---
title: Çölleşme
slug: collesme-5f7f7
url: /detay/collesme-5f7f7
type: article
language: Türkçe
entity:
  primary: Çölleşme
  type: article
  disambiguation: Çölleşme: Kuraklık, toprak bozulması ve iklim değişikliğinin etkileri.  Verimli toprakların çölleşmesi ve mücadele yöntemleri.
  categories:
    - name: Jeoloji Ve Yeryüzü Bilimleri
      slug: jeoloji-ve-yeryuzu-bilimleri
      url: /kategori/jeoloji-ve-yeryuzu-bilimleri
    - name: Coğrafya
      slug: cografya-2
      url: /kategori/cografya-2
    - name: Çevre, Tarım Ve Ziraat
      slug: cevre-tarim-ve-ziraat
      url: /kategori/cevre-tarim-ve-ziraat
  tags:
    - Toprak Erozyonu
    - Arazi Bozulması
    - Çölleşme
    - Kuraklık
author: Beyzanur Bulut
created_at: 2025-04-11T19:14:03.780486+03:00
updated_at: 2026-03-30T15:42:24.430577+03:00
image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/11/ykAumnhRXuiiZa4EkFSu2fFcfx35afqU.jpeg
---

# Çölleşme

<!-- CONTEXT: KURE Information Cards for "Çölleşme" -->

## KURE Information Cards

| Field | Value |
|-------|-------|
| Yıllık Ekonomik Kayıp | Küresel ölçekte 42 milyar dolar |
| Türkiye’de Riskli Alan | Toprakların %22.5'i |
| Risk Altındaki Nüfus | 1.2 milyar insan |
| Dünyada Etkilenen Alan | 4 milyar hektar |
| Tanım | Kurak ve yarı kurak bölgelerde iklim değişikliği ve insan etkisiyle toprağın verimsizleşmesidir. |

<!-- CONTEXT: Article Content for "Çölleşme" -->

## Article Content

[Çölleşme](/tr/detay/collesme-nedir-b957f/llms.txt); [kurak](/tr/detay/kurak-03cac/llms.txt), yarı kurak ve kuru yarı nemli bölgelerde iklim değişiklikleri ve insan faaliyetleri sonucunda toprağın doğal verimliliğini kaybetmesi sürecidir. Bu [süreç](/tr/detay/surec-2/llms.txt), [bitki](/tr/detay/bitki-2/llms.txt) örtüsünün azalması, [su](/tr/detay/su-4/llms.txt) kaynaklarının tükenmesi ve toprağın [erozyona](/tr/detay/erozyon-2/llms.txt) uğramasıyla karakterizedir. Çölleşme, yalnızca mevcut çöllerin genişlemesi değil, aynı zamanda verimli arazilerin çöl benzeri özellikler kazanması anlamına gelir.

### **Nedenleri**

#### **İnsan Faaliyetleri**

- **Ormansızlaşma**: Ağaçların kesilmesi, toprağın rüzgar ve su erozyonuna açık hale gelmesine yol açar.
- **Aşırı Otlatma**: Hayvanların bitki örtüsünü aşırı tüketmesi, toprağın çıplak kalmasına ve verimliliğini kaybetmesine neden olur.
- **Yanlış Tarım Uygulamaları**: Monokültür tarım, aşırı sulama ve toprağın dinlendirilmemesi, toprağın tuzlanmasına ve organik madde kaybına yol açar.
- **Kentleşme ve Sanayileşme**: Tarım arazilerinin betonlaşması ve doğal kaynakların aşırı kullanımı.

#### **Doğal Faktörler**

- **İklim Değişikliği**: Sıcaklık artışları, yağış rejimlerinin değişmesi ve kuraklığın şiddetlenmesi.
- **Aşırı Hava Olayları**: Sel, fırtına ve kum fırtınaları gibi olaylar toprağın aşınmasını hızlandırır.

### **Etkilenen Bölgeler**

- **Türkiye**: İç Anadolu (Konya-Karapınar, Tuz Gölü havzası), Güneydoğu Anadolu (Şanlıurfa, Mardin) ve Akdeniz bölgeleri çölleşmeye yüksek derecede hassastır. Türkiye topraklarının %22.5'i yüksek risk altındadır.
- **Afrika**: Sahel kuşağı ve Güney Afrika, şiddetli kuraklık ve toprak bozulmasıyla karşı karşıyadır.
- **Asya**: Çin, Hindistan ve Orta Doğu’da rüzgar ve su erozyonu yaygındır.
- **Latin Amerika**: Brezilya ve Arjantin’de ormansızlaşma ve tarım arazilerinin tahribatı görülür.

### **Sonuçlar**

- **Ekonomik**: Tarımsal verimlilik düşer, yoksulluk ve göç artar. BM, 2050 yılına kadar 200 milyon insanın yerinden olabileceğini öngörmektedir.
- **Ekolojik**: Biyolojik çeşitlilik azalır, türler yok olur.
- **Sosyal**: Gıda güvensizliği, su kıtlığı ve sağlık sorunları (toz fırtınaları nedeniyle solunum hastalıkları) ortaya çıkar.

### **Mücadele Yöntemleri**

#### **Sürdürülebilir Arazi Yönetimi**

- Toprak ve su kaynaklarının korunması için planlama yapılması.
- **Türkiye Çölleşme Modeli**: TÜBİTAK işbirliğiyle geliştirilen bu model, çölleşmeye hassas bölgeleri belirlemekte ve izleme sistemleri kurmaktadır.

#### **Yeniden Ağaçlandırma**

- Erozyonu önlemek için ağaç dikimi (örneğin, Büyük Yeşil Duvar Projesi).

#### **Toplumsal Farkındalık**

- 17 Haziran Dünya Çölleşme ve Kuraklıkla Mücadele Günü gibi etkinliklerle bilinçlendirme çalışmaları.

#### **Politikalar ve Uluslararası İşbirliği**

- BM Çölleşmeyle Mücadele Sözleşmesi (UNCCD) kapsamında ülkelerin ortak çalışmaları.

### **Önemli Veriler**

- Dünya yüzeyinin üçte biri (4 milyar hektar) çölleşme tehdidi altındadır.
- Türkiye’de çölleşme, 22.5 milyon hektar alanı doğrudan etkilemektedir.
- Çölleşmeyle mücadelenin yıllık maliyeti 2.4 milyar dolar iken, çölleşmenin yıllık ekonomik kaybı 42 milyar dolardır.

<!-- CONTEXT: Academic Sources and References for "Çölleşme" -->

## Academic Sources and References

1. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. “Türkiye Çölleşme Modeli ve Hassasiyet Haritası Projesi.” Erişim tarihi: 11.04.2025. https://cem.csb.gov.tr/collesme-ile-mucadele-i-103579.Güncel. “Çölleşme: İnsanlığın Ortak Sorunu.” Erişim tarihi: 11.04.2025. https://heryasta.org/guncel/collesme-insanligin-ortak-sorunu.Haber Detay. “Çölleşmeye ‘Dur!’ Demek!” Erişim tarihi: 11.04.2025. https://eski.jmo.org.tr/genel/bizden\_detay.php?kod=5764&tipi=3&sube=0.Treehugger. “What is Desertification and Where Does It Occur?” Erişim tarihi: 11.04.2025.https://www.treehugger.com/what-is-desertification-5115926.