--- title: Cizre Ejderleri slug: cizre-ejderleri-edc70 url: /detay/cizre-ejderleri-edc70 type: article language: Türkçe entity: primary: Cizre Ejderleri type: article disambiguation: Cizre Ejderleri: 12. yy. Cezeri'nin Cizre Ulu Camii kapı tokmakları. Ejder ve aslan figürleri, tarih ve sanat harikası! categories: - name: Seyahat Ve Turizm slug: seyahat-ve-turizm url: /kategori/seyahat-ve-turizm - name: Arkeoloji slug: arkeoloji url: /kategori/arkeoloji - name: Tarih slug: tarih url: /kategori/tarih tags: - Aslan Başı - Sfenks Ejderler - Tunç İşçiliği - Kapı Tokmağı - Ebul-iz El Cezeri - Cizre Ejderleri - Cizre ulu camii - Mezopotamya author: Mehmet Tahir Özbey created_at: 2025-04-06T15:54:10.850205+03:00 updated_at: 2025-12-15T14:24:46.006266+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/06/g3urKUshUO9BAVKULEcDidh8u5AsQ5nw.jpg --- # Cizre Ejderleri ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Cizre Ejderleri ![453910,cizreulucamikapytokmayy2-768x750jpg.jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/06/6aas5nRP1LWTahrnay4eZkfOi5z9xHhC.jpg) | Field | Value | |-------|-------| | Yapım Tarihi(leri)(Metin) | XII. Yüzyıl | | Malzeme(ler) | Tunç | | Konum | Cizre Ulu Camii (İç Kapı Tokmakları) | | Güncel Durum | 1 tanesi İstanbul Türk İslam Eserleri Müzesi’nde sergileniyor,1 tanesi 1969’da Danimarka’ya kaçırıldı,Sayı: 2 adet (başlangıçta) | | Ad(lar) | Cizre Ejderleri | | Yapımcı(lar) | Ebul-iz İsmail Bin Rezzez El Cezeri | | Sanatsal Özellikler | Kültürel Köken: Çin mitolojisi - Şam - İslam sanatı (Selçuklu ve Artuklu)- Mezopotamyaanizm,Rumi motifi: Hayvansal kökenli - ejder ve aslanla uyumlu | | Benzer Eser | Tiflis’te bulunan kapı tokmağı (Berlin İslam Sanatları Müzesi, Envanter No: 1.2242); benzer tunç işçiliği, ufak stil farkları (yuvarlak gözlü aslan, sık pullar) | | Teknik | Kazıma Tekniği | ## Article Content Cizre Ejderleri, XII. yüzyılda fizikçi ve makine mucidi Ebul-iz İsmail Bin Rezzez El Cezeri tarafından [Cizre Ulu Camii](/tr/detay/cizre-ulu-camii-752289/llms.txt)’nin iç kapısı için tunçtan yapılmış [kapı](/tr/detay/kapi-cdb6b/llms.txt) tokmaklarıdır. Kazıma tekniğiyle işlenen bu eserler, [sfenks](/tr/detay/sfenks-2/llms.txt) ejderler olarak tanımlanır ve badem gözlü, sivri kulaklı, kanatlı yaratıklara benzetilmiştir. Ejderler, birbirlerinin kanatlarını ısırır şekilde stilize edilmiş, gövdeleri ise yılan derisini andıracak biçimde tasarlanmıştır. Bu figürlerden biri Dicle Nehri’ni, diğeri Fırat Nehri’ni temsil ederken, ortadaki stilize [aslan](/tr/detay/aslan-3/llms.txt) başı Cizre insanını, alt bölümdeki kartallar ise [savaş](/tr/detay/savas-3/llms.txt) gücünü simgelemektedir. ### **Güncel Durum ve Özellikler** Cizre Ulu Camii kapısında sağlı sollu iki adet bulunan ejder figürlerinden biri, 1969 yılında Danimarka’ya kaçırılmış, diğeri ise günümüzde İstanbul [Türk](/tr/detay/turk/llms.txt) İslam Eserleri Müzesi’nde sergilenmektedir. Ejderlerin [tam](/tr/detay/tam/llms.txt) ortasında [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) alan aslan başı, 9 x 6 cm ölçülerinde olup badem gözlü, kaş çizgisiyle birleşen yassı büyük burunlu, dolgun yanaklı ve sivri kulaklıdır. Aslanın yelesinde kazıma tekniğiyle [tüy](/tr/detay/tuy-2/llms.txt) hissi verilmeye çalışılmıştır. Kapıyı tokmağa birleştiren, aslan başıyla birleşik [çatal](/tr/detay/catal/llms.txt) görünümündeki [çivi](/tr/detay/civi-749659/llms.txt) ise 23 cm uzunluğundadır. ### **Süsleme ve Rumi Motifi** Kapı kanatlarındaki desenlerde, hayvansal kökenli kabul edilen rumi motifinin ağırlıklı kullanımı dikkat çeker. Bu motif, ejder ve aslan başı figürleriyle uyum sağlamayı amaçlar. Rumi motifi, [Anadolu](/tr/detay/anadolu-4/llms.txt) mimari ve el sanatlarında sıkça kullanılan bir süsleme unsuru olup, bitkisel motiflerden çok stilize hayvanları anımsatmasıyla hayvansal kökenli olduğu düşünülür. Gülsen [Baş](/tr/detay/bas-2/llms.txt)’ın doktora tezinde, rumi motifinin kuş gagası, yarım palmet ya da ejder prototipine dayandığı belirtilir. ### **Ejder Figürünün Kökeni ve Anlamları** Ejder figürü, genelde aslan pençeli, kuyruğu yılanı andıran kanatlı bir [hayvan](/tr/detay/hayvan-2/llms.txt) olarak stilize edilmiş olup, kökeninin Çin mitolojisine dayandığı varsayılır. Farklı kültürlerde çeşitli anlamlar taşıyan ejder, Çir’liler tarafından “Lung”, Araplar tarafından “Tannin”, İranlılar tarafından “[Ejderha](/tr/detay/ejderha-3/llms.txt)”, Türkler tarafından ise “[Evren](/tr/detay/evren-f1009/llms.txt)” adıyla anılmıştır. Orta [Asya](/tr/detay/asya-2/llms.txt) Türklerinin Şamanizm inancında ejder, hava ve suların hakimi olmasının yanı [sıra](/tr/detay/sira-3/llms.txt) hazineyi bekleyen [güzel](/tr/detay/guzel/llms.txt) bir prensesi simgelediği düşünülür. Eski Mezopotamya’da hükümdarlık sembolü, başka bir inanışta ise [ay](/tr/detay/ay-2/llms.txt) ve [karanlık](/tr/detay/karanlik-c342d/llms.txt) simgesi olarak kabul edilmiştir. İslam sanatında, özellikle Selçuklu ve Artuklu sanatında [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) bir yere sahip olan ejder figürü, [Artuklular](/tr/detay/artuklular/llms.txt) tarafından sikkelerde ve kapı tokmaklarında kullanılmıştır. Bazı inanışlara göre stilize ejderler, kötü ruhları korkutup kapı eşiğinden geçmelerini engeller. ### **Aslan Figürünün Sembolizmi** Aslan figürü ise genellikle koruyucu bir [anlam](/tr/detay/anlam-3/llms.txt) taşır. Eski Mezopotamya’da [güneş](/tr/detay/gunes-3/llms.txt) simgesi ve [gökyüzü](/tr/detay/gokyuzu-2/llms.txt) kapısının koruyucusu olarak görülen aslan, İslam döneminde de bu anlamını korumuştur. Anadolu Selçukluları, aslanı [zararlı](/tr/detay/zararli-cebf5/llms.txt) güçlere karşı koruyucu bir unsur olarak mimaride sıkça kullanmış, dış cephe veya giriş kapılarına yerleştirmiştir. Şenay Alsan’a göre, Cizre Ulu Camii kapı tokmaklarında aslan; kimlik, güç, [aydınlık](/tr/detay/aydinlik-750ad/llms.txt) ve güneş sembolü olarak, ejderler ise ay ve karanlık sembolü olarak kullanılmış, böylece zıt prensipler bir arada ifade edilmeye çalışılmıştır. ### **Dünya’daki Benzerleri** Cizre Ejderleri’ne benzer bir kapı tokmağı, Tiflis’te bulunmuş ve günümüzde Berlin İslam Sanatları Müzesi’nde 1.2242 envanter numarasıyla sergilenmektedir. Tunçtan yapılmış bu [eser](/tr/detay/eser-3/llms.txt), Cizre örneğiyle büyük benzerlik gösterir ve Artuklu [maden](/tr/detay/maden/llms.txt) sanatının 12-13. yüzyıldaki bir ürünü olabileceği düşünülür. [Teknik](/tr/detay/teknik-2/llms.txt) açıdan aynı olan bu eserlerdeki farklılıklar, ejderlerin yılan pulu biçimindeki işçiliğinde (daha sık ve [nokta](/tr/detay/nokta-31630/llms.txt) başlı pullar), kanatların daha belirgin [kabartma](/tr/detay/kabartma-4/llms.txt) şekillerinde ve aslan başının yuvarlak gözlü, zayıf yanaklı, kapalı ağızlı tasarımında kendini gösterir. Bu [küçük](/tr/detay/kucuk-750344/llms.txt) farklar dışında iki eser arasında önemli bir ayrım bulunmamaktadır ## Academic Sources and References 1. Caca, Şeyhmus. “Cizre Ulu Camii Kapı Tokmakları.” İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, 2012. Erişim 6 Nisan 2025. chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://isamveri.org/pdfdrg/D208678/2012/2012\_CACAS.pdf 2. Şırnak Kültür ve Turizm Bakanlığı. “Cizre Ejderleri.” Erişim 6 Nisan 2025. https://sirnak.ktb.gov.tr/TR-371721/cizre-ejderleri.html#:\~:text=Sfenks%20ejderler%20badem%20g%C3%B6zl%C3%BC%20sivri,kartallar%20ise%20sava%C5%9F%20g%C3%BCc%C3%BCn%C3%BC%20simgeler