--- title: Bölünmüş Sınıf Deneyi slug: bolunmus-sinif-deneyi-3eafe url: /detay/bolunmus-sinif-deneyi-3eafe type: article language: Türkçe entity: primary: Bölünmüş Sınıf Deneyi type: article categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur - name: Eğitim Bilimleri slug: egitim-bilimleri url: /kategori/egitim-bilimleri - name: Psikoloji slug: psikoloji url: /kategori/psikoloji tags: - BlueEyesBrownEyes - BölünmüşSınıfDeneyi - JaneElliott - SosyalPsikoloji - Önyargı author: Miray GÜR created_at: 2025-10-05T22:47:13.913813+03:00 updated_at: 2026-01-29T16:58:03.107095+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/10/05/aX6Wn3mr4ia5z2xqhIiwQEfFCeIfE3pf.png --- # Bölünmüş Sınıf Deneyi ## Article Content **Bölünmüş Sınıf Deneyi (Blue-Eyes/Brown-Eyes Exercise), **[sosyal psikolog](/tr/detay/sosyal-ogrenme-kurami-5a847/llms.txt) [Jane Elliott](/tr/detay/john-dewey-c08f3/llms.txt) tarafından 1968 yılında başlatılan [deneysel ](/tr/detay/deneysel-psikoloji-2/llms.txt)bir eğitim yöntemidir. Egzersiz, ırksal önyargı, [ayrımcılık](/tr/detay/yanlis-fikir-birligi-etkisi/llms.txt) ve stereotiplerin farkındalığını artırmayı hedefler. Katılımcılar, göz renklerine göre avantajlı veya dezavantajlı gruplara ayrılır; bu süreç, önyargının[ bilişsel,](/tr/detay/bilis/llms.txt) [duygusal](/tr/detay/duygu-3/llms.txt) ve davranışsal sonuçlarını doğrudan deneyimlemelerini sağlar. Deney, önyargının yalnızca düşünsel bir süreç olmadığını, aynı zamanda sosyal davranışları ve duygusal tepkileri de etkilediğini göstermek amacıyla geliştirilmiştir.   [YouTube Video](https://www.youtube.com/watch?v=_f9O3q8t7F0) *Jane Elliott’un Deneyi, Irkçılığın Nasıl Öğrenildiğini Ortaya Koyuyor (Anadolu Ajansı)* ### **Tarihsel Bağlam ve Gelişim** Deney, 1968’de[ Amerika Birleşik Devletleri](/tr/detay/amerika-birlesik-devletleri-2/llms.txt)’nde, Martin Luther King Jr.’ın suikastının ardından Elliott tarafından Iowa’daki bir ilkokulda uygulanmıştır. Elliott, küçük yaştaki öğrencilerin önyargıyı kavrayabilme [kapasite](/tr/detay/kapasite-df6bc/llms.txt)sini deneyimlemeleri için basit ve etkili bir yöntem geliştirmiştir. Zamanla egzersiz, üniversite öğrencileri ve yetişkin gruplar üzerinde de uygulanarak [sosyal psikoloji ](/tr/detay/sosyal-toplumsal-psikoloji/llms.txt)alanında önemli bir eğitim aracı hâline gelmiştir.   ### **Uygulama Yöntemi ve Süreci** Deney, katılımcıların göz renklerine göre iki gruba ayrılmasıyla başlar: mavi gözlüler ve kahverengi gözlüler. Bir grup (örneğin mavi gözlüler) geçici olarak [dezavantaj](/tr/detay/dezavantaj-sozluk/llms.txt)lı konumda bırakılır; eleştirilir, hakları kısıtlanır ve düşük performans göstermesi beklendiği vurgulanır. Diğer grup ise avantajlı konumda bulunur; övgü alır, ayrıcalıklar tanınır ve olumlu davranışlar için ödüllendirilir. Deney sırasında katılımcılar, sınıf içindeki[ statü ](/tr/detay/sosyal-toplumsal-statu/llms.txt)farklılıklarının, ayrımcılık ve önyargı yaratmadaki etkilerini gözlemler. [Eğitici](/tr/detay/egiticinin-egitimi-e9072/llms.txt), deney boyunca geribildirim vererek bireylerin kendi [tutum ](/tr/detay/tutum/llms.txt)ve [davranış](/tr/detay/davranis-749902/llms.txt)larını fark etmelerini sağlar. ### **Duygusal ve Bilişsel Etkiler** Araştırmalar, katılımcıların, başkalarının maruz kaldığı ayrımcılığı deneyimleyerek kendi önyargılarını fark ettiklerini göstermektedir. Dezavantajlı grup üyeleri [kaygı](/tr/detay/kaygi-748459/llms.txt), [öfke ](/tr/detay/ofke/llms.txt)ve [stres](/tr/detay/stres-3dc27/llms.txt) yaşarken; avantajlı grup, güç ve ayrıcalığın sorumluluğunu deneyimler. Bu duygusal tepkiler, önyargının azalmasına katkı sağlayabileceği gibi, bazı bireylerde direnç veya olumsuz stres yaratabilir. Beyaz katılımcılar üzerinde yapılan araştırmalar, egzersizin Asyalı Amerikalılar ve Latino/Latina bireylere yönelik tutumları anlamlı şekilde iyileştirdiğini, ancak[ Afrika ](/tr/detay/afrika-2/llms.txt)kökenli Amerikalılara yönelik tutumlarda sınırlı değişim sağladığını göstermiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/10/05/IfWe3YzwWGsFRrEGaHeO7LguIEzZTTXy.png) *"Bölünmüş Sınıf Deneyi"ni Temsil Eden Görsel (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur.)* ### **Kuramsal Temel ve Sosyal Psikolojik Önemi** Bölünmüş Sınıf Deneyi, önyargı, stereotip ve ayrımcılık konularında [empati](/tr/detay/empati-748567/llms.txt) ve [farkındalık ](/tr/detay/bilincli-farkindalik-2/llms.txt)geliştirme açısından kuramsal bir çerçeve sunar. Deney, bireylerin önyargılarını yalnızca [bilişsel](/tr/detay/bilissel-esneklik-76b5b/llms.txt) olarak anlamalarının ötesinde, davranış ve duygusal düzeyde deneyimlemelerini sağlayarak sosyal öğrenme ve tutum değişikliği süreçlerini destekler. [Sosyal psikoloji](/tr/detay/sosyal-toplumsal-psikoloji/llms.txt) ve eğitim alanında, önyargının etkilerini gözlemleme ve azaltma amacıyla kullanılan önemli bir yöntemdir. ### **Etik Tartışmalar ve Eleştiriler** Deneyin uygulanması sırasında katılımcıların olumsuz duygusal deneyimlere maruz bırakılması, [etik](/tr/detay/etik-sozluk/llms.txt) açıdan tartışma yaratmıştır. Eleştirmenler, özellikle çocuklarda uzun vadeli [psikolojik etkiler](/tr/detay/psikolojik-dayaniklilik-b6e62/llms.txt) olabileceğini ve zorlayıcı duygusal [deneyim](/tr/detay/deneyim-751286/llms.txt)lerin eğitim bağlamında dikkatle uygulanması gerektiğini vurgulamıştır. Buna karşılık, savunucular, deneyin sağladığı empati ve farkındalığın, kısa süreli olumsuz etkilerin ötesinde sosyal değer taşıdığını belirtmiştir.  ### **Farklı Uygulama Varyasyonları** Zaman içinde, egzersiz çeşitli yaş grupları, üniversite öğrencileri ve yetişkin katılımcılar üzerinde uygulanmıştır. Bazı uygulamalarda göz rengi yerine diğer [sosyal kimlik ](/tr/detay/sosyal-kimlik-kurami/llms.txt)faktörleri (örneğin cinsiyet, sınıf veya etnik köken) temel alınmıştır. Modern uygulamalar, [etik](/tr/detay/degerler/llms.txt) standartlar çerçevesinde, katılımcılara önceden bilgilendirme ve deney sonrası tartışma imkânı sunarak tasarlanmıştır. ## Academic Sources and References 1. Anadolu Ajansı. “Ayrımcılığı göz rengiyle öğretmek: Jane Elliott’un devrim yaratan deneyi.” Anadolu Ajansı, 7 Ekim 2024. Erişim 5 Ekim 2025. https://www.aa.com.tr/tr/ayrimcilikhatti/vg/video-galeri/ayrimciligi-goz-rengiyle-ogretmek-jane-elliott-un-devrim-yaratan-deneyi/93160 2. Byrnes, Deborah A., ve Gary Kiger. “Ethical and Pedagogical Issues in the Use of Simulation Activities in the Classroom: Evaluating the 'Blue Eyes-Brown Eyes' Prejudice Simulation.” ERIC ED300491, 1988. Erişim 5 Ekim 2025. https://eric.ed.gov/?id=ED300491 3. PBS Frontline. “Introduction.” Erişim 5 Ekim 2025. https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/introduction-2/ 4. Stewart, Tracie L., Jacqueline R. Laduke, Charlotte Bracht, Brooke A. M. Sweet, ve Kristine E. Gamarel. “Do the 'Eyes' Have It? A Program Evaluation of Jane Elliott's 'Blue-Eyes/Brown-Eyes' Diversity Training Exercise.”Journal of Applied Social Psychology,1898-1921(2003): 1–17. Erişim 5 Ekim 2025. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/j.1559-1816.2003.tb02086.x