-Fe₃C):** Grafit yerine sementitin oluştuğu sistemdir. Pratikte bu sistem, çelik üretiminde daha sık kullanılır çünkü sementit daha hızlı oluşur ve sanayide kontrolü daha kolaydır​. ### **Sanayi Uygulamaları ve Teknik Rehberlik** Demir-karbon denge diyagramı, [ısıl işlem](/tr/detay/isil-iletkenlik-af159/llms.txt) süreçlerinin (örn. tavlama, [su verme](/tr/detay/su-alti-kaynagi-dab51/llms.txt), [menevişleme](/tr/detay/malzemelerin-yaslanmasi-82944/llms.txt)) ve malzeme tasarımının temelini oluşturur. Ayrıca döküm, şekillendirme ve kaynak gibi üretim süreçlerinde mikro yapıların kontrolü ve öngörülmesi amacıyla kullanılır​ ## Academic Sources and References 1. Fractory. Iron-Carbon Phase Diagram. Erişim tarihi: 30.04.2025. https://fractory.com/iron-carbon-phase-diagram/.Hasçelik. Demir Karbon Denge Diyagramı. Erişim tarihi: 30.04.2025. https://hascelik.com/bloglar/demir-karbon-denge-diyagrami.Kuangdi, X., ed. The ECPH Encyclopedia of Mining and Metallurgy. Beijing: Encyclopedia of China Publishing House, 2024.Küçükler Çelik. Demir Karbon Denge Diyagramı. Erişim tarihi: 30.04.2025. https://kucuklercelik.com.tr/demir-karbon-denge-diyagrami.html.Okamoto, H. “The C–Fe (Carbon–Iron) System.” Journal of Phase Equilibria 13, no. 5 (1992): 543–547. ## Related Articles - [Tahribatsız Muayene](//detay/tahribatsiz-muayene-40dcb/llms.txt) - [Çekme Testi (Tensile Test)](//detay/cekme-testi-tensile-test-1db9e/llms.txt) - [Darbe Testi (Impact Test)](//detay/darbe-testi-impact-test-76cce/llms.txt) - [DLC (Elmas Benzeri Karbon) Kaplama](//detay/dlc-elmas-benzeri-karbon-kaplama-d508c/llms.txt)