--- title: Bismil (İlçe) slug: bismil-ilce-584e0 url: /detay/bismil-ilce-584e0 type: article language: Türkçe entity: primary: Bismil (İlçe) type: article disambiguation: Bismil: Diyarbakır'ın büyük ilçesi, zengin tarih ve kültüre sahip. Dicle Nehri kıyısında, doğal güzellikleriyle büyüleyici. categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur - name: Seyahat Ve Turizm slug: seyahat-ve-turizm url: /kategori/seyahat-ve-turizm - name: Coğrafya slug: cografya-2 url: /kategori/cografya-2 tags: - İlçe - Bismil - Diyarbakır author: Mehmet Tahir Özbey created_at: 2025-04-10T00:15:06.894935+03:00 updated_at: 2025-04-17T09:50:17.006017+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/09/G5uU3BxjFdSESgzgmCJmIgc0WUdElhKI.jpg --- # Bismil (İlçe) ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Bismil (İlçe) ![4-890461785-1.jpeg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/09/f1Ju0vh6VRti0XVEVV8UQKVh67C9NjTk.jpeg) | Field | Value | |-------|-------| | Kuruluş(Metin) | 1932’de nahiye, 1936’da Diyarbakır’ın altıncı ilçesi. | | Nüfus(Metin) | 1936’da 889; günümüzde 122 mahalle ve 87 mezra ile büyümüş bir yerleşim. | | Arkeolojik Alanlar | Körtiktepe, Üçtepe, Ziyaret Tepe, Hakemi Use, Salat Tepe. | | Tarım | Ana geçim kaynağı; hububat ve sulu tarımla pamuk ekimi. Tekstil sanayisi yok. | | Nüfus Yapısı | Türkmenler, Kürtler, Zazalar, Araplar; genelde kırık Azeri Türkçesi konuşulur. Alevi-Bektaşi izleri mevcut. | | Yerleşim | Dicle Ovası’nda, Dicle Nehri tarafından ikiye bölünmüş. | | Komşular | Diyarbakır’ın Çınar, Sur, Silvan ilçeleri; Mardin ve Batman illeri. | | Yüzölçüm | 1737 km² (Diyarbakır’ın en büyük ikinci ilçesi). | | Bitki Örtüsü(leri) | Orman yok,ipek böcekçiliği yapılmış (1930-40).,kavak ağaçları var. Eskiden ormanlık,akasya,dut,su kenarlarında söğüt ve sazlık | | İklim(ler) | Karasal,kar yağışı azalmış.,kışlar soğuk ve yağışlı (sıfırın altı). Barajlar iklimi değiştirmiş,yazlar kurak ve sıcak (45°C üzeri) | | Köken(ler) | Adı hakkında üç rivayet: 1) Asurluların Tuşpa sarayı (M.Ö. 2000),3) Basmil aşiretinin etkisi (1700’ler).,2) İran köle tacirlerinin “Bistmal” yerleşimi | | Ulaşım(lar) | Kara ve demiryolu bağlantıları mevcut,en yakın havalimanı Diyarbakır’da. | | Konum | Diyarbakır ilinin güneydoğusu,Diyarbakır-Batman karayolu üzerinde.,il merkezine 55 km uzaklıkta | ## Article Content **Bismil**, Diyarbakır iline bağlı bir ilçedir. Diyarbakır il merkezine 55 km uzaklıkta, Diyarbakır-[Batman](/tr/detay/batman-4/llms.txt) karayolu üzerinde [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) alır ve 1737 km² yüzölçümü ile ilin en büyük ikinci ilçesidir. Dicle Nehri ilçeden geçer ve Diyarbakır’ın Çınar, Sur ve Silvan ilçeleri ile Mardin ve Batman illeriyle komşudur. ### **Tarihçe** Bismil’in kuruluşu [yakın](/tr/detay/yakin-750943/llms.txt) tarihe dayansa da bölgenin geçmişi binlerce yıl öncesine uzanır. Adı hakkında üç rivayet bulunur. İlk rivayet, M.Ö. 2000’lerde Asurlular ile Huriler arasında Dicle Ovası için yapılan savaşlara dayanır. Üçtepe Höyüğü’nde bulunan Tuşpa adlı Asur sarayı bu dönemde kullanılmıştır. 1865’te İngiliz seyyah Taylor tarafından keşfedilen Asurca yazılı dikilitaşlar British Museum’a götürülmüştür. 1989’daki kazılarda sarayın kalıntıları ile Asur, Huri, Roma ve Helenistik dönemlere ait eserler bulunmuş, bu eserler Diyarbakır Müzesi’nde sergilenmektedir. İkinci rivayet, İran’dan gelen [köle](/tr/detay/kole/llms.txt) tacirlerinin Kurmuşlu köyü yakınlarında konakladığı, köle isyanıyla [yok](/tr/detay/yok-749611/llms.txt) olduğu ve kalanların “Bistmal” adıyla yerleşim kurduğu iddiasıdır; bu isim zamanla “Bismil”e dönüşmüştür. Üçüncü rivayet, 1700’lerde [Konya](/tr/detay/konya-2/llms.txt) veya Musul’dan gelen Basmil aşiretinin bölgeye yerleşmesiyle ilgilidir; bu isim Cumhuriyet döneminde “Bismil” olarak değiştirilmiştir. Bismil, 1932’de nahiye olmuş, 1936’da Diyarbakır’ın altıncı ilçesi statüsünü kazanmıştır. İlk mahallesi Dicle Mahallesi’dir; zamanla Altıok, Bozkurt, Akpınar, Kurtuluş ve Fatih mahalleleri eklenmiştir. Dicle Nehri’nin taşkınları ve göçler nedeniyle [mahalle](/tr/detay/mahalle/llms.txt) sayısı artmış, [bugün](/tr/detay/bugun-2/llms.txt) ilçe 122 mahalle ve 87 mezradan oluşur. ### **Coğrafi Yapı** Bismil, Dicle Ovası üzerinde yer alır ve Dicle Nehri ilçeyi ikiye böler. Kuzey ve güneyinde hafif tepelikler vardır; güneyinden Güneydoğu Toroslar ([halk](/tr/detay/halk-2/llms.txt) arasında “Kalleş Dağlar” denir) geçer. Bu dağlar, Akdeniz ve [Ortadoğu](/tr/detay/ortadogu-2/llms.txt)’dan gelen sıcak hava akımlarını keser. İlçeden geçen akarsular arasında [Pamuk](/tr/detay/pamuk-2/llms.txt) [Çay](/tr/detay/cay-2/llms.txt), Göksu Çayı, Kurmuşlu Çayı, Kuru Çay, [Ambar](/tr/detay/ambar-750511/llms.txt) Çayı, Caferi Çayı ve Salat Çayı bulunur. [Göl](/tr/detay/gol-3/llms.txt) sayısı azdır; Çöltepe köyü yakınındaki Çöltepe Gölü ve Çakıllı’daki İkiz Göl mevcuttur. ### **İklim ve Bitki Örtüsü** Bismil’de karasal iklim görülür; yazlar [kurak](/tr/detay/kurak-03cac/llms.txt) ve sıcak, kışlar soğuk ve yağışlıdır. Çevredeki barajlar iklimi etkilemiş, [kar](/tr/detay/kar-5/llms.txt) yağışı azalmış, don olayları seyrekleşmiştir. Kışın sıcaklık sıfırın altına düşer, yazın 45°C’yi aşar. [Bitki](/tr/detay/bitki-2/llms.txt) örtüsünde [orman](/tr/detay/orman-750517/llms.txt) yoktur; [su](/tr/detay/su-4/llms.txt) kenarlarında [söğüt](/tr/detay/sogut-2/llms.txt) ve sazlıklar, yer yer [dut](/tr/detay/dut-748923/llms.txt), akasya ve kavak ağaçları bulunur. Eskiden ormanlık olduğu belirtilse de, 1930-40’larda ipek böcekçiliği için ekilen dut ağaçları korunamamış ve yok olmuştur. ### **Sosyal Yapı** Bismil’de [Türkmenler](/tr/detay/turkmenler-2/llms.txt), [Kürtler](/tr/detay/kurtler-2/llms.txt), [Zazalar](/tr/detay/zazalar-2/llms.txt) ve Araplar bir arada yaşar; halkın geneli Şanlıurfa’da da kullanılan kırık bir Azeri Türkçesi konuşur. İlk yerleşimcilerin Türkmen olduğu belirtilir. Alevi-Bektaşi kültürüne ait izler vardır. [Halk oyunları](/tr/detay/halk-oyunlari/llms.txt) (delilo, halay, çepik, Bismil halayı vb.) düğünlerde sıkça oynanır. Yemekler arasında [bulamaç](/tr/detay/bulamac-748401/llms.txt), haside, [kervan](/tr/detay/kervan-2/llms.txt) helvası, sacda fetir, [aşure](/tr/detay/asure-751584/llms.txt) çorbası, eşkene, marhuda, meftune, babakanuç ve murtığa yer alır. Yapılaşmada kerpiç ve tek katlı evler yaygındır; her evin bahçesinde [meyve](/tr/detay/meyve-751557/llms.txt) ve süs bitkileri bulunur. Son yıllarda çarpık kentleşme artmış, çıkmaz sokaklar oluşmuş, Altıok Mahallesi’nde 6-7 katlı binalar yapılmıştır. ### **Ekonomik Yapı** Bismil’in ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanır. Dicle Ovası’nda hububat ekimi yapılır; sulu tarımın artmasıyla pamuk [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) [endüstri](/tr/detay/endustri/llms.txt) bitkileri ekimi yaygınlaşmıştır. Tekstil sanayisi yoktur. Hayvancılıkta büyükbaş ve küçükbaş besiciliği yapılır; [modern](/tr/detay/modern-2/llms.txt) besi tesisleri son yıllarda çoğalmıştır. ### **Turizm Potansiyeli** Bismil’de 43 arkeolojik [sit alanı](/tr/detay/sit-alani/llms.txt) ve 4 tescilli [yapı](/tr/detay/yapi-2/llms.txt) bulunur. Körtiktepe (M.Ö. 10.400), Üçtepe Höyüğü, Ziyaret Tepe, Hakemi Use ve Salat Tepe gibi alanlarda kazılar yapılmıştır. Dicle Nehri havzasında [göçmen](/tr/detay/gocmen/llms.txt) kuşlar, özellikle leylekler, bulunur ve leylek ilçenin sembollerinden biridir. Tarihi festivaller ([at](/tr/detay/at-3/llms.txt) yarışları, merkep yetiştirme) geçmişte düzenlenmiştir. ### **Demografik Yapı** Bismil’in nüfusu 1936’da 889’du; göçler ve mahalleleşmeyle artmıştır. Bugün 122 mahalle ve 87 mezrası vardır. Farklı etnik gruplar bir arada yaşar; ilk yerleşimcilerin Türkmen kökenli olduğu ifade edilir. ## Academic Sources and References 1. Bismil Belediyesi. “Turistik Yerlerimiz ve Tarihi Geçmişimiz.” Erişim 9 Nisan 2025. http://www.bismil.bel.tr/turistik-yerlerimiz-ve-tarihi-gecmisimiz. 2. Bismil Belediyesi. “Yakın Tarihimiz.” Erişim 9 Nisan 2025. http://www.bismil.bel.tr/yakin-tarihimiz. 3. Bismil Kaymakamlığı. “Bismil Tarihçesi.” Erişim 9 Nisan 2025. http://www.bismil.gov.tr/bismil-tarihcesi. 4. Bismil Kaymakamlığı. “Coğrafi Yapı.” Erişim 9 Nisan 2025. http://www.bismil.gov.tr/cografi-yapi. 5. Bismil Kaymakamlığı. “Kültür ve Turizm.” Erişim 9 Nisan 2025. http://www.bismil.gov.tr/kultur-ve-turizm. 6. Bismil Kaymakamlığı. “Sosyo-Ekonomik Yapısı.” Erişim 9 Nisan 2025. http://www.bismil.gov.tr/sosyo-ekonomik-yapisi1. 7. Diyarbakır Valiliği. “Bismil.” Erişim 9 Nisan 2025. http://www.diyarbakir.gov.tr/bismil.