--- title: Çinko (Zn) slug: cinko-zn-b582c url: /detay/cinko-zn-b582c type: article language: Türkçe entity: primary: Çinko (Zn) type: article disambiguation: Çinko (Zn): Periyodik tabloda 30 numaralı element. Önemli bir metal ve iz element. categories: - name: Kimya slug: kimya url: /kategori/kimya tags: - Çinko elementi - Çinko - element author: Zehra Yayla created_at: 2025-08-16T13:14:26.120466+03:00 updated_at: 2025-08-18T00:21:47.497247+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/08/16/Y6Fne5Iqcp61aphBA0YG3eEVgBcQUOGp.png --- # Çinko (Zn) ## KURE Information Cards ![Copilot_20250816_072218.png](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/08/16/cDQcxT2heOSnahk3I9krkbEdHRuZv52p.png) *Çinko (Zn) (Yapay Zeka İle Oluşturulmuştur.)* | Field | Value | |-------|-------| | Yoğunluk(Metin) | 7.14 g/cm³ | | Kaynama Noktası(Metin) | 907 °C | | Erime Noktası(Metin) | 419.5 °C | | Elektronegatiflik(Metin) | 1.65 (Pauling) | | Kullanım Alanı(ları) | Plastik Katkısı,Kozmetik,Pil,Alaşım,Galvanizleme | | Blok | d-blok | | Grup/ Periyot | 12. Grup/ 4. Periyot | | Atom Kütlesi | 65.38 g/mol | ## Article Content Çinko (Zn), [periyodik tabloda](/tr/detay/periyodik-tablo-a2912/llms.txt) 12. grupta yer alan, atom numarası 30 olan bir [metaldir](/tr/detay/metalik-malzemeler-ee815/llms.txt). Mavimsi-beyaz renkte, kırılgan yapılı ve orta düzeyde reaktif olan bu element, hem endüstriyel hem de biyolojik sistemlerde önemli roller üstlenmektedir. Doğada başlıca sfalerit (ZnS) minerali şeklinde bulunur ve insan vücudunda [demirden](/tr/detay/demir-fe-40efb/llms.txt) sonra en bol bulunan iz elementtir. Kimyasal olarak çoğunlukla +2 oksidasyon basamağında kararlı bileşikler oluşturur. ### **Keşfi** Çinko, tarihsel olarak M.Ö. 1000 yıllarında Hindistan’da pirinç üretiminde kullanılmıştır. Avrupa’da ise 16. yüzyılda metalik formda elde edilmiştir. 1746 yılında Andreas Marggraf, çinkoyu saf halde izole eden ilk kişi olarak kabul edilir. Bu keşif, [çinkonun](/tr/detay/cinko-748072/llms.txt) kimyasal özelliklerinin sistematik biçimde incelenmesine olanak sağlamıştır ve elementin bilimsel sınıflandırılmasında dönüm noktası olmuştur. ### **Sınıflandırma ve Temel Özellikler** Çinko, periyodik tabloda 4. periyot ve 12. grupta yer alır. Geçiş metalleri arasında sınıflandırılmasa da d-blok elementi olarak değerlendirilir. Atom kütlesi 65,38 g/mol, elektron dizilimi [Ar] 3d¹⁰ 4s² şeklindedir. Oda sıcaklığında katı hâlde bulunan çinko, kimyasal olarak çoğunlukla Zn²⁺ iyonu şeklinde bileşikler oluşturur. Bu özellikleriyle hem fiziksel hem de kimyasal açıdan belirgin bir profil sergiler. ### **Fiziksel ve Kimyasal Özellikler** Çinko, kırılgan ve mavimsi-beyaz renkte bir metaldir. Erime noktası 419,5 °C, kaynama noktası ise 907 °C’dir. Yoğunluğu 7,14 g/cm³’tür. Elektriksel iletkenliği orta düzeydedir. Asidik ortamlarda çözünürlük gösterir ve atmosferik koşullarda yüzeyinde koruyucu bir çinko oksit (ZnO) tabakası oluşur. Bu tabaka, çinkonun paslanmaya karşı dirençli olmasını sağlar. ### **Elektronegatifliği ve Reaktivitesi** Çinko’nun elektronegatiflik değeri Pauling skalasına göre 1,65’tir. Reaktivitesi orta düzeyde olup, özellikle [asitlerle](/tr/detay/asitler-e8bbd/llms.txt) tepkimeye girerek hidrojen gazı açığa çıkarır. Alkali çözeltilerle kompleks bileşikler oluşturabilir. Yüzeyinde oluşan ZnO tabakası sayesinde atmosferik koşullarda kararlılığını korur. Bu özellikleri, çinkonun hem endüstriyel hem de biyokimyasal süreçlerde tercih edilmesini sağlar. ### **İzotopları** Çinko’nun doğada bulunan beş kararlı izotopu vardır: ⁶⁴Zn, ⁶⁶Zn, ⁶⁷Zn, ⁶⁸Zn ve ⁷⁰Zn. Bu izotoplar arasında ⁶⁴Zn en bol bulunanıdır. Ayrıca bazı radyoaktif izotopları, özellikle ⁶⁵Zn, biyolojik izleme ve araştırma çalışmalarında kullanılmaktadır. İzotopik çeşitliliği, çinkonun nükleer ve biyomedikal uygulamalarda da yer bulmasını sağlamaktadır. ### **Doğadaki Bulunuşu ve Bileşikleri** Çinko doğada başlıca sfalerit minerali şeklinde bulunur. Bunun yanı sıra smithsonit (ZnCO₃), hemimorfit (Zn₄Si₂O₇(OH)₂·H₂O) ve çinko oksit (ZnO) gibi bileşikleri de yaygındır. Bu minerallerden çinko, pirometalurjik ve hidrometalurjik yöntemlerle elde edilir. Doğal rezervleri bakımından zengin olan çinko yatakları, endüstriyel üretimin temel kaynaklarını oluşturur. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/08/16/1JvBtQjYtMxgcgFIH2Ia5NRIBm8JGt8n.png) *Çinko Elementi Temsili Görseli (Yapay Zeka İle Oluşturulmuştur.)* ### **Biyolojik Rolü ve Canlılar İçin Önemi** Çinko, insan vücudunda yaklaşık 1,5–2,5 gram düzeyinde bulunur ve demirden sonra en bol iz elementtir. 300’den fazla enzimin yapısında yer alır; hücre bölünmesi, gen transkripsiyonu, bağışıklık sistemi, üreme ve nörolojik işlevlerde kritik roller üstlenir. Eksikliği; büyüme geriliği, bağışıklık zayıflığı, cilt bozuklukları ve tat/koku duyusu kaybı gibi semptomlara yol açabilir. Fazlalığı ise toksik etkilere neden olabilir. Çinko, antioksidan savunma sistemlerinde de görev alarak hücresel hasarı önlemeye yardımcı olur. ### **Kullanım Alanları** Çinko, endüstride başlıca [galvanizleme](/tr/detay/galvaniz-e240a/llms.txt) işlemlerinde kullanılır. Demir ve çelik yüzeylerin paslanmaya karşı korunmasında çinko kaplama yaygındır. Ayrıca pirinç gibi [alaşımların](/tr/detay/alasim-sozluk/llms.txt) üretiminde, pil teknolojilerinde (özellikle çinko-karbon ve çinko-hava pillerinde), boya ve plastik katkı maddelerinde, güneş kremleri ve dermatolojik ürünlerde çinko oksit formu ile kullanılır. Elektrik ve donanım endüstrisinde de çinkonun iletkenlik ve koruyuculuk özelliklerinden yararlanılır. ## Academic Sources and References 1. DOĞAN, Murat. “Çinko Eksikliği ve Fazlalığı.” Klinik Tıp Pediatri Dergisi 12, no. 1 (2020): 13–19. Erişim 16 Ağustos 2025. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1521534TÜBİTAK Bilim Genç. “Çinko.” Bilim Genç. Erişim 16 Ağustos 2025. https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/periyodik-tablo/cinkoYağmur, Bülent., ve Şenay Aydın. “Çinko (Zn) Uygulamalarının Marul (Lactuca Sativa L.) Bitkisinin Bazı Yaprak Besin Element İçeriklerine Etkisi.” Tarım Bilimleri ve Bitki Besleme Dergisi (TBBBD), June 17, 2021: 57–63. Erişim 16 Ağustos 2025. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tbbbd/article/936190National Center for Biotechnology Information. “Zinc.” PubChem. Erişim 16 Ağustos 2025. https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/23994 ## Related Articles - [Lityum Elementi](//detay/lityum-elementi-81a24/llms.txt) - [Bor Elementi](//detay/bor-elementi-b3f06/llms.txt) - [Karbon Elementi](//detay/karbon-elementi-45bb2/llms.txt) - [Vanadyum (V)](//detay/vanadyum-v-fb36f/llms.txt)