--- title: Biyoplastik slug: biyoplastik-8e142 url: /detay/biyoplastik-8e142 type: article language: Türkçe entity: primary: Biyoplastik type: article disambiguation: Biyoplastik: Yenilenebilir kaynaklardan üretilen, çevre dostu plastik alternatifleri. Doğada çözünebilir! categories: - name: Kimya slug: kimya url: /kategori/kimya - name: Çevre, Tarım Ve Ziraat slug: cevre-tarim-ve-ziraat url: /kategori/cevre-tarim-ve-ziraat - name: Malzeme Bilimi, Metalürji Ve Maden slug: malzeme-bilimi-metalurji-ve-maden url: /kategori/malzeme-bilimi-metalurji-ve-maden tags: - biyo çözünür - doğa dostu - biyoplastik - plastik author: Akif Taha Külekçi created_at: 2025-04-24T21:26:07.589565+03:00 updated_at: 2025-05-05T19:45:22.424326+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/24/T4pXzxyjqUZdkf9xZS4eeJRZnsDSb5Vn.jpg --- # Biyoplastik ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Biyobozunur Biyoplastikler ![top-view-leaf-petri-dish.jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/24/kvYwRQV9PDG6khJjFZitDzm7NJWueg4O.jpg) | Field | Value | |-------|-------| | Plastiklere Göre Dezavantajları | Maliyet | | Plastiklere Göre Avantajları | Biyobozunur olmaları, karbon ayak izlerine etkileri... | | Bazı Türleri | PLA, PHB, TPS, PBS | | İlk Biyoplastik | 1862 | | Kullanım Alanı(ları) | Ambalaj sanayii,tarım...,tekstil sektörü,tıbbi ürünler | ## Article Content Biyoplastikler, yenilenebilir bitkisel biyokütleden (örneğin [mısır nişastası](/tr/detay/misir-bitkisi-ff3e0/llms.txt), şeker kamışı, selüloz gibi) elde edilen veya biyolojik olarak parçalanabilen plastik malzemeleri tanımlayan bir kavramdır. Bir plastik malzeme biyobazlı veya biyobozunur ya da her ikisine birden sahipse biyoplastik olarak kabul edilir. Geleneksel petrol temelli plastikler dayanıklı ve hafif olmalarına rağmen çevre için ciddi sorunlar yaratmaktadır. Her yıl yaklaşık 300 milyon ton plastik üretilmekte ve bu plastikler doğada yüzlerce yıl boyunca bozulmadan kalabilmektedir. Bu birikim denizlerde ve karada kirliliğe, yaban hayatı üzerinde zarara (1500’den fazla türün plastikleri yediği bilinmektedir) ve mikroplastik oluşumuna yol açmaktadır. Ayrıca [plastik üretimi](/tr/detay/polimerler/llms.txt) fosil yakıt tüketimini ve sera gazı emisyonlarını artırmaktadır. 2019 yılında plastik üretimi, küresel sera gazı emisyonlarının %3,4’ünü oluşturmuştur. Sonuç olarak sınırlı petrol rezervleri ve artan çevre bilinci, endüstriyi biyoplastiklere yönlendirmiştir. #### **Tarihçe** Biyoplastik fikri, gerçekte 19. yüzyıl ortalarına kadar uzanır. 1862’de İngiliz kimyager Alexander Parkes, bitkisel selülozdan Parkesine adını verdiği ilk sentetik plastik benzeri malzemeyi geliştirmiştir. 1897’de Almanya’da üretilen Galalith adlı [biyobozunur plastik](/tr/detay/biorefinery-facility-76321/llms.txt) ise süt proteini (kazein) temelli ilk gerçek biyoplastiklerden biridir. 1926’da Fransız bilim insanı Maurice Lemoigne, bakterilerden Polyhydroxybutyrate (PHB) üreterek ilk mikroorganizma kökenli biyoplastikleri tanıtmıştır. 1930’larda Henry Ford, soya fasulyesi bazlı biyoplastikler kullanarak otomobil parçaları üretmiştir. Ancak petrokimya devrimi ve petrol bolluğu bu tür girişimleri geriletmiştir. 1970’lerde petrol kriziyle birlikte biyoplastiklere tekrar ilgi artmıştır. 1983’te İngiltere’de Imperial Chemical Industries (ICI) ve ortakları, bakterilerden Biopol adlı PHB bazlı biyoplastik üreten ilk biyoplastik şirketini kurmuştur. 2001’de NatureWorks (Cargill-Dow ortak girişimi) ilk büyük ölçekli PLA (polilaktik asit) üretim tesisini [ABD](/tr/detay/amerika-birlesik-devletleri-c691a/llms.txt)’de işletmeye açmıştır. Böylece [nişasta](/tr/detay/karbonhidrat-e6729/llms.txt) kökenli PLA ticari hale gelmiş, PHB üretimi ise Metabolix ve Tepha gibi şirketlerce devam etmiştir. 2000’li yıllarda ABD, Avrupa ve Asya’da birçok firma PBS, PBS-DLA gibi yeni biyoplastikler geliştirmiştir. Bugün her geleneksel plastik türüne karşılık bir biyoplastik alternatifi arayışı devam etmektedir. #### **Geleneksel Plastiklerden Farkı** Biyoplastikler ile geleneksel (petrol bazlı) plastikler arasında birkaç önemli fark vardır. Öncelikle hammadde kaynağı bakımından; biyoplastikler yenilenebilir tarımsal ürünlerden (mısır, şeker kamışı, patates nişastası, selüloz, bitkisel yağlar vb.) elde edilirken, geleneksel plastikler petrol veya doğal gaz gibi fosil yakıtlardan üretilir. Bu da biyoplastiklerin [fosil kaynaklara](/tr/detay/fosil-yakitlar-6a28d/llms.txt) bağımlılığı ve üretimden kaynaklanan [karbon ayak izini](/tr/detay/karbon-ayak-izimizi-azaltmak-icin-ne-yapabiliriz-c/llms.txt) azaltır. İkinci olarak biyobozunurluk açısından biyoplastiklerin çoğu biyolojik süreçlerle çözünebilir niteliktedir. Örneğin endüstriyel kompostlama koşullarında biyobozunur kabul edilen biyoplastiklerin %90’ının 12 hafta içinde ayrışması beklenir. Oysa geleneksel plastikler genellikle 100–1000 yıl arasında çok uzun süre ortamda kalmakta ve [mikroplastiklere](/tr/detay/microplastics-e5b18/llms.txt) dönüşmektedir. Üçüncüsü, karbon ayak izi bakımından [yaşam döngüsü analizleri](/tr/detay/yasam-dongu-analizi-lca-life-cycle-assessment-9ae1/llms.txt) [biyobazlı plastikların](/tr/detay/bioplastic-3b660/llms.txt) geleneksel muadillerine göre önemli ölçüde daha düşük sera gazı etkisine sahip olduğunu göstermektedir. Dördüncüsü, maliyet ve yaygınlık açısından biyoplastikler hâlihazırda geleneksel plastiklere göre daha pahalıdır. PLA gibi biyoplastikler, benzer özellikli petrokimya plastiklere kıyasla %20–50 civarı daha yüksek maliyetle üretilmektedir. Sonuçta biyoplastikler toplam plastik üretiminin henüz çok küçük bir payını oluşturmaktadır. | KRİTER | BİYOPLASTİKLER | GELENEKSEL PLASTİK | | Kaynak | Fosil kaynak (Petrol, doğal gaz) | | Biyobozunurluluk | Endüstriyel kompostta 12 haftada %90 ayrışma | Doğada yüzyıllarca kalabilir | | Karbon Ayak İzi | Düşük,azaltma potansiyeli | Yüksek, 2019'da %3.4 küresel GHG emisyonu | | Maliyet | Yüksek (%20-50 daha fazla) | Düşük | | Yaygınlık | Düşük | Yüksek (Yılda yaklaşık 368 milyon ton) | #### **Üretim Yöntemleri** Biyoplastiklerin üretiminde kullanılan yöntemler hammaddelere ve polimer türüne göre çeşitlidir: - **Selüloz bazlı biyoplastikler: **Selüloz asetat ve selüloz nitrat gibi malzemeler selülozun kimyasal modifikasyonu ile üretilir. Örneğin ağaç veya pamuk selülozu asetil anhidrit ile esterleştirilerek asetat film veya lif (filtre kâğıdı, film tabanı) elde edilir. - **Mikrobiyal kökenli biyoplastikler (PHA/PHB):** Polyhydroxyalkanoate (PHA) sınıfı biyopolimerler bakteriler tarafından fermente edilerek elde edilir. Örneğin Ralstonia eutropha gibi bakteri türleri aşırı karbon kaynağı (şeker) varlığında PHB biriktirir. Endüstriyel üretimde şeker veya nişasta kaynaklı kökenlerden beslenen bu bakteriler fermentasyon tanklarında büyütülür; ortamdan PHB biyomalzemesi ayrıştırılıp saflaştırılır. - **Nişasta bazlı biyoplastikler (TPS, PLA):** Nişasta bazlı termoplastikler (TPS) genellikle nişasta ile gliserol veya sorbitol gibi plastikleştiricilerin mekanik karışımıyla üretilir. PLA üretiminde ise nişasta kaynaklı şekerlerin fermantasyonu ile elde edilen laktik asit, kimyasal polimerizasyonla PLA’ya dönüştürülür. - **Diğer yöntemler: **Deniz yosunu, lignoselülozik atıklar veya bitkisel yağlar gibi kaynaklardan agar, alginat veya biyopoliesterler gibi farklı biyoplastikler üretilebilir. #### **Biyoplastik Çeşitleri ve Özellikleri** - **PLA (Polilaktik Asit):** Laktik asit monomerlerinden elde edilen alifatik poliesterdir. Şeffaf, sert ve nispeten kırılgandır. Gıda ambalajı, tekstil ve 3D baskı alanlarında kullanılır. - **PHB (Polihidroksibütirat):** Bakteriyel fermentasyonla üretilir. Yarı-kristalin yapılı, biyobozunur ve medikal uygulamalarda tercih edilen bir polimerdir. - **TPS (Termoplastik Nişasta):** Nişasta ve plastikleştiricilerle elde edilen, düşük maliyetli ve tamamen biyobozunur bir plastiktir. Torba ve ambalaj üretiminde yaygındır. - **PBS (Polibütilen Süksinat): **Kimyasal kondenzasyonla elde edilen, esnek ve dayanıklı bir biyoplastiktir. Tarım örtüleri ve ambalaj malzemesi olarak kullanılır. ## Academic Sources and References 1. Kocaoğlu, İpek. “Plastiklerin Evrimi: Biyoplastikler.” İzmir Kalkınma Ajansı. 2021. Erişim 2 Mayıs 2025. https://www.izka.org.tr.Baydemir, Tuncay. “Plastikten Dost Olur mu? Biyoplastikler ve Yeni Eğilimler.” Bilim ve Teknik, no. 481 (2019). Erişim 2 Mayıs 2025. .Parker, Laura. “The World’s Plastic Pollution Crisis, Explained.” National Geographic, September 23, 2024. Erişim 2 Mayıs 2025. https://www.nationalgeographic.com/environment/article/plastic-pollution.U.S. Environmental Protection Agency. “Impacts of Plastic Pollution.” Environmental Protection Agency, 2019. Erişim 2 Mayıs 2025. https://www.epa.gov/trash-free-waters/impacts-plastic-pollution.European Bioplastics. Bioplastics Market Development 2020–2025. Berlin: European Bioplastics, 2020. Erişim 2 Mayıs 2025. https://www.european-bioplastics.org.Hamdy, Shereen M., Maha I. Hamdy, Sherif A. Abdelhameed, ve Reem A. Omar. “Production and Optimization of Bioplastic (Polyhydroxybutyrate) from Bacillus cereus.” BMC Microbiology 22, no. 183 (2022). Erişim 2 Mayıs 2025. .Fogašová, Mária, Michal Králik, ve Katarína Kačíková. “PLA/PHB-Based Materials Fully Biodegradable under Both Industrial and Home-Composting Conditions.” Polymers 14, no. 6 (2022). Erişim 2 Mayıs 2025. .Santulli, Carlo, ed. “Physical Properties of Thermoplastic Starch: A Review.” Materials 14, no. 21 (2021). Erişim 2 Mayıs 2025. .Aliotta, Laura, Grazia V. Avolio, Angela Di Maio, ve Michelina Soccio. “A Brief Review of Poly(butylene succinate) (PBS) and Its Main Copolymers.” Materials 15, no. 3 (2022). Erişim 2 Mayıs 2025. . ## Related Articles - [Genetik Mühendisliğinde Etik Sınırlar](//detay/genetik-muhendisliginde-etik-sinirlar-7d14c/llms.txt)