--- title: Çöl İklimi slug: col-iklimi-1c600 url: /detay/col-iklimi-1c600 type: article language: Türkçe entity: primary: Çöl İklimi type: article disambiguation: Çöl iklimi: Kurak, düşük yağışlı, yüksek buharlaşmalı iklim tipi. BW iklim sınıflandırması. Sıcak ve soğuk çöl çeşitleri. categories: - name: Coğrafya slug: cografya-2 url: /kategori/cografya-2 tags: - Orografik Etki - Yağış Azlığı - Kuraklık - çöl iklimi - Bitki Örtüsü author: Seviye Nur Gönülölmez created_at: 2025-05-18T14:41:25.760537+03:00 updated_at: 2025-05-27T19:30:33.036051+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/05/18/yMSj6CqUC796X2dAOXWa2tTtV6JdC4qw.jpg --- # Çöl İklimi ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Çöl İklimi ![mongolia-831299_1280.jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/05/18/EuYJoeiDAESYgxar3YWiYnWdtm0diU57.jpg) | Field | Value | |-------|-------| | Bitki Örtüsü(leri) | tuzcul çalılar,sukulent,Kaktüs | | Soğuk Çöller | Antarktika içleri,Orta Asya iç bölgeleri (Gobi) | | Sıcak Çöller | Avustralya iç kesimleri,Atacama (G. Amerika),Lut,Arap Yarımadası,Sahra (Afrika) | ## Article Content [Çöl iklimi](/tr/detay/desert-climate-07c0d/llms.txt), yıl boyunca son derece düşük yağış alan, buharlaşmanın yağıştan fazla olduğu, kuraklık koşullarının hakim olduğu bir [iklim](/tr/detay/iklim-ne-demektir-63316/llms.txt) tipidir. Genellikle 30° enlemleri çevresinde, dönenceler kuşağında görülür. Bu kuşakta alçalan hava hareketleri nedeniyle bulut oluşumu engellenir ve yağış son derece nadir hale gelir. [Çöl](/tr/detay/col-f93aa/llms.txt) iklimleri, hem sıcak hem de soğuk bölgelerde ortaya çıkabilir. Köppen iklim sınıflandırmasında çöl iklimi, “BW” harfleriyle ifade edilir. Sıcak çöl iklimi **BWh**, soğuk çöl iklimi ise **BWk** şeklinde tanımlanır. Bu sınıflandırma, yağış-sıcaklık ilişkisine ve bitki örtüsüne göre belirlenir. Sıcak çöl iklimlerinde sıcaklık yıl boyunca yüksekken, soğuk çöl iklimlerinde kışlar çok sert geçebilir. #### **İklim Özellikleri** - **Yağış:** Çöl bölgelerinde yıllık yağış miktarı genellikle 250 mm’nin altındadır. Bu miktar bazı yerlerde 50 mm’ye kadar düşebilir. - **Sıcaklık:** Gündüz ve gece arasındaki sıcaklık farkı çok büyüktür. Gündüzleri 45°C’yi aşan sıcaklıklar yaşanırken, geceleri 0°C’nin altına düşebilir. - **Nem:** Nem oranı çok düşüktür, bu da buharlaşmayı artırır. - **Buharlaşma:** Buharlaşma miktarı yağıştan çok fazladır. Bu durum çölleşmeyi hızlandıran en önemli faktörlerden biridir. - **Bitki Örtüsü:** Suya dayanıklı (kserofit) bitkiler sınırlı olarak bulunur. Bazı bölgelerde ise hiç bitki yetişmez. #### **Oluşum Nedenleri** Çöl ikliminin oluşmasında birkaç temel faktör etkili olur: - **Atmosferik dolaşım:** 30° enlemlerindeki yüksek basınç alanları, alçalan hava hareketleriyle yağış oluşumunu engeller. - **Karasallık:** Deniz etkisinden uzak iç bölgelerde, nemli hava kütleleri ulaşamadığı için çölleşme görülür (örneğin Orta Asya çölleri). - **Orografik engeller:** Sıcak, nemli hava kütleleri dağlar tarafından engellenirse yağışlar rüzgar gelen yamaçlarda olur, diğer yamaçta ise yağışsızlık baş gösterir (yağmur gölgesi etkisi). #### **Dünya’da Yayılış Alanları** Sıcak çöl iklimi, özellikle Kuzey Afrika’daki **Sahra Çölü**, Orta Doğu’daki **Arap Yarımadası**, [Avustralya](/tr/detay/avustralya-2/llms.txt)’nın iç kesimleri ve Güney Amerika’daki **Atacama Çölü** gibi bölgelerde görülür. Soğuk çöl iklimi ise [Orta Asya](/tr/detay/asya-2/llms.txt)’nın iç kesimleri ve yüksek dağların bulunduğu bazı bölgelerde (örneğin **Gobi Çölü**) hakimdir. #### **Türkiye'de Durum** Türkiye’de klasik anlamda sıcak çöl iklimi görülmez. Ancak bazı bölgeler, özellikle [Güneydoğu Anadolu Bölgesi](/tr/detay/anadolu-4/llms.txt)’nin Orta Fırat Bölümü gibi alanlar yaz aylarında çöl iklimine yakın koşullar gösterebilir. Aydeniz yöntemiyle yapılan sınıflandırmalarda, Gaziantep, [Adıyaman](/tr/detay/adiyaman-il-7/llms.txt) ve Şanlıurfa gibi istasyonlarda yılın bazı aylarında çöl iklimi koşulları gözlenmiştir. Özellikle **Şanlıurfa** istasyonu, yıllık olarak en fazla çöl iklimi yaşanan bölge olarak belirlenmiştir. Yapılan analizlere göre, bu bölgede yılın yaklaşık %47’sinde çöl iklimi etkili olmaktadır. #### **Kuraklık ve Etkileri** Çöl iklimi, sürekli kuraklıkla özdeşleşmiştir. Yağış azlığı, tarımsal üretimi neredeyse imkânsız hale getirirken, su kaynaklarının da kıt olması nedeniyle yerleşim sınırlıdır. Sıcaklık, nemsizlik ve rüzgar etkisiyle toprak verimliliği azalır, bu da **çoraklaşmaya** neden olur. Kuraklığın devamlılık kazanması sosyoekonomik sorunları da beraberinde getirir. #### **İklim Sınıflandırmalarına Göre Değerlendirme** - **Köppen:** Sıcak çöl (BWh) ve soğuk çöl (BWk) ayrımı yapılır. Yıllık ortalama sıcaklık ve yağış dağılımına göre sınıflandırılır. - **Trewartha:** Köppen’e benzer şekilde BW simgesiyle gösterilir, ancak çöl eşiği daha farklı bir formülle belirlenir: ##### BW için Y<10×(T−10)+3P Burada T: yıllık ortalama sıcaklık, P: yaz yağış oranıdır. - **Aydeniz Metodu:** Nemlilik katsayısına (Nks) göre; Nks < 0.40 olan aylar çöl olarak kabul edilir. - **De Martonne:** Kuraklık indeksi (Ia) çok düşük olan yerler çöl olarak tanımlanır. - **Erinç ve Thornthwaite:** Buharlaşma–yağış ilişkisine göre kuraklık dereceleri belirlenir, çöl bölgeleri su noksanlığının en yoğun olduğu alanlardır. ## Academic Sources and References 1. Meteoroloji Genel Müdürlüğü. İklim Sınıflandırmaları. Ankara: Klimatoloji Şube Müdürlüğü, 2014. Erişim PDF: 22\_iklim\_siniflandirmalari.pdf.Pixabay. “Desert Image.” Fotoğraf. Pixabay. Erişim tarihi: 18.05.2025. https://pixabay.com/tr/.Ritter, Michael E. “Tropical Desert Climate.” The Physical Environment. Erişim tarihi: 2025. https://geo.libretexts.org/Bookshelves/Geography\_(Physical)/The\_Physical\_Environment\_(Ritter)/09%3A\_Climate\_Systems/9.04%3A\_Low\_Latitude\_Climates/9.4.05%3A\_Tropical\_Desert\_Climate.Topçu, Emre. “Türkiye’nin Orta Fırat Bölümü’nün Bulanık Mantık Yaklaşımı ve Aylık Aydeniz Metodu Kullanılarak Kuraklık Analizi.” Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi 23 (Nisan 2021): 296–303.